Barux Şalom HaLevi Aşlaq (Rabaş)

Ruhani işdə  "Esav və İsmailin oğulları Tövratı qəbul etmək istəmədilər" nə deməkdir 

 Məqalə 36, 1990

Zoar kitabında (Balaq, bənd 138) yazılmışdır:
“Yaradan Tövratı İsrailə əta etmək istədiyi zaman, əvvəl Esavın oğullarını çağırdı, lakin onlar onu qəbul etmədilər. Necə ki, Müqəddəs Kitabda deyilir: «Yaradan Sina dağından gəldi və onlar üçün Seirdən parladı» — çünki onlar Tövratı qəbul etmək istəmədilər. Sonra O, İsmailin oğullarına getdi, lakin onlar da qəbul etmədilər. Necə ki, deyilir: «Paran dağından zahir oldu». Və onlar da qəbul etmək istəmədikdən sonra O, İsrailə qayıtdı.”

Zoar kitabında (Balaq, bənd 140) deyilir:
Ravvin Şimon dedi: “Amma axı bu sual artıq cavablandırılıb. ‘Yaradan Sina dağından gəldi...’ — və O, Sina dağından gəlib onlara zahir oldu. ‘Seirdən onlar üçün parladı’ — bu o deməkdir ki, Seir oğulları Tövratı qəbul etmək istəmədikdə, Yaradan İsrailə nur saçdı. Və onlara əlavə nur və böyük sevgi verdi. Həmçinin O, ‘Paran dağından’ zahir oldu və İsrailə parladı — çünki Paran oğulları (İsmailin nəsli) qəbul etmək istəmədilər, və buna görə də İsrailə sevgi və əlavə nur artırıldı, necə ki, layiqdir.” — Sitatın sonu.

Bu deyilənləri anlamaq lazımdır: nə üçün Tövratı qəbul etmək istəmədiklərinə görə — yəni İsmailin oğulları Tövratı qəbul etmədiyi üçün — İsrailə sevgi və əlavə nur artırıldı?

Bu o deməkdir ki, Tövratı almaq istəyən heç kim yox idi, yalnız İsrail onu qəbul etməyə hazır oldu. Buna görə Yaradan nuru İsrailə yönəltdi və onlara əlavə nur verdi. Əgər başqa xalqlar da Tövratı qəbul etmək istəsəydilər, bu, belə anlaşılır ki, İsrail o qədər də böyük nur və sevgi almazdı.Maddi dünyada bunu belə izah etmək olar: bəzən bir insan gözəl bir şeyi başqasına verməyi arzulayır, amma onu almaq istəyən tapılmır. Bu, o insana əziyyət verir. Amma əgər kimsə mərhəmət göstərib onu qəbul edərsə,  verən şəxs bu qəbul edənə qarşı sevgiylə yanaşar, çünki qəbul etməklə ona “xeyir” etmiş olur.

Lakin biz Yaradan haqqında bu cür deyə bilərikmi? Yəni: nə üçün deyilir ki, Yaradan İsrailə sevgisini və əlavə nuru yalnız Esav və İsmailin oğulları qəbul etmədiyinə, İsrail isə qəbul etdiyinə görə verir?

Bu sual bizi dərindən düşündürməlidir. Çünki Yaradanın heç bir şəxsi ehtiyacı yoxdur. Deməli, belə demək olar ki, bu sevgi və nur artımı İsrailin ehtiyacının dərinliyindən və qəbul etməyə olan hazırlığından irəli gəlir — yəni Tövratı yalnız onlar qəbul etdikləri üçün, onlar bu böyük işığa layiq oldular.

