Hakimlər və gözətçilər

Məqalə 34, 1986

Deyilib: "Özünə bütün qapılarında, Yaradanın sənə verdiyi qapılarda hakimlər və gözətçilər təyin et...". Və bunu ümumi bir qayda kimi başa düşmək lazımdır ki, Tövrat əbədidir və bütün nəsillərdə idarə edir, buna görə də bizim dövrümüzdə izaha ehtiyac var. Bu ifadədəki hər bir söz ayrıca araşdırma tələb edir:

1.Hakim nədir.

2.Gözətçi, nəzarət edən nə deməkdir.

3."Özünə təyin et" — tək haldadır, yəni hər kəs hakimlər və gözətçilər təyin etməlidir. Məgər hər kəsin bunu edə bilməsi mümkündürmü.

4."Bütün qapılarında". Deməli, bizim nəsildə "qapılar"ın nə demək olduğunu başa düşməliyik, "bütün qapılarında" nəyə işarə edir, sanki nə vaxt qapı tapsan, dərhal orada hakimlər və gözətçilər təyin etməyə çalış.

5.Deyilən nəyə işarə edir: "Yaradanın sənə verdiyi". Guya Yaradan’dan başqa İsrail xalqına verən başqa kimsə var.

Və bunu başa düşmək üçün əvvəlki məqalələrdə deyilənləri izah etmək lazımdır:

1.Yaradan tərəfdən Yaradılış Məqsədi.

2.Tövrat və ehkamları yerinə yetirməkdə bizim işimizin Məqsədi. Yəni, bu iş vasitəsilə hansı pilləyə çatmalıyıq.

Məlumdur ki, yaradılış Məqsədi Yaradanın Öz yaratdıqlarını həzzləndirmək istəyidir ki, onlar Yaradan’dan sonsuz xeyir və həzz alsınlar. Lakin Yaradanın bütün təzahürlərində kamilliyə çatmaq istəyi ilə əlaqədar və məxluqda utanc hissi olmasın deyə, İxtisar və gizlənmə baş verdi. Bu o deməkdir ki, Yaradanın nuru eqoist xüsusiyyətli, özü üçün almaq istəyən qablarda heç cür təzahür etmir. Ancaq yalnız qab, almaq arzusu adlanan şey, islah edib öz istəyini əksinə dəyişdikdən sonra, yəni təmənnasız, altruist vermək ehtiyacına, başqasına yaxşılıq etmək ehtiyacına çevirdikdən sonra, yalnız o zaman, əta naminə yönəldə biləcəyi bu xüsusiyyətin ölçüsünə uyğun olaraq, həmin ölçüdə Yaradanın aşkarlanması üzə çıxacaq. Lakin bundan əvvəl biz aşkarlanmanın əksini görürük, yalnız Onun yox olmasını və gizlənməsini hiss edirik.

Bununla əlaqədar belə çıxır ki, yalnız İxtisar edildikdən sonra aşağıdan iş başlayır və Məqsəd bunda olmalıdır ki, bizim arzularımız və fikirlərimiz bir istiqamətə yönəlsin,əta etmək istəyinə can atmaq istiqamətində.

Lakin sual yaranır, bu necə mümkündür? İnsan öz təbiəti ilə, yəni özü üçün almaq arzusu ilə doğulduğu halda, onunla mübarizə aparmaq üçün gücü və imkanı haradan ala bilər? Bunun üçün bizə Tövrat və ehkamları yerinə yetirmək işi verilib ki, insan bütün öz əməllərini elə yönəltməyə borclu olsun ki, bu ona bütün maraqlarını və arzularını dəyişməyə razılaşmaq üçün güc versin, yalnız birindən başqa — o, Yaradan’a necə və nə ilə xidmət edə bilər.

