Barux Şalom a-Levi Rabaş

Bu gün siz hamınız qarşısında durmusunuz

Məqalə 19,1984.

Tövratda deyilir: «Bu gün siz hamınız qarşısında durmusunuz:həm rəhbərləriniz,həm nəsliniz,həm ustadlarınız,həm gözətçiləriniz və İsraelin hər bir adamı ». Şərhçilər soruşurlar, parçanın əvvəlində nədən «siz» –yəni cəm halında, sonunda isə: «İsraelin hər bir adamı»deyilir, yəni tək halda?

«Maor və Şemeş»kitabında deyilir ki,bu parçada yoldaşlara sevgi anlayışına işarə olunur,yəni rəhbərlərin,nəslin və sair olmasına baxmayaraq,heç birimizin özümüzü digərimizdən üstün saymağa və demək ki,digərimizi nədə isə günahlandırmağa haqqımız yosdur.Ona görə də yuxarıda da  «ölçüsünə görə ölçü»prinsipi üzrə işləyirlər və o zaman bütün bərəkət aşağıya enir.

Bizim təlimə görə,biz hər şeyi elə müzakirə edirik ki,sanki hər şey bir insanın daxilində baş verir və bunu aşağıdakı kimi anlamaq lazımdır:

İnsan Ali Hökmranlığı, «boyunduruq altında öküz və yük altındakı eşşək»kimi qəbul etməlidir.Bunlar «beyin» və «ürək»səviyyələri sayılırlar.Yəni insanın bütün ruhani əməli vermək niyyətinə yönəlməlidir. 

Buradan belə məlum olur ki,insan vermək istəyi naminə ruhani əməl yerinə yetirdiyində,o yalnız yaradana qulluq etmək istəyir və hər hansı  mükafat və ya əlavə bir şey istəmir.O,hətta öz qulluğunda artım belə istəmir.Çünki artım onun düz yolda olduğuna dəlalət edir.Əlbəttə ki,bu təbii bir istəkdir,lakin o, bundan da imtina edərək gözü bağlı,Yaradana inamla irəliləmək istəyir və əlindən nə gəlirsə edir.

Belə insana hərdən elə gəlir ki,Yaradana qulluğun mənasını anlayır.Bəzən «sizin rəhbərləriniz» səviyyəsində olduğunu hiss edir və sair.Vaxtaşırı insan düşünür ki,əyər Yaradana xidmət etmək istəyirsə,o zaman vücudunu buna məcbur etmək üçün daha çox səy göstərməlidir.Belə dövrlərdə o,Yaradana qulluq etməyə heç bir istəyi olmasa belə,özünü buna məcbur edir.Çünki vücudu tam rahatlıq istəyir və onu heç nə maraqlandırmır.

Elə dövrlər olur ki,insan Yaradana vermək niyyəti ilə xidmətdən başqa bir şeyin olmadığını anlayır.Bu halda olarkən və əvvəlki halları ilə müqayisə edərkən,o,ruhi yüksəliş vəziyyətində olduğunu anlamır.İnsana elə gəlir ki,daha heç bir zaman ruh düşkünlüyü olmayacaq.Lakin bir gün,bir saat və hətta bir neçə an sonra o,dərin bir çüxura düşə bilər,yəni ruhi «enişə». 

İnsan hətta bunu sezməyə bilər,anjaq bir qədər vaxt keçdikdən sonra o,görür ki,artıq «yıxılıb».Əvvəllər o özünü qəhrəmanlar qəhrəmanı sayırdı,indi isə adi bir insan olduğunu görür.Və o zaman əvvəl olduğu səviyyəyə qalxmaq üçün nə etməli olduğu barədə düşünməyə başlayır.Belə halda insan həqiqət yolu ilə getməlidir.

Bu isə o deməkdir ki. insan özünə: «Mən indi aşağı səiyyədə yerləşirəm və bu təsadüf deyil.Bu yuxarıdan,ali qüvvələr tərəfindən edilib.Məni daha aşağı səviyyəyə endiriblər ki, həqiqətən Yaradana vermək niyyəti ilə, yoxsa özümün bundan, başqa şeylərə nisbətən daha çox zövq aldığım üçün xidmət etdiyimi anlayım ».

Əyər insan mükafat xatirinə deyil,vermək niyyəti ilə Yaradana xidmət etdiyini deyə bilirsə və bu xidmətin özünün artıq mükafat olduğunu düşünürsə,Tövrat səhifəsini öyrənib dua edən və bunu nə üçün etdiyini düşünməyə vaxtı olmayan hər bir yəhudi kimi sadəcə heç bir niyyəti olmadan ehkamları yerinə yetirirsə,o zaman ona Yaradana xidmət etməyə izn verilir,cünki o,yenə də heç bir şərtsiz qulluğa hazırdır. 

