İsrail Günahkarları  

Məqalə 33, 1985

«Reyş Lakış dedi: cəhənnəm odunun İsrail günahkarları üzərində gücü yoxdur. [Bu,] «yüngüldən ağır» prinsipinə əsasən qızıl qurbanlıqdan çıxarılır... Hətta İsrail günahkarları hansılar ki, əmr ilə doludurlar, dediyi kimi: «Gickahların Nar dənələri kimidir»3. Lakin «sənin gicgahın» sözünü 'raqatéx' deyil, «sənin içində boş» 'reykanin şe-bax' oxumaq lazımdır, əmr ilə dolu nar kimi».

İsrail günahkarları barədə başa düşmək lazımdır ki, niyə onlara İsrail günahkarları deyilir.

1.Onlar [Tövrat münasibətdə] günahkar sayılırlarmı;

2.Yoxsa bütün İsrail cəmiyyətinə görə onlar İsrail günahkarları sayılırlar;

3.Yoxsa insanın özünə görə. Yəni, o özünü görür və hiss edir ki, o, İsrail günahkarlarına aiddir. Çünki sadə anlayışda başa düşmək çətindir , necə ola bilər ki, o «nar kimi əmr ilə doludur» və buna baxmayaraq, «İsrail günahkarları» adlandırılır.

Əgər bunu insanın özünə görə başa düşsək, biz deyə bilərik və izah edə bilərik ki, onların dediyi: baxmayaraq ki, onlar «nar kimi əmr ilə doludurlar», o, yenə də görür ki, o, İsrail günahkarlarına aiddir. «Nar» sözünü 'rimón' «aldatma» 'ramaút' sözü ilə bağlamaq lazımdır. Başqa sözlə, o görür ki, özünü aldatmaqdadır. Yəni, baxmayaraq ki, o əmr ilə doludur, o görür ki, öz hesabına əlavə edəcək bir şeyi yoxdur və şübhəsiz ki, o qoyduğu səylərlə artıq «İsrail» olmalı idi, bu da «Yaradan’a doğru» 'Yashar-El' deməkdir, yəni hər şey göylər qarşısında yönəlib – lakin özünə etdiyi tənqidi yoxlamadan sonra, o görür ki, özünü aldatmaqdadır. Çünki onun Tövrat və əmr ilə məşğul olmasının əsas səbəbi eqoist sevgidir, yaradanına zövq vermək niyyəti deyil, bu da Yashar-El adlanır, başqacür desək, onun bütün işi birbaşa Yaradan’a yönəldilməlidir.

Və o gördü ki, onun bütün işi yalnız mənfəət üçündür, indi və o, İsrail günahkarıdır. Yəni, o istəmir ki, onun işi yuxarıda, «Yaradan’a vermək» üçün olsun. Əksinə onun bütün işi aşağıda qalmaqdır, bu da alanın xüsusiyyətidir. Çünki alan «əhəmiyyətcə aşağıda» adlanır, verən isə «əhəmiyyətcə yuxarıda» xüsusiyyətidir.

Və bu kökdən irəli gəlir. Çünki Yaradan verən olduğu üçün "yuxarıda" xüsusiyyəti ilə adlandırılır. Yaradılış isə Yaradan'dan alan xüsusiyyəti olduğuna görə "əhəmiyyətcə aşağıda" adlandırılır. Buna görə də, əgər onun işi [əldə etmək üçün] edilirsə, bu, onun Tövrat və əmr əməlinin aşağıda, yəni almanın xüsusiyyətində qalmasını istədiyini göstərir.

Bu, "İsrailin günahkarları" adlanır. Çünki o, Yaradan'a xidmət etmək əvəzinə, onun Yaradan'a xidmət etməsini istəyir. Və necə ki deyilib, heç nə pulsuz verilmir, mükafat isə səylərin böyüklüyünə görə verilir, bu da maddi dünyada qəbul olunan bir şeydir. O, eyni zamanda, Yaradan üçün çalışmaq istəyir, o şərtlə ki, Yaradan ona işinin müqabilində mükafat versin. Əks halda, onun heç bir hərəkət etmək gücü yoxdur.

Amma insan həqiqəti necə görə bilər ki, o, məqsədin keyfiyyəti ilə bağlı özünü aldatdığını başa düşsün, çünki o, müqaddəs işi həqiqət yolunda apara bilmir? Bunun üçün müdriklərimiz dedilər ki, əgər onun nurunda əməl olmayıbsa,həqiqəti görmək mümkün deyil. Yəni, əgər o, bir çox əmr yerinə yetirdiyini görürsə, yəni o, əməllərlə doludursa, o, daha çox əməl edə biləcəyi bir imkan görmür ki, bu da onu İsrail xüsusiyyətinə gətirsin. Yuxarıda dediyimiz kimi, bu da "yalnız göylər üçün" deməkdir və onun eqoist sevgiyə ehtiyacı yoxdur. Əgər ona yuxarıdan kömək edilməsə o, heç vaxt bunun öz gücü ilə baş verəcəyini görmür. Və bunun insanın iradəsində olması mümkün deyil.

