Gecələr yatağımın üstündə
Məqalə 23, 1985
Zoar ayə haqqında soruşur: "Yatağımda"¹. Orada deyilir: "Ravvin Elazar [nitqini] açdı: 'Yatağımda gecələr axtardım ruhum sevəni'¹. O soruşur: 'Yatağımda [əl əvəzliyi ilə]' deyilir, amma 'yatağımda [be əvəzliyi ilə]² deməli idi'. 'Yatağımda' nə deməkdir? Və cavab verir: lakin [bu] Knesset İsrael Yaradana qarşı danışır və Ondan sürgünlə bağlı istəyir, çünki o, övladları ilə birlikdə başqa xalqlar arasında qalır və küldə uzanır. Və o, murdar başqa küldə uzandığı üçün dedi: 'Yatağımda istəyirəm³', çünki mən sürgündə uzanıram. Sürgün isə gecələr adlanır. Ona görə də: 'Axtardım ruhum sevəni'¹, ki, O məni oradan çıxarsın'⁴.
Məlumdur ki, Knesset İsrael - bu, bütün ruhları özündə birləşdirən malxutdur. Və məlumdur ki, hər bir insan kiçik bir dünya hesab olunur, Zoar kitabında deyildiyi kimi. Yəni insan dünyanın 70 xalqından ibarətdir və bu 7 sfiraya uyğundur, hər bir sfira 10-dan ibarətdir və cəmi 70 xassə olur. Onlar müqəddəsliyə qarşı dururlar, çünki 7 müqəddəslik sfirası və insanın tərkibində olan dünyanın 70 xalqı var. Bu o deməkdir ki, hər bir xalqın öz xassəsinə aid xüsusi ehtirası var. İnsan isə dünyanın xalqlarında, ümumiyyətlə, mövcud olan bütün 70 ehtirası özündə birləşdirir.
"İsrael" xassəsi də insanda var və bu onun özünəməxsus xassəsidir. Lakin o "qəlbdə nöqtə" adlanır, burada nöqtə qaranlıq deməkdir, yəni İsrael xassəsi onda [nöqtədə] nurlanmır və o "axoraim" - 'arxa tərəf' xassəsi hesab olunur. Bunun səbəbi isə onun insanda mövcud olan "70 xalq"ın hakimiyyəti altında sürgündə olmasıdır.
Bəs onların İsrael xassəsi üzərində hakimiyyət göstərmək gücü haradan gəlir? Bu, İsrael xassəsi Yaradana görə nəsə etmək istəyəndə ki, bu "birbaşa-Yaradana" 'Yaşar-El' adlanır - onların verdikləri suallardan qaynaqlanır. O zaman onlar başa salmağa çalışırlar ki, yalnız eqoist məhəbbət naminə işləməyə dəyər, halbuki [o, göylər naminə işləyirsə], onlar "Nə" sualı verirlər: "Sizdə bu nə işdir?" Və biz öyrənmişik ki, bu günahkarın sualıdır. Əgər o, onun etirazlarını dəf etmək istəsə, onda Fironun sualı ortaya çıxır: "Yaradan kimdir ki, mən Ona qulaq asım?"
Əgər bu suallar insana birinci dəfədən təsir etməsə, onlar bütün gün davamlı təkrarlanır. Deyildiyi kimi: "Sümüklərimi əzərək, düşmənlərim məni utandırır, mənə bütün gün deyirlər: 'Haradadır sənin Yaradanın?'"⁵ Və insan onların hakimiyyətindən çıxa bilmir. Onlar insandakı İsrael xassəsini külə qədər alçaldırlar, deyildiyi kimi: "Çünki canımız külə sürünür, qarnımız yerə yapışır"⁶. Və izah etmək lazımdır ki, [vəziyyət:] "çünki canımız külə sürünür" bizi buraya aparır: "qarnımız yerə yapışır", çünki "qarın" insanın alan klisidir. Bunun səbəbi qəlbdəki nöqtənin kül vəziyyətində olmasıdır. Bu isə ona gətirib çıxarır ki, bizim kelimlərimizin yalnız yerlə, yəni özünə məhəbbətlə birləşməsi var.
Eyni zamanda, əgər ali malxut izzət vəziyyətində olsaydı, o zaman bizim üçün, şübhəsiz ki, şərəf olardı ki, biz Yaradana xidmət etmək imkanı əldə edək - hətta bu ən kiçik xidmət olsa belə, o bizim üçün böyük sərvət sayılardı. Və bu şərəfə görə özümüzə məhəbbətdən yaranan bütün həzzlərdən imtina etməyə dəyər. Ona görə də biz üç ziyarət bayramlarında⁷ Musaf duasında deyirik: "Atamız, Padşahımız, Öz şərəfini 'malxut'u bizə gecikmədən göstər", yəni biz Yaradandan istəyirik: "Ali malxut alçaqlıqda olduğuna və "Şxina kül" vəziyyətində olduğuna görə, biz istəyirik ki, Yaradan bizə ali malxutun əhəmiyyətini və şərəfini açsın, və o zaman bizim üçün böyük şərəf olacaq ki, bunun sayəsində eqoist məhəbbətdən çıxmağa və Yaradana məhəbbət qazanmağa layiq olaq".