Ruhani iş baxımından bunu anlamaq üçün yadda saxlamaq lazımdır ki, ruhani işdə insan özü kiçik bir aləmdir – necə ki, Zoarda deyilir ki, insan özündə 70 xalqı əhatə edir və içində həm Esav, həm İsmail, həm də İsrail xüsusiyyətləri mövcuddur. Bizim öyrəndiyimizə görə, İsrail xüsusiyyəti 70 dünya xalqının hökmranlığı altında sürgündədir; ümumilikdə isə dünya xalqları “özləri üçün almaq istəyi” adlanır, halbuki İsrail “Yaradan üçün əta etmək istəyi” adlanır.

Məlumdur ki, iki aspekt mövcuddur:

a) Yaradılışın məqsədi: Bu, Yaradanın yaradıqlarına həzz əta etmək istəməsidir, yəni yaratdıqlarının xeyir və zövq alması. Yaradanın əta etmək istəyi yaradıqlarda həzz və həzz əldə etmək istəyini doğurub. Yəni, yaradılış həzz alacaqları bir şey olduğunu gördüyü anda dərhal həmin həzzə nail olmaq üçün can atır. Buna “kli” deyilir, hansı ki, “Yaradanın yaratdığı” olaraq yazılıb.

b) Yaradılışın islahı: Bunun məqsədi isə, utanca heç bir yer qalmaması üçün yaradılışın islah olunmasıdır. Çünki Yaradanın yaratdığı, “özləri üçün almaq istəyi” adlanan kli vasitəsilə həzz qəbul etmək mümkün deyil – insanın, özünü həzzə çatdıracaq yeni bir kli, yəni “əta etmək istəyi” yaratması lazımdır. Yaradanın nümunəsində, O yaradıqlarına əta arzulayır; ona görə də yaradıqlar da özlərində bu əta etmək istəyini – yeni bir kli yaratmalıdırlar. Əks halda, Yaradanın yaratdığı xeyir və həzzin üzərində gizlilik və yox olma hökm sürər. Və bunun haqqında yazılıb “Yaradanın yaratdığı” – yəni, almaq istəyi ilə, insanın yaratması gərəkən o əta etmək istəyi, hansı ki, yaradıqlarda ilkin mərhələdə mövcud deyil, amma onlar özlərində onu meydana gətirməlidirlər ki, bundan sonra Yaradanın verdiyi xeyir və həzz onlara tam şəkildə təsdiq olsun.

Burada sual yaranır: biz Yaradanın yaratdığına – özümüz üçün almaq istəyinə zidd olan şeyi necə edə bilərik? Necə mümkündür ki, Yaradanın "almaq istəyi" adlanan hərəkətini ləğv edək və əksinə bir iş – elə bir əməl – görək ki, bu, sanki Yaradanın iradəsinə qarşı hərəkət kimi görünür?

Cavab belədir:
İnsanın Yaradanın yaratdığı almaq istəyini ləğv etməsi mümkün deyil.
Əgər belədirsə, bəs nəyə görə bizdən tələb olunur ki, bütün əməllərimizi Yaradan naminə edək – axı bu, bizim təbiətimizə ziddir?

Məsələ ondadır ki, “nur” və “kli” anlayışları mövcuddur.
– “Kli” – istəkdir,
– “İstək” – xisarondur
– “nur” isə – xisaronun dolumudur.

Və qanun belədir: “klisiz nur yoxdur”.Ona görə də yaradılmışların öhdəsinə özlərində kli, yəni bir ehtiyac yaratmaq düşür . Çünki hər bir xisaron yalnız yaradılmışlara aiddir, Yaradana yox.

Nəticə etibarilə belə çıxır ki, yaradılmışlar elə hərəkətlər etməlidirlər və elə yollar axtarmalıdırlar ki, özlərində ehtiyac oyatsınlar – Yaradan naminə hərəkət etmək istəyi. Lakin onlar bu istəyi həyata keçirə bilmirlər, çünki öz gücləri ilə əta etmək istəyini əldə etməyə qadir deyillər.