Əta etmək niyyəti ilə işləməyin zəruriliyini dərk etməzdən əvvəl o düşünürdü ki, Tövrat və ehkamları yerinə yetirməklə uğura, xeyir-duaya və cismani həzzlərə layiq olacaq və Tövrata riayət etməyin mükafatı olaraq həm bu dünyanı, həm də gələcək dünyanı alacaq. Bu, onun anlayışlarının əsası və bazası idi və bu əsaslar onun üçün Tövrat və ehkamları yerinə yetirməsinin səbəbi idi və bu, onu onları tam şəkildə və ən xırda təfərrüatlarla yerinə yetirməyə məcbur edirdi. 

"Və mükafat əldə etmək üçün bədənin tənbəlliyinə qalib gəlməyə güc tapılırdı.

Bizim dünyamızda bir tikə çörək üçün işləyən insanlar bilirlər ki, bədən hətta bu işə də müqavimət göstərir, yəni istirahəti əməkdən üstün tutur. Lakin əgər görsə ki, bunun əvəzində alacağı mükafat ona, yəni bədənə fayda verəcək, dərhal (mükafatı gördükdə) onda güc tapılır və buna görə də bədən işə müqavimət göstərmir.

Bədən həmişə istirahətə üstünlük verir, lakin bu həzzdən daha böyük bir həzz qarşılığında imtina etməyə hazırdır, amma bir şərtlə ki, bu həzz yalnız onun özü üçün olsun. Və bu yeni həzz, sükunətdən (istirahətdən) aldığı həzzdən daha böyük olmalıdır. Bu dünyada fəaliyyət göstərərək, öz maraqlarını reallaşdıraraq böyük həzzlər almaq olar və bədəndə məhz bu maraqlar üçün güc var, əks halda o, ümumiyyətlə mövcud ola bilməzdi. İnsanın özünə qalib gəlməsi və kiçik həzzlərdən imtina edə bilməsi üçün o bilməlidir ki, əməyi sayəsində daha böyük bir mükafat əldə edəcək. Yəni o, bədəndən tələb etdiyi bütün güzəştləri mükafatla kompensasiya etməlidir ki, gələcək böyük həzzlərin intizarı ilə bədən özünü daha yaxşı hiss etsin.

Lakin bədəndən altruist (başqası üçün) iş tələb etdikdə — yəni Tövrat və əmrləri yerinə yetirməklə Yaradana sevinc əta etmək istədikdə — o müqavimət göstərir və heç bir güzəştə getmir. İnsana 'özünə olan eqoist sevgidən uzaqlaş, ondan imtina et' dedikdə, o dərhal sual verir: Yaradanın insanın Tövrat və əmrlərdəki işindən məmnun qalmasının əvəzi nədir? Bədən dərhal şikayət edir: 'Nə və necə?'. Yaradan üçün işləməkdən mən nə qazanacağam? Və ödənişsiz işləmək ümumiyyətlə necə mümkündür? Yəni bədən deyir ki, hamı kimi işləməyə hazırdır, lakin bu şərtlərlə deyil — özünə olan sevgini ləğv etmək, Yaradanı məmnun etmək üçün çalışmaq... bəs belə işin əvəzində ona nə veriləcək?

Və insan bədənin bütün şikayət və tələblərinə qalib gəldikdə və bədənin təbiətinə qalib gəlməyə gücü çatacağına əmin olduqda, hazırda bütün düşüncələrini yalnız altruist işə cəmləyə bildiyi hissi yarandıqda, qəfil bədən tərəfindən yeni iddialar ortaya çıxır: 'Sənin tərəfindən mükafat gözləyən çoxluğun yolu ilə deyil, Yaradan üçün işləmək istəyin doğrudur. Lakin bu o zaman yaxşı olardı ki, müəyyən müddət güc sərf etdikdən sonra ruhani yolla gedə bilmən üçün yuxarıdan sənə güc verilsin. Amma özün görürsən ki, nə qədər səy göstərirsən, lakin yerindən tərpənməmisən və sənə aydındır ki, bu istiqamətdə davam etməyə qadir deyilsən; boş yerə çəkdiyin zəhmətinə heyifdir. Ona görə də bu yoldan uzaqlaş, bu nizamdan qaç'.