Ona görə də Zoar izah edir: "Və ona görə: 'Axtardım ruhum sevəni'¹, ki, O məni oradan çıxarsın"⁴. Məlumdur ki, insan üç ruhdan ibarətdir:
- müqəddəslik ruhu,
- Noqa⁸ qabığının ruhu,
- üç murdar qabıqların ruhu.
Müqəddəslik ruhu isə yalnız nöqtə şəklində nurlanır, yuxarıda deyildiyi kimi. Ona görə də Noqa qabığının ruhu müqəddəslik ruhu ilə birləşməlidir, əvvəlki məqalələrdə atam və müəllimimdən öyrəndiyimiz kimi. Və əsas fəaliyyət göstərən element Noqa qabığının ruhudur, çünki üç murdar qabıqların ruhunu islah etmək olmaz, müqəddəs ruhu isə islah etməyə ehtiyac yoxdur, çünki o, müqəddəsliyə aiddir - bütün əməl Noqa qabığının ruhu ilə [baş verir].
İnsan əmrləri yerinə yetirdikdə, Noqa qabığı müqəddəsliyə birləşir. İnsan isə, düşünülməsi belə dəhşətdir, günah işlətdikdə, Noqa qabığının ruhu üç murdar qabıqların ruhuna birləşir. Lakin müqəddəslik ruhu axoraimdə nurlanmır və alçaqlıqda qalır. Ona görə də onlar səy göstərmək və yaxşı işlər görmək istəmirlər ki, Noqa qabığı müqəddəsliyə birləşsin.
Beləliklə: "Yatağımda istədim ruhum sevəni ki, O məni oradan çıxarsın"⁴, çünki müqəddəs ruh Knesset İsraelə aiddir və o başqa murdar küldə qalır və istəyir "ruhum sevəni ki, o məni oradan çıxarsın", yəni murdar küldən. Bu o deməkdir ki, müqəddəs ruh alçaqlıqda olduğu üçün, [Noqa qabığının] ruhu murdar qabıqların istədiyi işləri görür. Onda bundan belə alınır ki, müqəddəs ruh o zaman hakimiyyət edən murdar qabıqların hökmünə dözməyə məcburdur. Ona görə də müqəddəs ruh xahiş edir "ki, O məni çıxarsın" bu sürgündən, hansı ki, "gecələr" adlanır.
Orada Zoarda deyilir: "Ravvin Axa dedi: 'Bu bizim öyrəndiyimiz kimidir ki, Yaradan damla [toxum] haqqında qərar verir, oğlan olacaq ya qız. Sən isə deyirsən: "İlk hamilə qalan qadın oğlan doğur". Belə halda Yaradanın qərarına ehtiyac yoxdur?' Ravvin Yosi dedi: 'Əlbəttə, Yaradan kişi damlasını qadın damlasından fərqləndirir və fərqləndirdikdən sonra O, onun haqqında qərar verir, oğlan olacaq ya qız'"⁹.
Bu izahda başa düşülməz olan odur ki, o nəyi izah edir, çünki "fərqləndirdikdən sonra, oğlandır", O qərar verir. Bəs niyə O qərar verməlidir,məyər özü-özünə alınmır ki, bu oğlandır ya qızdır? Və [Baal Sulam] "Sulam" şərhində izah edir: "İzah. Çünki insanda üç iştirakçı var: Yaradan, ata və ana. Burada ata ona ağı verir, ana ona qırmızı verir, Yaradan isə ruhu verir. Əgər damla 'zaxar' 'kişi'dirsə, Yaradan kişi ruhunu verir, əgər 'nekeva' 'qadın'dırsa, Yaradan qadın ruhunu verir. Belə çıxır ki, qadın birinci hamilə olduğuna görə, damla sonunda kişi olmazdı, əgər Yaradan ona kişi ruhunu göndərməsəydi. Və Yaradanın damlada müşahidə etdiyi bu fərq - o, kişi ruhuna layiqdir ya qadın ruhuna - Yaradanın qərarı sayılır. Əgər O bunu fərqləndirməsəydi və kişi ruhunu göndərməsəydi, damla sonunda kişi olmazdı. Belə çıxır ki, bu iki ifadə bir-birinə zidd deyil"⁸.
