Bney Barux Kabala Akademiyası

Ruhani işdə “Öz yeri olmayan heç nə yoxdur” nə deməkdir

Məqalə 20, 1991

Müdriklər demişlər: “Nəyə görə Yaradan’a ad verirlər və niyə Onu ‘Makom’ ( ‘yer’) adlandırırlar? Çünki O, dünyanın yeridir, amma dünya Onun yeri deyil. Necə ki yazılıb: ‘Budur Mənim yanımda bir yer’”. Yaradan dünyanın yeridir, amma dünya Onun yeri deyil. Həmçinin müdriklər demişlər: “Öz yeri olmayan heç nə yoxdur”. Və başa düşmək lazımdır ki, bu, ruhani işdə bizə nəyi öyrətmək üçün deyilib.

Ruhani işdə “yer” dedikdə xisaron (ehtiyaca) yeri nəzərdə tutulur. Yəni əgər insanın hansısa xisaronu varsa, demək onda bu xisaronun doldurulmasını almaq üçün yer var. Lakin əgər onda xisaron yoxdursa, demək mümkün deyil ki, o nəyisə doldura bilər, çünki dolduracaq heç nə yoxdur. Məsələn, əgər o ac deyilsə, yeyə bilməz və bu o deməkdir ki, onun aclığını doyurmaq üçün yeri yoxdur. Yaxud əgər onun susuzluğu yoxdursa, su içə bilməz, çünki doldurmanı qəbul etmək üçün yeri yoxdur.

Yuxarıda deyilənlərin işığında izah etmək olar ki, “dünyanın yeri” ilə “mübarək yer”, yəni Yaradan’ın yeri arasında fərq nədədir. Ruhani iş baxımından izah etmək lazımdır ki, Yaradan dünyanın yeridir. Yəni yaradılışın islahı ondan ibarətdir ki, Yaradan’ın yerini doldursunlar, yəni “Yaradan’ın yeri” adlanan xisaronu – o xisaronu ki, Yaradana əta etmək istəyir – və bu Onun xisaronudır.

Yaradan haqqında Onun “xisaron”-u var – demək, O, yaratdıqlarını zövq və həzzlə doldurmaq istəyirdir mənasındadır. Bu isə əta etmək istəyidir. Və dünya belə bir xisaronda olduqda – yəni Yaradan nümunəsi kimi əta etmək istədikdə – onda dünya kamillik vəziyyətində olacaq. Və onda Yaradan onlara xeyir və həzz verə biləcək. Niyə? Çünki xeyir və həzzin alınması islah olunmuş şəkildə baş verəcək.

Lakin “dünya Onun yeri deyil”, yəni dünyada olan xisaron, istək – bu almaq istəyidir və bu Yaradan’a aid deyil, çünki Onun alacaq heç kəsi yoxdur. Buna görə də Yaradan’da olan bu əta etmək istəyini dünya öz üzərinə götürməlidir və almaq istəyinin təbiətindən istifadə etməməlidir – o xisarondan ki, yaradılış onunla doğulur və “yeş mi-ayin” (yoxdan var olan) adlanır. Və bu “dünyanın yeri” adlanır.

İnsanın işi isə yalnız bundan ibarətdir ki, dünyada mövcud olan istəyin təbiətindən necə çıxsın və başqa bir istəyi, yəni əta etmək istəyini əldə etsin. Bu isə ağır işdir. Buna yalnız Tövratın köməyi ilə nail olmaq mümkündür, necə ki müdriklər demişlər: “Yaradan dedi: Mən şər başlanğıcı yaratdım və onu islah etmək üçün Tövratı yaratdım”. Yəni məhz Tövrat vasitəsilə insan özü üçün almaq istəyinin hakimiyyətindən çıxa və əta etmək istəyini əldə edə bilər, çünki bu ikinci təbiətdir və bu işdə yalnız Tövratın nuru kömək edir.

Belə çıxır ki, O, yəni Yaradan, dünyanın yeridir. Başqa sözlə, dünya gəlib Yaradanın xisaronunu əldə etməlidir, yəni əta etmək istəyini. Lakin dünya, yəni almaq istəyi, yəni yaradılış tərəfindən dünyada mövcud olan xisaron – bu özün üçün almaq istəyidur və bu Yaradanın xisaronu deyil.