Və bu zaman onlar bu çatışmazlığı – bu daxili ehtiyacı hiss edirlər, yəni əta etmək istəyinə ehtiyac – hansı ki, onların içində doğulub, lakin onlar bunu öz qüvvələri ilə əldə edə bilmirlər. Bu isə əsl ruhani kelimin doğuluşudur – və yalnız bununla nurun gəlişi üçün zəmin hazırlanır.

Lakin yaradılmışlara onların öz gücləri ilə əta etmək istəyini əldə edə bilmədikləri aydın olsun deyə, ilk öncə öz səylərini göstərməlidirlər. Əks halda, insan haradan bilər ki, bu xisaronu – yəni əta etmək istəyini – öz gücü ilə doldura bilmir?Lakin soruşmaq lazımdır: bu məlumat – insanın öz gücü ilə əta etmək istəyinə çata bilməyəcəyi anlayışı – kimə lazımdır?

Cavab budur:
Bu bilgi elə insanın özünə lazımdır.Əgər insan bunu dərk etməzsə, Yaradandan kömək istəməz. Çünki insan düşünür ki, onun vaxtı var, istədiyi anda Yaradan naminə işləməyə başlaya bilər, və bu onun öz gücü ilə mümkündür. Ona görə də insan əvvəlcə özü çalışmalıdır, yəni səy göstərməlidir ki, əta etmək istəyinə sahib olsun.

Ancaq bundan sonra o gerçək bir dua ilə, yəni bütün qəlbdən gələn bir xisarona, çata bilər – o zaman o, Yaradanın xilası olmadan bunun mümkün olmadığını anlayacaq və dua edəcək ki, Yaradan ona bu istəyi versin – yəni hər şeyi Səma naminə etmək istəyini.

Və bununla bağlı bu ayəni belə izah etmək olar:
“Bəxtiyardır Onun şəhadətlərini qoruyanlar, bütün qəlbləri ilə Onu axtaranlar.Burada sual yaranır: “Onun şəhadətlərini qoruyanlar” – yəni Tövratın əmrlərinə əməl edənlər ilə, “bütün qəlbi ilə Onu axtaranlar” arasında nə əlaqə var?

Yuxarıda izah olunduğu kimi, bizdə əta etmək istəyinin çatışmazlığına dair bir xisarona malik olmaq lazımdır – yəni biz bu arzuya sahib olmadığımızı hiss etməliyik. Və yalnız bu dərəcəyə çatdıqdan sonra, yəni bizdə əta etmək istəyi formalaşdıqdan sonra, biz Yaradanın Öz yaratdıqlarına əta etmək istədiyi xeyir və həzzə layiq ola bilərik.

Əgər bu arzu – yəni əta etmək istəyi yoxdursa, insan Yaradanın verdiyi ali xeyri qəbul etməyə də qadir deyil. Buna görə də “bütün qəlbi ilə Onu axtaranlar” – o deməkdir ki, onlar özlərinin əsl ehtiyacını – əta etmək istəyini əldə etməyə ehtiyac olduğunu – dərk edirlər. Və bu səbəbdən, onlar Onun əmrlərini qoruyan və eyni zamanda Onu həqiqi qəlbdən axtaranlar sayılırlar.

Bəs insan bu xisaronu – əta etmək istəyinə olan ehtiyacı – nə vasitəsilə əldə edə bilər? Bizə deyilir ki, insan Tövrat və əmrələri yerinə yetirməklə bu idrak səviyyəsinə – əta etmək istəyinə ehtiyacı olduğunun şüuruna – çata bilər. Yəni, Tövrat və əmrlərin icrasında olan möcüzəvi təsir vasitəsilə.Və əgər insan Tövrat və əmrləri Yaradana yaxınlaşmaq məqsədilə yerinə yetirirsə – yəni “forma bənzərliyi” adlanan birləşməyə can atırsa – bu, onu əta etmək istəyinə ehtiyac hiss etməyə gətirib çıxara bilər.