Və əgər insan bədənin bu iddialarına da qalib gələrsə, o zaman yeniləri peyda olar ki, onlara artıq insanın heç bir cavabı yoxdur və bununla bədən insanı bütün işindən döndərmək istəyir. Bədən ona deyir: 'Məlumdur ki, əgər insan hər hansı bir elmi öyrənməyə başlayırsa, hər dəfə o, öz qabiliyyətinə uyğun olaraq uğur qazanır — qabiliyyəti nə qədər azdırsa, problemləri də bir o qədər çox olur. Və insan dərk etmədə irəliləmədiyini gördükdə ona deyirlər: "Bu elm sənin üçün deyil, sən gedib hər hansı bir sənət öyrənməlisən, çünki elmləri öyrənməyə qabiliyyətin yoxdur". Və biz görürük ki, dünyanı biliklərin əldə edilməsi idarə edir'."

"Və bədən şikayət edərək deyir: 'Özün də görürsən ki, ruhani işə qoyduğun zəhmətlə müqayisədə bir addım da irəliləməmisən. Hətta əksinə'. Bu o deməkdir ki, insan ruhani işində irəliləməyə başlamazdan əvvəl öz eqoizmini tam ölçüdə hiss etmirdi. Lakin indi, ona qalib gəlməyə çalışdıqda, onun artan gücünü duyur və hiss edir ki, eqonun içinə daha çox batıb.

Bu işdə elə dövrlər olur ki, bizə irəliləmək yox, geriyə atılmışıq kimi görünür. İnsan bunu öz biliyi və real hissləri ilə görür. Yəni, əvvəllər əhəmiyyət vermədiyi və kiçik bir maneə hesab etdiyi 'özünə sevgi' (eqoizm) — indi onun əsas qayğısına çevrilir. Eqoizmin qucağından necə çıxmalı? Axı əvvəllər, işə başlayanda bütün səyləri və narahatlıqları yalnız ruhaniyyəti necə, 'Padşahın otaqlarına' gedən doğru yolu necə tapmaq və insanın doğulma məqsədinə necə çatmaq haqqında idi.

Və budur, indi heç vaxt təsəvvür etmədiyi bir vəziyyət gəlib çatdı — eqoizm həqiqətə doğru irəliləməkdə büdrəmə daşına çevrildi. Axı o, həmişə həqiqətə yaxınlaşmağa hazır olduğuna əmin idi, indi isə on pillə aşağı düşüb, yəni ruhaniyyət naminə daxilindəki eqoizmi aradan qaldırmağa tamamilə qadir deyil. Bədənin bu kimi şikayət və iddiaları onun üzərinə töküləndə, o, ümidsizlik içində, 'yükünün altında bükülərək' və tənbəllik vəziyyətində olur. Seçdiyi yoldan qaçmaq istəyir, yəni bədənin bütün iddialarının əsaslı və ədalətli olduğunu görür.

Buna görə də dəfələrlə deyilib ki, insan ruhaniyyətdə irəliləməyə başlamazdan əvvəl, öz şərini hiss etmə pilləsinə görə həqiqətdən uzaqdır. Lakin eqoizminə qalib gəlmək üçün göstərdiyi səylər ölçüsündə o, həqiqətə doğru irəliləyir və indi görür ki, başdan ayağa şər içindədir. Amma anlamaq lazımdır ki, bütün bunlar nə üçündür? Yəni, niyə altruist işə başlayanda onda bu pillədə pis hisslər yox idi? Böyük səylər qoyduqdan sonra onda şərin ağrılı hissi yarandı, bəs niyə bu, dərhal üzə çıxmadı?

Səbəb ondan ibarətdir ki, insan daxilindəki şəri mərhələ-mərhələ, az-az islah edə bilsin; qalib gəlmə nizamı olduğu pilləyə uyğun gəlsin. Məsələn, ağır yükləri qaldırmağa hazırlaşan adamın əvvəlcə əlli kiloqramdan başlayıb məşqlər sayəsində tədricən artırması kimi. Ruhani işdə də belədir, ona görə də başlanğıcda insana öz eqoizmindən güclü hisslər vermirlər, çünki o zaman mütləq ona qalib gələ bilməz; lakin hər dəfə işinin qiymətləndirilməsinə uyğun olaraq əlavə edirlər. Yəni, qalib gələ biləcəyi gücə uyğun olaraq, eqoizminə həzzlər əlavə edirlər ki, ona qalib gəlmək üzərində işləmək imkanı versinlər. Müdriklərin 'Kim digərindən daha ucadırsa, daxilindəki şər də daha böyükdür' sözünün mənası budur."