Buna görə dədeyilir: “Mübarək yerdir”. Yəni insan Yaradanın xüsusiyyətini, yəni əta etmək istəyini əldə etməyə layiq olduqda, insan Yaradan’a təşəkkür edir ki, Yaradan ona Öz yerini verdi, yəni Yaradan’da olan əta etmək istəyini. İnsan elə bir dərəcəyə çatmalıdır ki, onda əta etmək istəyi olsun. Buna görə də deyilir: “Mübarək yerdir”, çünki O bizə bu yeri verdi, yəni Öz xisaronunu – əta etmək istəyini. Və Yaradanın bu istəyi Yaradan tərəfindən xeyir və həzzlə doldurula bilər.

Və yuxarıda deyilənlərin işığında izah etmək lazımdır ki, ruhani işdə deyilən “Öz yeri olmayan heç nə yoxdur” nə deməkdir. İzahı ondan ibarətdir ki, insanın çatmaq istədiyi şey, yəni əta etmək istəyi, insan tərəfindən onda çatışmayan bir şey kimi hiss olunur. Və onda insan əvvəlcə çalışmalıdır ki, çatmaq istədiyi şey üçün, yəni əta etmək istəyi üçün əvvəlcə lazımi yer, yəni həqiqi xisaron mövcud olsun. Və bu iki cəhətdə ifadə olunur:

O hiss etsin ki, bu ona çatmır.

O hiss etsin ki, yalnız Yaradan ona kömək edə bilər, insan isə öz gücü ilə heç bir şəkildə özü üçün almaq istəyinin hakimiyyətindən çıxa bilməz.

Və bu, “Öz yeri olmayan heç nə yoxdur” deyilən sözlərin mənasıdır. Yəni işin qaydası belədir ki, insan əvvəlcə yer hazırlamalıdır, yəni xisaron, sonra isə Yaradan onun xisaronuna doldurma verir.

Lakin bilmək lazımdır ki, insanın əsas işi əta etmək istəyinin ona çatmadığını dərk etməyə gəlmək və Yaradan’a dua etmək olsa da ki, O onun xisaronunu doldursun və ona bu arzunu versin, insan həmçinin sağ xəttlə də getməlidir və bu kamillik xüsusiyyəti sayılır. Yəni insan özünü kamil insan kimi hiss etməlidir. Bu isə ona görədir ki, o Yaradan’a təşəkkür edə bilsin. Çünki insan nəsə üçün dua etdikdə ki, Yaradan onun xisaronunu doldursun, o “lənətli” adlanır və “lənətli Mübarək olana qovuşa bilməz”.

Buna görə də müdriklər demişlər: “İnsan həmişə əvvəl Yaradanı tərifləməli, sonra isə dua etməlidir”. Bunun səbəbi ondadır ki, insan Yaradanı təriflədikdə, əlbəttə ki, əgər o Yaradanın şöhrətini görür və Onu tərifləyirsə, onda insan kamillik vəziyyətində olur, yəni insan xeyir-dua vəziyyətində olur. Və təbii olaraq “mübarək Mübarək olana qovuşır”, yəni insan yuxarıdan xeyir-duanı cəlb edə bilər.

İşin qaydası belə olmalıdır ki, insan Yaradanın ona verdiyi yaxşı bir şeyi özü tapmalıdır. Və baxmayaraq ki, indi o xisaron vəziyyətindədir, yenə də o özü Yaradan tərəfindən ona verilmiş yaxşı bir şeyin olduğu vəziyyətdən reşimot oyatmalıdır və buna görə o, Yaradan’a təşəkkür edə bilər. İnsan nədən zövq almışdı – bunun əhəmiyyəti yoxdur, əhəmiyyətli olan odur ki, o bundan zövq almışdı. Və indi o buna görə Yaradan’a təşəkkür edir. Və avtomatik olaraq o kamillik vəziyyətində olur.