Və bu haqda deyilib: «Bu gün siz hamınız qarşısında durmusunuz». Burada sizin olduğunuz bütün hallara işarə olunur.Buraya ruhi yüksəliş,düşkünlük halları və onlar arasındakı aralıq vəziyyətlər aiddir.Beləliklə,siz bu halları qiymətləndirməməlisiniz, çünki sizi heç bir ödəniş maraqlandırmamalıdır.Sizin üçün yalnız Yaradanın istəyi və buyuruğu olan Tövratı və ehkamları öyrənmək vacib olmalıdır.O halda biz bunu hər bir sıravi yəhudi kimi yerinə yetiririk. Bu o deməkdir ki, onun üçün hazırda olduğu vəziyyət mühümdür və bu halı o,yüksəliş adlandırır.

Və məhz onda Yaradan onunla ittifaq bağlayır.Bu o zaman baş verir ki,insan Yaradana şərtsiz,heç bir mükafat gözləmədən xidmət etməyə və Ona tabe olmağa başlayır.

Baal Sulam (əməlisalehin xatirəsi bəxtiyar olsun)deyib ki, iki insan bir-birlərini sevdikdə və bunu əbədiləşdirmək istədikdə ittifaq bağlayırlar.O zaman sevgilərinin əbədi olduğunu hesab edən insanlar,üstəlik nədən formal ittifaq qurmaq istəyirlər?

İttifaqın bağlanması- sadəcə bir mərasimdir yoxsa daha vacib bir şeydir? Cavab belədir: ittifaqı bir birləri ilə yaxşı münasibətdə olduqları dövr üçün deyil,dostluqlarının hansısa bir səbəbdən zəifləyəcəyi zaman üçün bağlayırlar.Və onda dostlar arasında bir birlərinə qarşı hər hansısa bir iddia olarsa,onlar ittifaqın əbədi bağlandığını yada salmalıdırlar. 

Bir birlərinə sevgi hiss etmədikləri anda,onlar buna fikir vermirlər,sadəcə yaxşılıq etməkdə davam edirlər.İttifaqın bağlanması məhz bu baxımdan faydalıdır.

Beləliklə,ittifqın bağlanilmasında ən başlıcası odur ki,o,gələcək üçün bağlanır.İndi hər kəs yalnız bu anda məlum olan səbəblərdən bir birini sevir. Onların hər biri anjaq digərlərinin rifahı naminə çalışır.

Hazırda heç kimin heç kəsə  heç bir iddiası yoxdur,əks halda onlar ittifaqa girməzdilər.Bir birləri ilə belə bir əlverişli münasibətdə olduqları halda,ittifaqı əbədi bağlamağın lazım olduğunu deyirlər.Əyər ki,gələcəkdə bir birlərinə iddiaları meydana çıxarsa,o zaman onların hər biri aralarındakı sevginin hamıya aşkar olduğu, ittifaq qurduqları dövrü yada salacaq. 

Deməli,baxmayaraq ki,indi aralarında əvvəlki sevgi yoxdur,buna əhəmiyyət vermədən keçmişdəki sevgi haqqındakı xatirələri oyadırlar.Nəticədə yenidən bir birlərinə yaxşı münasibət bəsləməyə başlayırlar.İttifaqın bağlanmasının üstünlüyü də məhz bundadır,cünki sevginin zəiflədiyi halda belə,keçmiş vəziyyətlərin hesabına onu dirçəltmək,gücləndirmək olur. 

İttifaqın bağlanması-özünəməxsus,vacib bir anlaşmadır,belə ki,onu bağlayanlar, aralarındaki sevgi zəiflədikdə belə onu  poza bilmirlər.Onlar bu sevginin keçmişdə onlara böyük bir zövq verdiyini unutmayıblar. Və bu xatirələr sevgi bağlarını yenidən qurmaq üçün onlara kömək edir.

Deməli, «bu gün siz hamınız durmusunuz» və sadalanan detalları- – «həm rəhbərləriniz,həm nəsliniz,həm ustadlarınız,həm gözətçiləriniz », «və İsraelin hər bir adamı»- yüksək pillələri arasında ən vacib olanı,əvvəllər daha üstün hallarının olmasına baxmayaraq, «və İsraelin hər bir adamı» sayılır. 