Və aydınlaşdıraq ki, bu niyə belədir. Sadəcə ona görə ki, ruhani işə yeni başlayan, öz içindəki şəri aşmağa qüvvəsi olmayan insana — eqoizmə dad vermirlər. Amma aşmağı öyrəndikdə, ona hər dəfə həzzlərə olan dadı getdikcə daha çox artırırlar ki, ala bilsin ki, əldə etdiyi hər şeyi yalnız əta etmək naminə aldığını desin.

Belə çıxır ki, hər dəfə ona eqoizmi aşmaq daha da çətin olur, çünki ona üzərində işləmək üçün daha böyük eqoist arzular əlavə edirlər. Və başa düşmək vacibdir ki, bunları yuxarıdan ona ona görə əlavə edirlər ki, onları aşmaq daha çətin olsun və bütün bunlar yalnız ona görədir ki, insan maddi ilə kifayətlənməsin, istəsin və ruhani işə daxil ola bilsin. Bəs nə üçün bu iş maddi həzzləri aşmaqda havayı olmalıdır? Və nə üçün bu çətinlikləri artırmaq yolu ilə getmək lazımdır?

Çünki bu islah çox böyükdür. Axı məlumdur ki, maddi aləmdəki bütün həzzlərin çoxluğu — ruhani həzzlərlə müqayisədə yalnız kiçik bir şamdır. Buradan belə çıxır ki, hətta insan əta etmək naminə ala bildiyi maddi həzzlərlə sınaqlardan keçmiş olsa belə, bu sınaq onun aşa bildiyi kiçik həzzlər və arzularla bağlıdır. Buna görə də başqa nəticə çıxır: insan üçün ruhani həzzləri, hansı ki, maddidən qat-qat güclüdür, almaq naminə almaq mümkün deyil. Buna görə də o, məcburdur ki, əvvəl maddi həzzlərdə hazırlıq keçsin, burada ona mərhələ-mərhələ onları artırırlar. Və ruhani işə daxil olduğu ölçüdə, yəni əgər ruhaniliyyətə layiq olmaq istəyirsə, onda ona maddi dünyada olan ən güclü həzzlər əlavə olunur, çünki bu vəziyyət ruhaniliyyətdə olan böyük həzzləri aşmaqda möhkəm olmaq üçün hazırlıq vəziyyətidir.

Deyilənlərdən görürük ki, bunu ruhaniliyyətdə işləmək istəyənlərə verirlər, yəni eqoizmdə daha çox dad və hisslər əlavə edirlər, elə bir şeyi ki, əta etmək, altruizm yolları onları maraqlandırmayan, Yaradan’a xidmətdə əta etmək naminə yollarla maraqlanmayanlarda bu yoxdur. Və bu ona görədir ki, ruhaniliyyətdə olan çoxsaylı həzzləri aşmağa alışsınlar, öyrəşsinlər, maddi həzzlərlə kifayətlənməsinlər, çünki onlarda daimi olan bir şey yoxdur və buna görə də onlara getdikcə daha çox hiss və dad əlavə olunur ki, onları aşmağa öyrəşsinlər.

Bundan sonra “Özünə bütün qapılarında hakimlər və gözətçilər təyin et” yazılanı başa düşə biləcəyik. Və bu bizim dövrümüzdə necə təzahür edir — hakimlər və gözətçilər təyin etmək. Və insan ruhani işə daxil olmaq istədiyi halda, iki mərhələni ayırd etmək lazımdır:

1."'Məcburən' anlayışı. Yəni, hər şeydən əvvəl özü üçün bir plan qurmaq — nəyi etməli, nəyi etməməli; xeyirlə şəri ayırd etmək. Səy göstərərək edilən bu seçim 'Hakim' adlanır ki, o, nə ediləcəyinə qərar verir.