Yəni o zaman o Yaradan ilə sülh vəziyyətində idi, çünki Yaradan ona zövq verirdi. Və onda insan özündə olan şeyə görə sevinə bilər. İndi isə o Yaradanın yanına gələ bilər ki, O ona kömək etsin, çünki o indi kədər vəziyyətində deyil, axı o indi hiss etmir ki, bütün insanlardan daha pis vəziyyətdədir, yəni o “lənətli” vəziyyətində deyil, çünki “lənətli Mübarək olana qovuşa bilməz”. İndi isə o “mübarək” vəziyyətindədir. Buna görə də insan özündə elə bir şey axtarmalıdır ki, buna görə Yaradan’a təşəkkür edə bilsin.

Bu isə deyilən sözlərin mənasıdır: “Qoy Mənim qarşıma boş əllə gəlməsinlər”. Bunu yuxarıda deyilənlərlə izah etmək lazımdır: insan Yaradan’dan nəsə istəməyə gəldikdə, o boş olmamalıdır, yəni onda heç nə olmamalıdır demək deyil. İnsan əvvəlcə özündə elə bir şey tapmağa çalışmalıdır ki, Yaradan ona verib və buna görə də o Yaradan’ı mübarək saysın.

Bundan sonra o Yaradan’dan istəyə bilər, yuxarıda deyildiyi kimi, çünki o Yaradan’dan aldıqları haqqında düşünür. Bu halda artıq onun Yaradan ilə əlaqəsi var, çünki Yaradan ona nəsə verib və bunun nə olduğu vacib deyil, vacib olan odur ki, o buna görə Yaradan’a təşəkkür edə bilir və artıq onun Yaradan ilə əlaqəsi var, çünki o Yaradan’dan razıdır, çünki Yaradan ona verib.

Buna görə də o indi Yaradan ilə sülh vəziyyətində olduğundan, burada “squla” (xüsusi vasitə) vardır ki, Yaradan onun istəklərini doldursun. Çünki mənim atam və müəllimim Baal Sulamın dediyi kimi, bununla “mübarək Mübarək olana qovuşır”. Buna görə çox diqqətli olmaq lazımdır ki, kədər klipasına düşməyəsən, çünki onda insan Yaradan ilə ayrılıq vəziyyətində olur. Amma insan “xeyir-dua” vəziyyətində olduqda belə olmur.

Və əsas odur ki, insan “layiq olmuş” olmağa çalışmalıdır. Yəni o, Yaradan’a dua etməlidir ki, layiq olsun. Çünki insan “layiq olmuş” xüsusiyyətində olduqda, onda Tövrata və duaya qarşı arzu olur. Və müqəddəsliyə aid olan hər şeyi gördükdə, bunlar ona xoş gəlir. Və o bundan ruh yüksəkliyi alır, çünki müqəddəsliyə aid olan hər şeydə həyatın mənasını hiss edir.

Lakin əgər o “layiq olmamışdırsa”, onda bu tam əksinə olur. Yəni onda Tövrata və duaya qarşı arzu yoxdur. Və müqəddəsliyə aid olan hər şeydə, o nəsə etdikdə, bunların hamısını məcburiyyətlə edir. Və həqiqətən də, özünə hesabat verdikdə, müqəddəsliyə aid olan hər şey haqqında deyir ki, bu onun üçün ölümcül zəhər kimidir və o, onu əhatə edən bütün bu şeylərdən mümkün qədər tez qaçmaq istəyir.

Və baxmayaraq ki, o görür ki, onun ətrafında olan insanlar Tövrat və ehkamlarla məşğul olurlar və gördükləri iş zamanı onların əhval-ruhiyyəsi yaxşıdır, lakin onun bədəni belə dəlillər gətirir ki, əgər bu insanlar onun hiss etdiyi kimi dad hiss etsəydilər, əlbəttə ki, ondan daha yaxşı olmazdılar. Bəzən isə o heç onların niyə bacardıqlarını, amma onun bacarmadığını izah etməyə belə çalışmır. Yəni onların həm Tövratda, həm də duada ruh yüksəkliyi ilə ruhani işlə məşğul olmaları ona kifayət etmir ki, bunun sayəsində onda da işə qarşı arzu yaransın. Və həqiqətən demək lazımdır ki, bu insan “layiq olmamış” vəziyyətində olduğuna görə Tövrat onun üçün ölümcül zəhərə çevrilir.