Və məhz bu barədə deyilir:
“Bəxtiyardır Onun şəhadətlərini qoruyanlar” – bu, insanı xisarona gətirib çıxarır və bu xisarona əsasən o, Yaradana dua edə bilər ki, Yaradan bu ehtiyacı doldursun.

Ayənin ikinci hissəsində deyilən:
“Bütün qəlbi ilə Onu axtaranlar” – bu isə o deməkdir ki, insan artıq Yaradandan tələb edə bilər ki, O, ona “bütün qəlbilə” Ona yönəlmək gücünü versin. Yəni, Yaradan insana əta etmək istəyi versin, və insanın Yaradan üçün etdiyi hər şey tam səmimiyyətlə, bütün qəlbidən gəlsin.

Beləliklə, Tövrat və əmrlərə riayət etməklə insan sonda o vəziyyətə çata bilər ki, Yaradandan tələb etsin: “O mənə ‘bütün qəlblə’ Ona yönəlmiş bir istək versin.”Başqa sözlə: Ona “əta etmək istəyi” versin – çünki insan Tövrat və əmrlərin qarşılığında başqa heç nə istəmir, yalnız bu arzuya nail olmaq arzulayır.

Bu səbəbdən, insanın işi – özündə xisarona çatmaqdır. Yəni, Yaradanın ona yaradılış zamanı verdiyi almaq istəyinin əvəzinə, əta etmək istəyi verməsini istəməyə ehtiyac hiss etməlidir. Çünki məhz bu arzu vasitəsilə insan Yaradanla birləşməyə nail ola bilər.Bu da o deməkdir ki, baxmayaraq ki, insan Yaradanın ona verdiyindən fərqli bir şeyi – fərqli bir istəyi arzulayır, buna baxmayaraq, Yaradanın özü də bunu arzulayır.

Və bununla bağlı atam və müəllimim belə demişdi:
Yaradan dedi: “Oğullarım Məni qalib gəldilər” – yəni Məni məğlub etdilər, çünki onlar Məndən elə bir arzu istədilər ki, Mən onlara əvvəlcə verməmişdim.Başqa sözlə: onlar Məndən fərqli bir arzu istədilər – almaq istəyi deyil, əta etmək istəyi, və bunu tələb etməklə, onlar Yaradanın Özünü “məğlub etdilər”, yəni Onun ilkin verdiyinə qarşı çıxaraq əsl yaxınlaşma və birləşmə istəyini ifadə etdilər.

Lakin Yaradanın onlara verdiyi almaq istəyi – bu, bütün yaradılışın əsasıdır, hansı ki “Yeş mi ayn” – heçdən var olan – adlanır.Amma almaq istəyi islahdan keçməlidir, və bu islah “yaradılışın islahı” adlanır. Yəni, yaradılmış — “öz xeyri üçün almaq istəyi” adlanır, və bu arzuya niyyət əlavə olunur — “əta niyyəti ilə”.Nəticədə belə olur ki, almaq istəyi olduğu kimi qalır, lakin niyyət dəyişir — əta üçün almağa çevrilir.

Burada vacib bir sual ortaya çıxır:
Əgər bu belədirsə, və insan Yaradana dua edərək Ondan əta etmək istəyi — yəni bütün əməllərini Yaradan naminə edə bilmək istəyini — istədikdə, nə üçün Yaradan bu əta etmək istəyini ona dərhal vermir, necə ki, insan bunu istədiyini, dua etdiyini göstərir?

Və biz ruhani işin qaydalarına baxsaq görərik ki, insan əta etmək istəyinə çatmaq istədikdə, əksinə, özündə şərin artdığını hiss edir – yəni irəli yox, geri getdiyini görür. Belə ki, insanda açılan şər, əvvəllər yalnız mükafat almaq məqsədilə işlədiyi vaxtkı haldan daha böyük, daha ağır şəkildə üzə çıxır.Məsələ ondadır ki, əta etmək istəyi yaradılışın islahı üçündür, yaradılışın məqsədi üçün yox.Çünki yaradılışın məqsədi — Yaradanın öz yaradıqlarına həzz və xeyir əta etmək istəyidir. Yəni yaradılmışlar Onun verdiyi xeyir və həzzi almalıdırlar.