2.Bundan sonra həmin qərarları əməldə tətbiq etməli, icraya qəbul etməlidir. Bu fəaliyyət isə 'gözətçi' adlanır. Və ola bilsin ki, bu iş bir günlük deyil; insan hər gün, hər dəfə daha çox səy göstərməlidir. Buna görə də cəm halında 'hakimlər və gözətçilər' deyilmişdir. 'Özün üçün et' deyilməsi isə o deməkdir ki, bu, fərdi bir işdir və hər kəsə ayrı-ayrılıqda aiddir.

'Bütün qapılarında' (darvazalarında) deyilənə gəldikdə isə, bəsit mənada qapı — giriş yeridir. İzahı budur ki, insan Yaradan naminə ruhani işə girmək istəməzdən əvvəl, prosesi iki istiqamətdə nizama salmalıdır: səy və əməl (bu, 'hakimlər və gözətçilər' vəziyyətidir). 'Bütün qapılarında' ifadəsinə gəldikdə isə, məna budur ki, bu işdə iki növ varlığı bir-birindən ayırmaq lazımdır:

1. Maddi həyat.
2. Ruhani həyat.

Bundan belə çıxır ki, bizdə iki növ qapı var:

• Həbsxana qapılarına bənzəyən qapılar. Bu barədə deyilmişdir: 'Zülmət içində, dustaq fəqirlər arasında oturanlar'. İzah olunur ki, insanlar zülmətdə oturublar, zəncirləniblər və dəmir alətlərlə onlara işgəncə verilir.
• Padşah qapılarına bənzəyən qapılar. Yazıldığı kimi: 'Mordexay padşahın qapısı ağzında oturur'. Hər qapıda gözətçilər (mühafizəçilər) dayanıb. Lakin hər gözətçinin işi digərinə ziddir. Yəni, həbsxana gözətçiləri dustaqların həbsxananı tərk etməməsinə nəzarət edir, padşah qapılarını qoruyanlar isə oraya kimsənin daxil olmamasına nəzarət edir.

Məna budur ki, eqoizmə və maddi həzzlərə qərq olmuş, başqa heç bir anlayış və duyğusu olmayan insanlar 'həbsxanada oturanlar' adlanır və gözətçilər onların çıxmasına icazə vermir. Bəs hansı güclə saxlayırlar və çıxmağa qoymurlar? gözətçi kiminsə eqoizmdən çıxıb ruhaniyyətə girmək istədiyini gördükdə, dərhal ona daha çox eqoist həzzlər əlavə edirlər və bununla onları dəmir zəncirlər kimi bağlayırlar ki, oradan çıxa bilməsinlər.

Və bütün sınaqlardan sonra, yəni gözətçilər dustaqların hər halda eqoizmdən qopub Yaradan üçün işləməyə başlamaq istədiyini gördükdə, dərhal onlara elə böyük ləzzətlər əlavə edirlər ki, insan bunun özü üçün bu qədər vacib və gözəl olduğunu heç vaxt təsəvvür etməmişdi. Və o, həqiqətən də öz eqoizmində, özünə olan sevgisində qalmağın daha üstün olduğunu düşünməyə başlayır. Yazıldığı kimi: 'Hər kim digərindən daha böyükdürsə, daxilindəki şər (meyl) də daha böyükdür'. Həbsxanadan kimsənin qaçmaması üçün gözətçilərin gücü budur."