Yuxarıda deyilənlərin işığında müdriklərin dediyi sözləri izah etmək lazımdır: “Ravvin Yoşua Ben Levi dedi ki, ‘Budur Tövrat, onu Musa təqdim etdi’ sözləri haqqında: layiq oldu – onun üçün həyat çövhərinə çevrilir, layiq olmadı – onun üçün ölümcül zəhərə çevrilir”.

Bunu ruhani iş baxımından belə izah etmək lazımdır ki, əgər insan “layiq olmuşdursa”, onda onun Tövratı onun üçün həyat çövhəri olur, yəni o Tövratda, duada və müqəddəsliyə aid olan hər şeydə həyatın dadını hiss edir. Lakin əgər o, Allah qorusun, “layiq olmamışdırsa”, onda onun Tövratı ölümcül zəhərə çevrilir, yəni o Tövratda və işdə ölümcül zəhər xüsusiyyətini, yəni ölümcül zəhərin dadını hiss edir və həm Tövratdan, həm də ruhani işdən qaçmaq istəyir və etdiyi hər şeyi məcburiyyətlə edir.

Lakin bilmək lazımdır ki, insanın ruhani işinin qaydası iki növ olur:

“Lo lişma”da,

“Lişma”da, yəni əta etmək naminə.

Və necə ki, “Zoar” kitabına Girişin 29-cu bəndində deyilir: “Bil ki, bizə ayrılmış 70 il ərzində işimiz dörd dövrə bölünür:

1-ci dövr – özünün bütün pozğun ölçüsü ilə məhdudiyyətsiz böyük almaq istəyina çatmaq üçündür və bu, dörd natəmiz ABYA aləmləri sisteminin fəaliyyətinin bəhrəsi kimi meydana çıxır. Çünki əgər bizdə bu pozulmuş almaq istəyi olmasa, biz onu heç cür islah edə bilmərik, axı insan özündə olmayan şeyi islah edə bilməz… Belə ki, klipot ona hökmranlıq edəcək və ona öz nurundan bir hissə verəcək ki, insanın onu islah edərək işləməli olduğu bütün materialı təmin etsin. Və bu, 13 yaşına qədər belə davam edir…

2-ci dövr – 13 yaşdan sonra başlayır. Bu zaman onun ürəyindəki nöqtəyə qüvvə verilir və o nöqtə müqəddəs ruhun “arxa tərəfi” – axoraim adlanır, hansı ki, doğulduğu andan etibarən onun almaq istəyina bürünmüşdür. Lakin bu nöqtə yalnız 13 yaşdan sonra oyanmağa başlayır. Və onda insan müqəddəslik aləmləri sisteminin hakimiyyəti altına daxil olmağa başlayır… Alma istəyinin əsas böyüməsi isə yalnız ruhani sahədə baş verir… Bununla yanaşı, bu mərhələ birincidən çox daha vacibdir. Çünki bu mərhələ onu lişmaya gətirir. Necə ki, müdriklər demişlər: “İnsan həmişə Tövrat və ehkamlarla ‘lo lişma’ vəziyyətində məşğul olmalıdır, çünki ‘lo lişma’dan ‘lişma’ya gəlir”... Bu dövrün son mərhələsi isə o zaman baş verir ki, insan Yaradanı böyük ehtirasla sevir – yer üzündəki məhəbbətlə sevən və ehtiras içində olan insan kimi, elə dərəcədə ki, ehtirasının obyekti gecə-gündüz onun gözləri qarşısında dayanır. Necə ki, şair demişdir: “Onu xatırladığım zaman, o mənə yatmağa imkan vermir”.

3-cü dövr – Tövrat və ehkamlarla lişma vəziyyətində, yəni mükafat almaq üçün deyil, əta etmək naminə işdir. Bu iş insanın özü üçün almaq istəyini təmizləyir və onu əta etmək istəyina çevirir… Və almaq istəyinin təmizlənməsi ölçüsünə görə o, NARANXAY (nefes, ruax, neşama, xaya, yexida) adlanan ruhun beş hissəsini qəbul etməyə layiq və qadir olur.