Əgər Yaradan dərhal onların istədiyini – əta etmək istəyini – onlara versəydi, onlar artıq məmnun olar, Yaradan üçün verdiklərinə görə özlərini birləşmiş sayar, və artıq heç nəyə ehtiyac duymazdılar.Bu vəziyyət isə “xafets xesed” – heç nə istəməyən, yalnız əta istəyən – adlanar, və artıq Yaradandan heç nə almağa ehtiyac qalmazdı.Bu halda isə Yaradanın yaratmaq məqsədi – yəni yaradılmışlara əta etmək istəyi – reallaşmamış qalardı, çünki yaradılmışlar artıq heç nə almaq istəməzdi. Deməli, yaradılışın məqsədi yerinə yetməmiş olardı.

Bu səbəbdən, Yaradan dərhal onların duasını yerinə yetirmir, çünki məqsəd yalnız islah olunmuş almaq istəyini formalaşdırmaq deyil, həm də yaradılmışların Onun verdiyi xeyiri və nuru almağa layiq olmalarıdır – və bu, yalnız əta niyyəti ilə almaq sayəsində mümkündür.

Amma Yaradılış Məqsədi – əsas olandır, çünki məlumdur ki, məqsədə fikir verirlər, vasitələrə yox. Axı, əta etmək istəyi – yalnız bir vasitədir, onunla məqsədə çata bilərlər. Və əgər insan əta etmək istəyini alsaydı, o zaman bundan doyum alardı, və məqsəd faydasız qalardı, çünki ona ehtiyac duyan olmazdı, çünki artıq işdən doyum almış olardılar.

Və bu, “Pri Xaxam” kitabında deyilənlərə bənzəyir (II hissə, s.66): “Və bütün bunlardan aydın olur ki, nəhayət, ruh 620 müqəddəs adın hamısını dərk etməlidir və vücuda gəlməmişdən əvvəlki halından 620 dəfə böyük olan bütün dərəcəsini qazanmalıdır. Onun dərəcəsinin ölçüsü 620 ehkamla müəyyən olunur və bu ehkamların içinə Tövratın nuru geyinir, və Yaradan – ümumilikdə Tövratın nurudur. Və indi sənə aydındır ki, ‘Tövrat, Yaradan və İsrail – həqiqətən birdirlər.’”

Yəni, Yaradılış Məqsədi budur, və insanın mütləq çatmalı olduğu şey – Tövratın xüsusiyyətinə “Yaradanın adları” xüsusiyyətində nail olmaqdır. Və bu, insanın Yaradanı əta etmək istəməsindən ibarət deyil, baxmayaraq ki, bu da böyük bir iş sayılır. Amma məqsəd bu deyil, yuxarıda deyilənlərdir: insan, bədənə geyinməzdən əvvəlkindən 620 dəfə böyük bir ruh qazanmalıdır. Amma yuxarıda deyildiyi kimi, əgər insan dua və yalvarışlardan dərhal sonra əta etmək istəyini alsaydı, onda onun artıq yaradıldığı məqsədə çatmaq üçün heç bir ehtiyacı qalmazdı. Bu izah edir ki, niyə insan dərhal əta etmək istəyi almır və hətta, insan görür ki, o, verməyə doğru işləməyə başlamazdan əvvəlkindən daha artıq almaq istəyi alır.