İnsan deyir: «Mən hər şey edirəm,lakin Yaradan mənə nə vermək istəyirsə,ona heç bir tənqid olmadan razıyam», – məhz o zaman insan Yaradanla ittifaq bağlamağa layiq görülür.Bu o deməkdir ki,aralarındakı əlaqə daimi olaraq qalır,çünki Yaradan ittifaqı əbədi bağlayır.

Yuxarıda deyilənlərlə əlaqəli, bu parcanı izah etmək olar: «Gizli-bizi Yaradana,aşkar isə-bizə və oğullarımıza əbədi verildi ki,Tövratın bütün sözlərinə riayət edək» (Dvarim 29; 28).

Bu parçanın mənasını anlamaq lazımdır.Bu o demək deyildir ki,gizlini anjaq Yaradan bilir və biz heç vaxt bilməyəcəyik.Bu belə deyil- biz bu parça olmadan da nəyin gizli olduğunu bilirik.

Məlumdur ki,gizli və aşkar, aydın olan mövcuddur.Məsələn,əməl,ehkam. Biz hər hansı bir əməli edib-etməməyimizi aydın görürük.Əyər etmiriksə və vücud müqavimət göstərirsə,onu məcbur etmək üçün vasitə mövcuddur.Deməli,Tövratın aşkar hissəsinə aid olanı yerinə yetirməyə özünü məcbur etmək olar.

Gizli olan hissə isə-niyyətdir.Yəni,bu ehkamın yerinə yetirilməsi üçün olan niyyət.Həm də ki kənar insan adamın hansı niyyətdə olduğunu bilə bilməz.Hətta insan özü də istədiyini həqiqət kimi qələmə verdiyini,özünü aldadıb aldatmadığını,ehkamlarını Yaradan naminə yerinə yetirib yetirmədiyini müəyyən edə bilməz.Lakin aşkar hissədə,yəni əməllərdə özünü aldatmaq mümkün deyil,cünki sən ehkamları ya edirsən,ya da yox.

Niyyətə gəldikdə isə,məhz bu halda özünü aldatmaq olar.İnsan hər şeyi Yaradan naminə etdiyinə inana bilər,baxmayaraq ki,əslində öz almaq istəyi üçün çalışır. Bundan əlavə,«lazım» olan haqqında düşünməyə özünü məcbur etmək mümkün deyil.Yəni insanın düzgün niyyəti yoxdursa,o,özünü başqa cür düşünməyə məcbur edə bilməz.Belə ki, insan düşüncəsindən yüksək olan bir şeyi anlamağa və ya hiss etməyə özünü təhrik edə bilməz.

Deməli,biz Tövratın anjaq əməl haqqında danışılan hissəsi ilə məşğul ola bilərik: «Gizli-bizi Yaradana,aşkar isə-bizə və oğullarımıza əbədi verilib ki,Tövratın bütün sözlərinə riayət edək», yəni,əməlləri yerinə yetirmək bizə əmr olunub və biz onları hətta özümüzü zorlamaq hesabına belə olsa yerinə yetirməliyik.

Niyyətə gəldukdə isə(hansı ki,gizli hissə adlanır və onun üzərində bizim heç bir hakimiyyətimiz yoxdur),sual meydana çıxır-Tövratın gizli hissəsini də yerinə yetirmək üçün biz nə etməliyik? İnsanın edə biləcəyi yeqanə şey odur ki,yoxlasın,doğrudan da hər şeyi Yaradan naminə edirmi,vücudu müqavimət göstərirmi? Və nə dərəcədə vermək istəyindən uzaq olduğunu anlayıb,öz qüvvəsi ilə ona yaxınlaşmağa qadir olmadığını hiss edirsə,o dərəcədə həqiqətə yaxınlaşır.

Eyni zamanda bu onu məyusluğa gətirə bilər.Cünki o görürük ki,nə edirsə etsin ona kömək etmir.Belə olan halda Tövratın gizli hissəsinin Yaradana aid olduğu barədə deyilən parçanı yada salmaq lazımdır.Bu hissə yalnız Ondan asılıdır. Anjaq Yaradan özü bu gizli hissəni yerinə yetirməyə can atan insana yardım edə bilər.İnsan özü heç nə edə bilməz,cünki bu onun təbiətinə yad olan bir şeydir. 

Ona görə də parçada: «Gizli – bizi Yaradana»,yəni,Yaradan insana öz təbiəti üzərinə qalxmağa kömək edərək,ona vermək istəyi bəxş edə bilər. 