Yuxarıda deyilənlərdən görürük ki, əvvəlcə biz “lo lişma”da işləməliyik, yəni Tövrat və ehkamlara bürünmüş zövq nuruna qarşı arzu və meyl əldə etməliyik. Bu iş isə ondan ibarətdir ki, insan yalnız öz faydası üçün işləməlidir. Başqa sözlə, o, ruhani işlə məşğul olur ki, almaq istəyini maddi həzzlərdən daha böyük həzzlərlə doldursun. Deməli, “lo lişma” adlanan bu işi o yalnız öz ruhani ehtiyacını təmin etmək üçün edir, Yaradan’a zövq əta etmək üçün yox. Yəni o, Tövrat və ehkamları öz xeyri üçün yerinə yetirir və Yaradanın faydası haqqında düşünmür.

İnsan ruhani zövq əldə etmək üçün “lo lişma”da işləməyə başladıqda, Tövratda və işdə dad hiss etməyə başlayır, ruh yüksəkliyi olur və Yaradan’a sevgi hiss etməyə başlayır, onda müqəddəsliyin cazibəsi yaranır. Lakin o əta etmək naminə işləməyə daxil olmaq istədikdə, yəni öz faydası üçün deyil, Yaradanın xeyri üçün işləmək istədikdə, o zaman öz faydası üçün işlədiyi vaxt hiss etdiyi dad ondan alınır.

Bu isə ona görədir ki, o özünü Yaradanın xeyri üçün işləməyə öyrəşdirsin, öz faydası üçün yox. İnsan ikinci dövrdə işləyərkən işdə dad hiss etməyə öyrəşmiş olduğuna görə, indi isə “lo lişma”da işlədiyi vaxt hiss etdiyi o şirin dadı hiss etmir. Buna görə də o düşünür ki, indi işdə əvvəlki kimi dad hiss etməməsi onun əvvəlkindən daha pis olmasına görədir. Buna görə o deyir ki, bu işin onun üçün olmadığını görür və döyüş meydanından qaçmaq istəyir.

Lakin həqiqət ondadır ki, insan inanmalıdır: işdə dad hiss etməməsi onun əvvəlki dərəcəsindən düşməsinə görə deyil, əksinə, yuxarıdan onu öyrədirlər ki, o özünü Göylər naminə işləməyə alışdırsın və özünə diqqət etməsin – bu işdən zövq alır ya yox. Onu Göylər naminə işləməyə alışdırırlar. Yəni mənim atam və müəllimim Baal Sulamın dediyi kimi (“Baal Sulama görə işin qaydası”nda gətirilir), insan inanmalıdır ki, o öz işini Yaradan’a aid etdikdə, Yaradan onun işini qəbul edir və onun işinin hansı formada olması vacib deyil.

Belə çıxır ki, insan işdə dad hiss etmədikdə deməlidir ki, indi ona yalnız Yaradanın xeyri üçün işləmək imkanı verilib, yəni Yaradan onun işindən zövq alsın. Çünki indi insan işdə dad hiss etmir ki, demək mümkün olsun ki, onu bu dad cəlb edir.

Lakin insan özünü aşaraq yalnız Yaradanın onun işindən zövq alması üçün işlədikdə, o çalışmalıdır ki, indi yalnız Göylər naminə işləmək üçün yerinin olmasından zövq alsın. İnsan bundan ruh yüksəkliyi almalıdır. Bu iş haqqında belə deyilib: “Yaradan’a sevinc içində xidmət edin”, yəni insan gördükdə ki, onun işi var, yəni onda aşmaq üçün yer var. Çünki onun bədəni istəyir ki, məhz almaq istəyi onun işindən zövq alsın, lakin insan bunu aşmalıdır ki, işi yalnız Yaradanın onun işindən zövq alması üçün etsin. Çünki indi insan işdə dad hiss etmir ki, demək mümkün olsun ki, onu bu dad cəlb edir. Bu isə iş adlanır.

İnsan bu işdən sevinc almalıdır, çünki görür ki, indi onun işi yalnız Yaradan’a zövq əta etmək üçün imkanı var. Lakin burada yüksəlişlər və enişlər başlayır, çünki hər dəfə insana həqiqəti hiss etdirirlər – o bundan nə qədər uzaqdır, axı bu onun təbiətinə ziddir.