Lakin başa düşmək lazımdır ki, niyə insan Yaradanla yaxınlaşmaq üçün səy göstərdikdən sonra – bu, “dvekut” (birləşmə) adlanan forma bənzərliyidir – necə ki, deyilmişdir: “Və Onunla birləş” və müdriklər bunu belə izah edirlər: “Onun xusisiyyətləri ilə birləş: O, mərhəmətlidir, sən də mərhəmətli ol” – bu yetərli olmur, yəni insan istədiyi şeyi – əta etmək istəyini – almır. Əksinə, niyə indi o, əvvəlkindən də çox almaq istəyi əldə edir, hər dəfə daha artıq? Elə bil, dəhşətə gətirəcək bir düşüncə yaranır: guya yuxarıda səhv ediblər, elə bil zənn ediblər ki, insan almaq istəyi arzulayır və buna görə də ona həddən artıq almaq istəyi veriblər. Halbuki o, əta etmək istəyi arzulayırdi – bəs niyə ona yuxarıdan daha da artıq almaq istəyi verildi?

Buna cavab belədir: Yaradılış Məqsədini qəbul etməyə ehtiyac yaranması üçün və Tövratın “Yaradanın adları” deyilən xusisiyyətinə nail olmaq üçün, ona hər dəfə daha artıq almaq istəyi verilir. Başqa sözlə, insan əta etmək istəyinə çatmaq üçün nə qədər çox hərəkət edirsə, yuxarıdan ona bir o qədər də artıq almaq istəyi göndərilir. Çünki o zaman ki, insan yuxarıdan kömək arzulayır, görür ki, almaq istəyinin hökmündən çıxa bilmir – bəs bu kömək nədədir? Zoarda deyilmişdir: “Təmizlənmək istəyənə kömək edərlər.” Və [Zoar] soruşur: nəyin köməyi ilə? Cavab verir: müqəddəs ruhla. “Daha çox nail oldu – ona ruax dərəcəsi verilir”, yəni o, yuxarıdan aldığı kömək sayəsində dəstəyə nail olur, nəhayət, öz NARANXAY dərəcəsinə qədər yüksəlir. Beləliklə, əgər o, hər dəfə özündə daha artıq şər görürsə, hər dəfə daha böyük kömək üçün dua etməyə məcburdur.

Və bu, mənim atam və müəllimimdən eşitdiyim kimidir. O, İbrahim barədə ayə haqqında belə demişdi: “Və [Yaradan] ona dedi: ‘Mənəm Yaradan... bu torpağı sənə miras əta etmək üçün.’ İbrahim dedi: ‘...Nə ilə bilim ki, mən onu miras alacağam?’” Və Yaradan İbrahimə dedi: “Bunu bil ki, sənin nəslin yad bir ölkədə gəlmə olacaq, və onlara qulluq edəcəklər, və onlar onları dörd yüz il incidəcəklər... Və sonra onlar böyük var-dövlətlə çıxacaqlar.”

Və [müəllimim] soruşdu ki, İbrahimin “Necə bilim ki, onu miras alacağam?” sualına qarşılıq olaraq Yaradanın verdiyi cavab nə idi – və cavab bu oldu ki, İsrail xalqı Misir sürgünündə olacaq. Bu şəkildə Yaradan İbrahimə əminlik verdi ki, o bunu biləcək, və bu hadisədən sonra – yəni onların yad bir ölkədə olduqları zamandan sonra – İbrahim tam əmin olacaq ki, onlar bu torpağı miras alacaqlar. Axı bu necə cavabdır ki, İbrahim dərhal başa düşdü ki, bu, doğru cavabdır? Biz görürük ki, İbrahim Sodomda Yaradanla mübahisə edə bilirdi, dəfələrlə soruşurdu: “Bəs əgər belə olarsa?..” Amma burada o, dərhal cavabın düzgün olduğunu anladı və bir daha sual vermədi.