Beləliklə, icra etdiyi əmr ona həqiqəti görməyi öyrətdi, çünki indiyə qədər o, özünü aldatmışdı və düşünürdü ki, insan özünə aid verən xüsusiyyətinə keçmək üçün güc əldə edə bilər. İndi o, bunun belə olmadığını aydın şəkildə anlayır.

Buradan izah etmək olar: "Hətta içindəki boş olanlar nar kimi əmr ilə doludur". Bu o deməkdir: Hətta, onlar əmr ilə dolu olduqda, özlərini boş hiss edirlər, çünki görürlər ki, onlar 'rimón' - nar kimidirlər, "Yoldaşlarımı çağırdım – onlar məni aldatdılar 'rimuni'" sözlərindən. Yəni, [onlar] aldatma xüsusiyyətini 'mirma' hiss edirlər, çünki onların Tövrat və əmr işlərinin hamısı yalnız şəxsi mənfəət üçün olub, Yaradan üçün deyil.

Bəs bu biliyə kim gətirdi? Demək lazımdır ki, o, əmr ilə dolu olduğu üçün gördü ki, o "İsrail" xüsusiyyətinə gələ bildiyini düşünərək özünü aldatmamalıdır, çünki indi o, yuxarıda dediyimiz kimi, İsrail günahkarlarına aid olduğunu görür.

Belə çıxır ki, ruhaniyyətdə onun hansı səviyyədə olduğunun həqiqi biliyinə gəlmək mümkün deyil. Və yalnız o, ehkamlarla dolduqdan sonra görür ki, bu ana qədər olduğu vəziyyət yalan idi. Və indi o, «İsraelin günahkarları» səviyyəsinə aiddir. Halbuki ehkamsız bu «nursuz» adlanır və onda həqiqəti görmək mümkün deyil: onun Yaradanın köməyinə ehtiyacı var ki, O, ona İsrael xüsusiyyətində olmağa kömək etsin.

Ancaq bilmək lazımdır ki, bizim dediyimiz: əgər o, ehkamlarla doludursa, artıq görür ki, nar kimidir, – bunun bir şərti var: burada söhbət məhz onun «həqiqəti axtaran kişi» olduğu zamandan gedir. Və onda biz deyirik ki, həqiqəti axtaran onu yalnız ehkamlarla dolduqdan sonra görə bilər, ancaq bundan əvvəl [belə bir imkan] yoxdur. Buna görə iki şey lazımdır.

Bir tərəfdən, o, heç bir yoxlama aparmadan, həqiqət yolunda olub-olmamasını araşdırmadan, öz qabiliyyətinə uyğun Tövrat və ehkamlarla məşğul olmalıdır. Yalnız əməllərdən sonra yoxlama ilə məşğul olmağın vaxtı gəlir. Amma Tövrat və ehkamlarla məşğul olduğu vaxtda yox. Çünki onda o, özünü kamillik vəziyyətində hiss etməlidir, necə ki, müdriklərimiz dedilər: «İnsanın borcudur ki, həmişə Tövrat və ehkamlarla, hətta “lo lişma”da da məşğul olsun, çünki “lo lişma”dan “lişma”ya gələcək». Bu halda indi onun bunu hansı şəkildə etdiyi əhəmiyyət daşımır, çünki bu necə baş verirsə versin, o, yuxarıda deyildiyi kimi, müdriklərimizin sözlərini yerinə yetirir.

Ancaq sonra o, özünü tənqidi şəkildə yoxlamalıdır: onun əməlləri göylər naminə idimi, yoxsa onlara həmçinin başqa bir şey də qarışmışdı. Və bu iki [qütb] arasında o, yuxarıda izah etdiyimiz kimi, «nar kimidir» vəziyyətinə gələ bilər.

Və buradan müdriklərimizin dediklərini anlayacağıq: «Müdriklərimiz öyrətdilər: ravvin Elazar ben Partanı və ravvin Xanina ben Teradionu tutanda … [Ravvin Xanina ona dedi:] «… Vay mənə ki, bir şeyə görə tutuldum və xilas olmadım. Axı sən Tövratla və xeyirxah əməllərlə7 məşğul olurdun, mən isə yalnız Tövratla məşğul olurdum». Və bu, rav Xunanın sözləri ilə uyğun gəlir, çünki rav Xuna dedi: «Yalnız Tövratla məşğul olan hər kəs, elə bil ki, onda Yaradan yoxdur, necə ki deyilir: “Və İsraəldə uzun günlər oldu ki, həqiqi Yaradan olmadan, və öyrədən kahin olmadan, və Tövratsız”». “Həqiqi Yaradan olmadan” nə deməkdir? Rav Xuna dedi: «Yalnız Tövratla məşğul olan hər kəs, elə bil ki, onda Yaradan yoxdur».