Yuxarıda deyilənlərin hamısını işləməyə aid olaraq başa düşmək üçün izah etmək lazımdır ki, hər üç iştirakçı bir insandadır və "ata və ana" oğulun doğulmasının səbəbidir. "Atası" "zaxar" 'kişi hissəsi' adlanır və "iş" 'kişi' adlanır, və "kamilliklə" adlanır, çünki zaxar kamillik xassəsidir. Ata ağ verir, çünki ağ 'lavan' kamillik adlanır, çünki orada heç bir çirkab yoxdur. "Anası" isə "nekeva" adlanır və "qadın" adlanır və xisaron xassəsi adlanır, çünki "neqev" 'dəlik' xisaron deməkdir və qırmızı adlanır. Deyildiyi kimi, orada qırmızı nur var, yəni oradan keçmək olmaz, çünki bu "maneə" 'maxsom' adlanır ki, onlar irəli gedə bilməsinlər. Yaradan isə ruhu verir, çünki hər şeyi insan edə bilər, amma həyat ruhu Yaradana məxsusdur.
Əməlin qaydası belədir ki, insan öz iş gününü gündüz vəziyyətinə və gecə vəziyyətinə bölməlidir. Gündüz kamillik adlanır, gecə isə xisaron adlanır. Oğul doğulsun və uzun ömürlü olsun (hərfi mənada: "günün uzunluğu"), bu oğul ata və ana vasitəsilə doğulmalıdır. Çünki ata ona ağ verir, yəni kamillik, ki, bu kişi 'iş zaxar' xassəsidir. Ana isə ona xisaron xassəsi verir, qadın 'işa nekeva' adlanır. Kamillik və xisaron ona görə olmalıdır ki, insan həyat qüvvələri üçün qida almalıdır və o zaman işləyə bilər. Elə burada da Yaradan işində insan ruhani qida almalıdır və sonra o düzəltməli olanı görə bilir. Əks halda qida olmadan onun işləmək üçün gücü yoxdur. Qida isə yalnız kamilliklə alınır.
Ona görə biz Tövrat və əmrlərlə məşğul olduğumuz zaman kamillik əldə edə bilirik və o zaman Tövrat və əmrlərin yerinə yetirilməsində nə qədər çalışdığımızı yoxlamamalıyıq ki, onlar ən yaxşı şəkildə, heç bir nöqsan olmadan olsun - yəni özümüzə baxıb yoxlamamalıyıq ki, qaydasındayıq ya yox. Çünki bu, Tövrata və əmrlərə baxmaq vaxtıdır, yəni kimin Tövratını və əmrlərini yerinə yetiririk. Yəni Tövrat Verən haqqında düşünməliyik, necə ki xeyir-dua veririk: "Xeyir-dua olsun Sənə, Tövrat verən Yaradan"¹⁰. Əmrlərdə isə deyirik: "Öz əmrləri ilə bizi müqəddəsləşdirən"¹¹, yəni bilmək üçün ki, Yaradanın əmrlərini yerinə yetiririk.
Ona görə də Verənin əhəmiyyətinə baxmalıyıq və bundan həyat və sevinc almalıyıq ki, biz hər hansı bir şeydə Onun bizə əmr etdiyini yerinə yetirməyə layiq olduq, o zaman deyirik ki, hətta əməl, baxmayaraq ki, bu hələ əsl əməl deyil, ki, hər şeydə göylər naminə olmalıdır, bununla belə, inanmalıyıq ki, belə insanlar var ki, onlarda Tövrat və əmrləri hətta ən kiçik formada [katnutda katnutda] yerinə yetirmək üçün nə arzu, nə də fikir yaranmayıb. Bizə isə Yaradan bir qədər yerinə yetirmək üçün arzu və can atma verib, yəni nəticədə nəsə edirik, halbuki digər insanlarda bu azlıq da yoxdur. Buna diqqət yetirdiyimiz zaman bundan həyat və qida alırıq.
Bu "Ata ağ verir" adlanır. Yuxarıda deyildiyi kimi, kamillik ağ adlanır, ki, onda heç bir çirkab yoxdur və bundan qazanc iki məqamda olur.
Bununla o, ruhun yüksəlişini alır, çünki o Kamillə, yəni Yaradan ilə birləşir. Onun verdiyinə isə inanmaq lazımdır ki, bu kamillikdir. Kamillik insanı tamamlayır ki, o da hiss etsin ki, özü də kamildir. Necə olursa-olsun, o bundan qida alır ki, yaşamağa və mövcud olmağa imkan verir, sonradan müqəddəs əməli yerinə yetirməyə gücü olsun.