Və İbrahimin verdiyi bu sualın cavabı görünür ki, olduqca çətin və dərin mənalı idi. Axı, İbrahim – deyildiyi kimi – “Yaradana inanırdı”, bəs birdən-birə niyə belə bir sual verdi: “Necə bilim ki, onu miras alacağam?” Və [izah belədir ki], İbrahim Yaradanın ona əta etmık istədiyi mirası gördü – bu, Yaradılış Məqsədini özündə cəmləyən torpağın mirası idi. Və belə bir qayda var: “Klisiz nur olmaz”, yəni “Ehtiyacsız dolum olmaz.” Bu səbəbdən də o, soruşdu: Onlar bu torpağı necə miras ala bilərlər, əgər bunda onların heç bir ehtiyacı yoxdursa?

Axı, onlar bir qədər ruhani nur aldıqda, dərhal dolum hiss edəcəklər və o zaman Yaradan üçün sevinclə işləyəcəklər, və artıq heç nəyə ehtiyacları olmayacaq, və bu səbəbdən heç nədən narahat da olmayacaqlar. Əgər belədirsə, onda onların bu torpağı miras almağa heç bir ehtiyacı qalmayacaq – halbuki bu torpaq Yaradılış Məqsədinin təcəssümüdür. İbrahimin sualı da məhz bu idi: o, görmürdü ki, niyə onlar bu torpağa ehtiyac duysunlar. Axı, ehtiyac olmadıqda, heç nə verilmir – xüsusilə də bu qədər dəyərli bir şey – torpağın mirası kimi.

Amma Yaradan buna belə cavab verdi: “Bunu bil ki, sənin nəslin yad bir ölkədə gəlmə olacaq.” Buradakı “ölkə” – “arzu” deməkdir. Yəni onlar almaq istəyinin hökmündə olacaqlar, hansı ki İsrail xalqına məxsus deyil, Misirə məxsusdur və buna görə də “yad ölkə” adlanır. “Və onlar onlara dörd yüz il zülm edəcəklər”: burada “dörd” – tam bir dərəcədir, çünki dörd AVAYA xusisiyyəti var və bunlar Binanın xusisiyyətlərinə aiddir, Bina isə – əta edici kelimdir. Bu baxımdan, “onlar zülm edəcəklər” – bu o deməkdir ki, misirlilər onlara əta edici kelimlə işləməyə imkan verməyəcəklər. “Və onlara qulluq edəcəklər,  onlar isə onlara zülm edəcəklər.” Necə? “Dörd yüz il” vasitəsilə, yəni – Binanın sfirotlarında.

Sfirot hesablamasından məlumdur ki, Malxut – təkliklərdir, Zeir Anpin – onlarlıqlar, və Bina – yüzlüklərdir. Bu səbəbdən dörd yüz hesabı buradan çıxır – bu çərçivədə onlara ruhani işi yerinə yetirməyə imkan verilmirdi. Amma onlar bu maneəni aşdıqda və Bina xüsusiyyətində – əta edici kelimdə – fəaliyyət göstərməyə başlayanda, misirlilərlə böyük mübarizə apardılar. Belə çıxır ki, misirlilər İsrail xalqına o vaxt zülm edirdilər ki, İsrail xalqı əta etməkdə işləyirdi. Və buna görə də onlar hiss edirdilər ki, sürgündədirlər. Amma əgər insan əta edici kelimlə işləmir, onda misirlilərin bu işə qarşı durduğunu da hiss etmir.

Və bu barədə deyilmişdir: “Və İsrail oğulları bu işdən fəryad etdilər, və onların naləsi Yaradanın yanına qalxdı.” Yəni onlar kömək istədiklərinə görə, hər dəfə onlara yeni nurlar verilməli idi – necə ki Zoarda deyilir: yuxarıdan göndərilən kömək – müqəddəs ruhun xüsusiyyətidir. Və bunun sayəsində İsrail xalqında daha böyük nurlara ehtiyac yarandı, çünki başqa cür onlar Misirin hökmündən çıxa bilməzdilər.