Lakin soruşmaq lazımdır: niyə Yaradan belə edib ki, insan öz gücü ilə almaq kelimini aşa bilməsin və Yaradanın köməyinə ehtiyac duysun? Bunun haqqında mənim atam və müəllimim (Baal Sulam) demişdir ki, insan Yaradanın köməyi olmadan özünü aşa bilmədiyini gördüyünə görə başa düşür ki, belə qalarsa müqəddəsliyin xaricində qalacaq. O (Baal Sulam) demişdir ki, səbəb ondadır ki, əgər insan özündəki şəri özü aşmağı bacarsaydı, dərhal işdə dad hiss edər və azla kifayətlənərdi. Yəni insan özü hiss edərdi ki, şükür Allaha, o Tövrat və ehkamlarla məşğuldur və hiss edir ki, hər şeyi özü Göylər naminə edir. Bu halda ona daha nə çatmır? Onda o görməzdi ki, daha nə əlavə edə bilər. Çünki əslində o zaman o həqiqi Yaradan işçisi olardı. Lakin xisaronsuz insan işləyə bilmədiyinə görə, o ruhani sahədə katnut (kiçik vəziyyət) xüsusiyyətində qalardı.

Lakin insan gördükdə ki, özünü aşmağa və Göylər naminə nəsə etməyə gücü yoxdur, hər dəfə eniş və yüksəlişlər yaşayır və hər dəfə görür ki, Yaradanın köməyinə ehtiyacı var. Yaradanın ona verdiyi kömək isə, Zoar kitabında yazıldığı kimi belədir: “Təmizlənməyə gələnə kömək edirlər”, və soruşur: “Nə ilə kömək edirlər?” – və cavab verir: “Müqəddəs ruhla”.

Lakin soruşmaq lazımdır: niyə Yaradan belə edib ki, insan öz gücü ilə almaq kelimini aşa bilməsin və Yaradanın köməyinə ehtiyac duysun? Bunun haqqında mənim atam və müəllimim (Baal Sulam) demişdir ki, insan Yaradanın köməyi olmadan özünü aşa bilmədiyini gördüyünə görə başa düşür ki, belə qalarsa müqəddəsliyin xaricində qalacaq. O (Baal Sulam) demişdir ki, səbəb ondadır ki, əgər insan özündəki şəri özü aşmağı bacarsaydı, dərhal işdə dad hiss edər və azla kifayətlənərdi. Yəni insan özü hiss edərdi ki, şükür Allaha, o Tövrat və ehkamlarla məşğuldur və hiss edir ki, hər şeyi özü Göylər naminə edir. Bu halda ona daha nə çatmır? Buna görə o görməzdi ki, daha nə əlavə edə bilər. Çünki əslində o zaman o həqiqi Yaradan işçisi olardı. Lakin xisaronsuz insan işləyə bilmədiyinə görə, o ruhani sahədə katnut (kiçik vəziyyət) xüsusiyyətində qalardı.

Yəni hər dəfə insan istədiyi köməyə uyğun olaraq daha yüksək ruh qazanmağa layiq olur. Yəni əvvəl Nefeş nuru, sonra Ruax, ta ki ruhunda olan NARANXAY xüsusiyyətinə layiq olana qədər. Deməli, buna görə dəinsanın aldığı yüksəlişlər və enişlər yuxarıdan qəsdən gəlir ki, bunun vasitəsilə o öz ruhuna aid olan şeyə çatsın.

Lakin insan hələ “lo lişma” vəziyyətində olduqda və hətta Yaradan’a qarşı böyük ehtiras ölçüsündə “lo lişma”ya çatmamış olsa belə – ikinci dövrdə deyilən kimi ki, “Onu xatırladığım zaman, O mənə yatmağa imkan vermir” – o yenə də əta etmək naminə işi başlamalı və “Onu xatırladığım zaman, O mənə yatmağa imkan vermir” deyilən ölçüdə “lo lişma” xüsusiyyətinə çatmağı gözləməməlidir. Çünki insan bu xüsusiyyətdə həmişəlik qala bilər. Lakin “lo lişma” xüsusiyyətinə gəlib işdə dad hiss etdikdən sonra, yuxarıdan ona oyanış verilir ki, o əta etmək naminə nəsə etmək istəsin. Və onda həqiqi iş başlayır – o vaxta qədər ki, yuxarıdan ona əta etmək`` istəyi verilir.