Lakin Padşahın qapılarında duran gözətçilərin vəzifəsi ondan ibarətdir ki, heç kimin onlardan içəri girməsinə imkan verməsinlər və onların gücü Padşah sarayına girmək istəyənləri buraxmamaqdadır. Və bu barədə “Talmud Eser Sfirota Giriş”də deyilib: “Bu, ölkədə özünə ən sədaqətli və onu sevənləri seçib saraya daxil etmək istəyən Padşaha bənzəyir. O nə edir: ölkə üzrə fərman verir ki, istəyən hər kəs, istər kiçik, istər böyük, sarayda ona xidmət etməyə gəlsin. Lakin girişdə çoxlu gözətçilər qoyur və onlara əmr edir ki, saraya yaxınlaşanların hamısını dolaşdırsınlar və aldatmaqla yoldan çıxarsınlar. Və əlbəttə, ölkənin bütün sakinləri saraya tərəf qaçdılar, lakin gözətçilər tərəfindən geri qaytarıldılar. Amma bir çoxları onları aşdılar və sarayın darvazalarına çatmağı bacardılar. Lakin girişdəki gözətçilər daha güclü idilər və girişə yaxınlaşan hər kəsi kobudcasına itələyib uzaqlaşdırırdılar, o həddə qədər ki, gələnlərdən çox azı qaldı. Və yalnız ən dözümlüləri böyük səbrlə gözətçilərə qarşı dayandılar və qalib gəldilər, qapıları açdılar və dərhal Padşahı gördülər. Və O, hər birini bir vəzifəyə təyin etdi”.

Belə çıxır ki, padşahın qapılarında duran gözətçilər onları hər cür yolla dilə tuturdular ki— “bu sənin üçün deyil” — deyə,saraya girməsinlər. Və hər birinə imtina etməyi məsləhət görürdülər ki, bu insanlar başa düşsünlər ki, bütün bu şikayətlər və səbəblər vasitəsilə onları uzaqlaşdırmaq üçün boş yerə zəhmət çəkməyə dəyməz. Və “sənin bütün qapılarında” ifadəsinin izahı da bundadır, yəni həbsxananın qapıları və ya Padşahın qapıları.

İndi isə bu ifadənin sonunu araşdıraq: “…sənin Yaradanının sənə verdiyi” və biz soruşurduq, bunun mənası nədir? Məlumdur ki, hər şey Yaradan’dan gəlir və yuxarıda izah olunduğu kimi, bütün bu gözətçilərdən xilas olmaq istəyən insan ağılın fövqündə inamla yaşamalıdır. Gözətçilərin dediklərinin hamısı əslində doğru və ədalətlidir. Lakin Yaradan, “O, Rəhmlidir və Mərhəmətlidir və hər kəsin duasını eşidir və hər cür maneəni aşmağa qüvvə verir”.

Lakin bir qanun var ki, insan özünə deməlidir: “Əgər mən özüm üçün etməsəm, kim mənə edəcək”. Yəni o, Yaradanın ona kömək etməsini gözləməməlidir, əksinə, özünü dəf etməli və öz gücü çatan hər şeyi etməlidir. Və yalnız Yaradan’dan xahiş etməlidir ki, onun səylərində ona kömək etsin, yəni dəstək istəsin. Və əgər insan bütün gücü ilə çalışırsa, onda Yaradan’dan xahiş etməlidir ki, onun səyləri bəhrə versin. Lakin insanın haqqı yoxdur deməyə ki, Yaradan onun üçün işləyib, əksinə deməlidir ki, Yaradan işində ona kömək edib və o, bu yaxşılığı qiymətləndirməyə layiq olub.

Və bununla bağlı aydındır ki, işi insan görür, Yaradan isə ona yalnız kömək edir. Və insan yekun çıxarır, nə üçün məhz o, başqalarından daha çox Yaradan’a yaxınlaşmağa layiq oldu. Ona görə ki, başqaları ağılın fövqündə inam naminə səy göstərməyə və bədənin şikayətlərinə əhəmiyyət verməməyə qadir deyildilər, halbuki o, daim səylərini və işini artırırdı və bədənin onu ləngitmək istədiyi ümidsizlik və acılıq fikirlərinə heç vaxt əhəmiyyət vermirdi. Və onda: “Buna öz gücü sayəsində nail oldu” demək olar.

Və əlavə etmək: “Sənin Yaradanının sənə verdiyi” – o deməkdir ki, səndə bütün qapılarında hakimlər və gözətçilər təyin etməyə qüvvələr tapıldı — bunda yalnız bir şeyi görmək lazımdır — Yaradanın insana verdiyi ətaişi.