Və anlamaq lazımdır: nə üçün, əgər o, xeyirxah əməllərlə məşğul olmursa, artıq elə bil ki, onda Yaradan yoxdur. Və hələ aydın deyil: nə üçün məhz xeyirxah əməllərin ehkamı, axı yerinə yetirilməli olan başqa ehkamlar da var. Və nə üçün məhz xeyirxah əməllərdə elə bil ki, onda həqiqi Yaradan yoxdur? Sanki xeyirxah əməllər vasitəsilə onun öyrəndiyi Tövratın «həqiqi Yaradan olmadan» olub-olmadığını görmək mümkündür.

Və bizim öyrəndiyimizə görə, bütün işimiz formaca oxşarlığa gəlməyə yönəlib ki, bu da belə bir xüsusiyyətdir: «O necə mərhəmətlidirsə, sən də eləcə mərhəmətli ol»9. Buna görə Tövratı öyrəndiyi vaxt insan öz Tövratının necə olduğunu, yəni kimin Tövratını öyrəndiyini yoxlamamalıdır. Və onda o, «lo lişma»da da öyrənə bilər, bu da ehkamdır, necə ki, müdriklərimiz dedilər: «İnsan həmişə hətta «lo lişma»da olsa belə,Tövrat və ehkamlarla məşğul olmağa borcdur , çünki «lo lişma»dan «lişma»ya gəlirlər».

Və bu — o zaman olur ki, o artıq özünü yoxlayır: formaca oxşarlıq baxımından onun vəziyyəti nədir, o, artıq nə dərəcədə özünə məhəbbətdən uzaqdır və nə dərəcədə yaxınını sevməyə yaxındır, yuxarıda deyildiyi kimi, bu «Onun xüsusiyyətləri ilə birləş» adlanır. Və buna görə də [Talmud] dəqiq göstərir ki, əsas — özünü xesed xüsusiyyətində yoxlamaqdır, o, bununla nə dərəcədə məşğul olur və bunda nə dərəcədə səy göstərir, və formaca oxşarlığa gəlmək üçün müxtəlif üsullar və hiylələr uydurur. Əks halda o, həqiqət yolunu əldə etməyəcək.

Buna görə onda belə Deməli, onda «həqiqi Yaradan» yoxdur. Çünki «həqiqət» — yuxarıda aydınlaşdırıldığı kimi: «Diknanın 13 islahının yeddinci islahı «və həqiqət» adlanır». Və [Baal Sulam] orada, «Or Pnimi»də izah edir ki, onda Yaradanın o xüsusiyyəti aşkarlanır ki, O, dünyanı Öz yaradılmışlarını sevindirmək niyyəti ilə yaratmışdır, çünki onda xoxma nuru aşkarlanır ki, bu da yaradılış məqsədinin nurudur və hamı xeyri və həzzi hiss edir və onda hamı aydın biliklə deyir ki, bu «həqiqət»dir, — yəni məqsəd nəzərdə tutulur.

Buna uyğun olaraq belə deməli, əgər o, yaxınını sevməyə gəlməyə imkan verən vasitə olan ‘squla’ sayılan xeyirxah əməllərlə məşğul olmursa, və bunun sayəsində o, verən kelim əldə edəcək, çünki ali xeyir yalnız bu kelimlərə cəlb olunur. Amma əgər onda verən kelim yoxdursa, o zaman Yaradanın Öz yaratdıqlarını həzzləndirmək üçün yaratdığı xeyir və həzzi əldə edə bilmir. Deməli, bu vəziyyət insanda «həqiqi Yaradan’sız» adlanır. Başqa sözlə, Yaradanın idarəçiliyinin həqiqiliyi, «Öz yaratdıqlarını həzzləndirmək»dən ibarət olan, deyilməsi belə qorxuncdur, həqiqət deyil. Və bu, «həqiqi Yaradan’sız» adlanır.

Və bunu məhz xeyirxah əməllərlə məşğul olmaqla əldə etmək olar. Lakin Tövratsız insan öz vəziyyətini, yəni hansı vəziyyətdə olduğunu bilməsi mümkün deyil. Çünki nur olmadan heç nə görünmür. Amma yuxarıda deyildiyi kimi, İsraelin günahkarı olduğunu görmək üçün o, əmrlərlə dolu olmalıdır. Yəni həm Tövratı öyrənmək əmri ilə, həm də digər əmrlərlə. Və yoxlama ondan ibarətdir ki, onda Tövrat və əmrlərlə məşğul olduğu müəyyən bir zaman artıq toplandıqdan sonra, bundan sonra yoxlama etməlidir, lakin öz işi zamanı deyil.