Kamillik üzərində işləyərkən əldə edəcəyi əhəmiyyətin ölçüsünə görə, sonra o, həqiqi təmizlikdə aparılmayan öz işindən xisaron hiss etmək imkanına malik olacaq. Yəni o zaman təsəvvür edə bilər ki, işdə vicdansızlıqdan nə qədər itirir, çünki Yaradanın əhəmiyyətini öz alçaqlığı ilə müqayisə edə bilər və bu ona işləmək üçün güc verəcək.
Lakin insan özünü də düzəltməlidir, əks halda o qaranlıqda qalacaq və bunun üçün yararlı kelimlərə nur saçan həqiqi nuru görməyəcək, ki, onlar "verən kelimlər" adlanır. Kelimlərin islahı nukvanın, xisaronun xassəsi adlanır ki, öz xisaronlarını düzəltmək üzərində işləyir. Bu "Ana qırmızı verir" adlanır, yəni o zaman qırmızı nur görür, ki, bu onun yolunda duran və məqsədə çatmağa qoymayan maneələrdir.
O zaman dua vaxtı gəlir, çünki insan ağıl və ürək baxımından ona qarşıda duran işin ölçülərini görür və vermə işində nə qədər irəliləmədiyini. Həmçinin görür ki, onun bədəni nə qədər zəifdir və öz təbiətini dəf etməyə imkan verən böyük gücü belə yoxdur. Ona görə də görür ki, əgər Yaradan ona kömək etməsə, o məhv olar, deyildiyi kimi: "Əgər Yaradan ev tikməsə, boş yerə çalışdılar onun inşaatçıları"¹².
Bu iki xassə, yəni kamillik və xisaroni, "ata və ana" xassələridir, yuxarıda deyildiyi kimi, belə çıxır ki, Yaradan ona kömək edir, çünki O ona ruh verir, ki, bu da həyat ruhudur. O zaman döl doğulur. Ona görə müdrik insanlar dedilər: "İnsanda üç iştirakçı var", yuxarıda deyildiyi kimi. Doğulan bu döl həyat qabiliyyətli nəsil sayılır, yəni uzun ömürlü olacaq. Əks halda, əgər Yaradanın ona verdiyi ruh yoxdursa, doğulan bu döl düşük adlanır, yəni onun mövcud olmaq hüququ yoxdur və o "öz pilləsindən düşür". Bilmək lazımdır ki, Yaradan tərəfdən O vermək istəyir - bir çox yerlərdə aydın olduğu kimi, "ali nur nurlanmağı dayandırmır", lakin bizim hazırlanmış kelimlərə ehtiyacımız var.
Ona görə insanın hazır olmasında iki cəhəti fərqləndirmək lazımdır, çünki insanda iki güc var: a) alma qüvvələri, b) vermə qüvvələri.
Bu iki qüvvəni islah etmək lazımdır ki, vermə naminə olsunlar. İnsanda vermə qüvvəsi "iş" 'kişi' adlanır. İnsanda alma qüvvəsi "işa" 'qadın', "nekeva" adlanır. Səpmə [həmçinin hamiləlik] adlanır ki, insan nəyəsə nail olmaq üçün iş görür. Məsələn, insana buğda lazımdırsa, o buğda səpir, başqa sözlə, öz işi sayəsində buğda qazanacaq. Əgər kartof lazımdırsa, kartof əkəcək. Yəni istədiyi növdən asılı olaraq belə iş görür və belə qazanır.
Eləcə də Yaradanın işində, əgər o verən kelimləri islah etmək istəyirsə, ki, "kişi", "ər" adlanır və bu "Əgər kişi əvvəl hamilə olarsa"¹³ adlanır, yəni fikrinin əvvəli - verən kelimləri necə islah etməksə, onda "qız doğar", məlum olduğu kimi, kelimlər və nurların əks mənası var və "qadın nuru" katnut vəziyyəti adlanır.
"Əgər qadın əvvəl hamilə olarsa", yəni onun arzusu - alan kelimləri islah etməkdirsə ki, vermə naminə olsunlar onda: "Oğlan doğar", yəni "kişi nuru", hansı ki, qadlut nurudur. "Yaradan isə ruhu verir". "Yaradan damlanı fərqləndirir", yəni insanın işində - hansı xassədən onun "hamiləliyi" baş verdi, yəni hazırlığı, başqa sözlə, əgər o istəyir ki, alan kelimlər vermə naminə olsun, onda Yaradan ona kişi ruhunu verir, ki,bu da "qadlut ruhu" adlanır. Əgər bu "ər" xassəsindən baş verirsə, yəni o istəyir ki, yalnız verən kelimlər olsun, onda o Yaradandan katnut nurunu alır, ki, bu da "qadın" 'nekeva' adlanır.