Beləliklə, Yaradanın cavabı bu idi: O, onlara kömək istəməyə ehtiyac verəcək. Bu isə o deməkdir ki, O, onlara hər dəfə daha böyük şəri açacaq ki, onlar daim daha böyük kömək istəsinlər. Və bu yolla onlara Yaradılış Məqsədinin nuru – “bu Torpağı miras almaq” adlanan nur – açılacaq. Belə nəticəyə gəlmək olar ki, əgər onlara yuxarıdan istədikləri – əta etmək istəyi – verilsəydi, onlar bununla artıq doyum alardılar və bu Torpağı miras almağa ehtiyac duymazdılar. Amma onlara əta etmək istəyi yox, almaq istəyi verildiyindən, təbii olaraq Yaradanın köməyinə ehtiyacları yarandı. Və bu da təmin etdi ki, onlar doyuma çatmasınlar, əksinə, bu Torpağı miras alsınlar.

Buradan aydın olur ki, məhz onların alçaldıılmış vəziyyətdə olmaları, onları böyük nurları almağa gətirib çıxardı. Və bu, izah edir ki, niyə onlar əta etmək istəyi üçün dua etdikləri zaman, onlara almaq istəyi verilirdi – yəni, almaq istəyi daha da artırdı. Halbuki onların istədiyi, əta etmək istəyinin göndərilməsi idi. Buna görə də insan deməməlidir ki, – dəhşətə gətirəcək bir şey olsa da – guya onun duasını yuxarıda eşitmirlər, və bu da ona əta etmək istəyi verilməməsi ilə sübut olunur. Əksinə, o bilməlidir ki, onun duası nəzərə alınır. Və bunu sübut edən odur ki, yuxarıdan ona cavab verilir – ona hazırda onun üçün faydalı olan şey göndərilir. Çünki indi o, kamilliyə ehtiyac duyacaq, necə ki, yuxarıda izah edildi.

Yuxarıda deyilənlərlə biz Zoarda yazılanı da başa düşə bilərik: “Və Seirdən onlar üçün nurlandı” – yəni, Seir oğulları [Tövratı] qəbul etmək istəmədikləri üçün Yaradan İsrailə nur saçdı Və onlara əlavə nur və böyük sevgi verdi. Eyni ilə də O, “Paran dağından” nurlandı – çünki Paran oğulları onu qəbul etmək istəmədilər. Məhz buna görə İsrailin sevgisi və nuru artdı – necə ki, bu onlara yaraşırdı.

Biz soruşduq ki, bu necə Yaradanla əlaqəlidir, axı əslində İsrail bu qədər böyük sevgi və nur qazanmağa layiq olmamışdı. Sadəcə, digərləri – Tövratı qəbul etmək istəmədiklərinə görə – Yaradan onu İsrailə verdi, yəni onlara əlavə etdi. Yoxsa, onlara bu qədər nur və böyük sevgi əlavə etmək mümkün olmazdı.

Amma əvvəldə deyildiyi kimi, söhbət fərdi insandan gedirsə, yəni əgər insanın daxilindəki “Esav oğulları” və “İsmail oğulları” Tövrata qarşı çıxmasaydılar və əta etmək istəyini qəbul etməyə razı olsaydılar, o zaman insanın içindəki İsrail xüsusiyyəti doyum alardı və artıq Yaradılış Məqsədinə ehtiyac duymazdı. Bu, İbrahimə Yaradanın verdiyi cavaba bənzəyir: “Bunu bil ki, sənin nəslin gəlmə olacaq.” Yəni məhz misirlilərin hökmü altında qul olaraq qalmaqla onlarda kömək istəməyə ehtiyac yaranacaq. Və bu kömək vasitəsilə onlarda Yaradılış Məqsədini aşkar etmək imkanı yaranacaq.

Beləliklə, məhz bədənin müqaviməti və Tövratı qəbul etmək istəməməsi halında Yaradan onlara əlavə nur və böyük sevgi verməyə imkan tapır.