«Kiduşim»traktatında bu barədə deyilir: «insanın eqoizmi ona hər gün qalib gəlir və ondan ölümünü tələb edir, necə deyərlər: əməlisaleh günahabatmışa baxır və onun ölümünü tələb edir.Və əyər insanı xilas edən Yaradan olmasaydı,bu belə də olardı.Deyildiyi kimi: Yaradan onu tərk etməz».

«Onun ölümünü tələb edir» sözləri o deməkdir ki,eqoizm insandan özünü Həyatların həyatından ayıraraq və əlbəttə ki,ölü vəziyyətində qalaraq, hər şeyi öz naminə,öz həzzi üçün etməyə vadar edir.Necə deyərlər: «günahabatmışlar həyatda olarkən belə,ölüdürlər».

Beləliklə, ölüm dedikdə,əvəzində heş nə vermədən anjaq özü naminə almaq nəzərdə tutulur.Yaradana yaxınlaşaraq onunla birləşmək üçün,yəni Ondan Vermək istəyi almağa layiq görülmək üçün ,yalnız Yaradanın özündən yardım almaq olar.

İndi isə,yuxarıda deyilənin əsasında: «Gizli-bizi Yaradana,aşkar isə-bizə və oğullarımıza əbədi verilib ki,Tövratın bütün sözlərinə riayət edək»parçasının mənasını anlaya bilərik.Bu o deməkdir ki, biz anjaq bizdən asılı oılanı etməliyik.Yaradan isə Ondan asılı olanı edəcək. 

Lakin gizli Tövratda da biz nə isə edə bilərik.Bunun üçün «aşağıdan oyanış» adlanan əməli etməliyik,yəni Yaradandan bunu istəməliyik. Məlumdur ki,uyğun istək olmadan nur yoxdur.Bu o deməkdir ki,əskiklik,xisaron olmadan onun tamamlanması mümkün ola bilməz.Boş yer olmadan heç nə qoya bilməzsən.Olduğunda isə ora istədiyin hər şeyi qoya bilərsən.

Ona görə də ilk növbədə biz anlamalıyıq ki,bizdə vermək istəyi əksikdir.Bu isə bizim nurumuzdur, deyildiyi kimi,bizim başlıca ödənişimiz vermək istəyidir,hansı ki,«əks olunmuş nur»adlanır.  «Panim Masbirot kitabına ön söz» -də deyilir ki, almaq istədiyimiz ödəniş-əks olunmuş nurdur.Əyər vermək istəyi «nur»dursa,o zaman onun əskikliyi vermək qüvvəsinin olmaması adlanır. 

Həmin bu əksikliyin yeri vacib olan boşluğa çevrilir və insan indi oranı tamamlaya bilir.Bu: nur qaba daxil olur- adlanır.

Lakin bilmək lazımdır ki,bu qabı əldə etmək üçün insan öz üzərində çox çalışmalıdır.Çünki yolun başlanğıcında insanın yalnız öz naminə almaq istəyi var və onu təmin etmək istəyir. Bu çox mühüm istəkdir,çünki bu Yaradanın yaratdığı Varlıqların mahiyyətidir.Belə ki,yerdə qalan hər bir şey Yaradanın özüdür.Məlum olduğu kimi Yaradılışın məqsədi varlıqlara həzz hissi verməkdir,yəni Yaradan bu istəkləri doldurmaq,tamamlamaq istəyir. 

lakin bu almaq istəyi Yaradanla vəhdətə gəlmək,onun xüsusiyyətləri ilə oxşarlıq əldə etmək istədi.Yəni onun kimi olmaq istədi.Ona görə də bu istək artıq Yaradanın onun üçün hazırladığı nuru almaq üçün qab ola bilmir.İndi nurun qəbulu üçün yeni bir qab yaratmaq lazımdır.Bunu əvvəlki almaq istəyinə, yeni olan vermək istəyinin sirayət etməsi nəticəsində əldə etmək olar,yəni hər iki istəyin iştirakı ilə. 

Deməli, «almaq istəyi»,adlanan bu istək birbaşa Yaradan tərəfindən yaradılıb və varlıq özü bu istəkdə heş bir şey dəyişə bilməz. Hətta,«vermək istəyi»adlanan ikinci istəyi belə O yaradıb və burada da varlıqlar heç bir dəyişiklik edə bilməzlər. Yeqanə fərq ondadır ki,vermək istəyini varlıq özü Yaradandan istəməlidir.Birinci olan almaq istəyini isə Yaradan insana özü verir.