Barux Şalom a-Levi Rabaş

Bu gün siz hamınız qarşısında durmusunuz

Məqalə 19,1984.

Şərhçilər bu ayə haqqında soruşurlar: “Siz hamınız bu gün [Yaradandan, Sizin Qüdrətlinizin qarşısında] durmusunuz: başçılarınız, nəsilləriniz, ağsaqqallarınız və nəzarətçiləriniz, İsraildə hər bir insan”, niyə bu ayə cəm şəklində “siz” ilə başlayır, lakin təklikdə “İsraildə hər bir insan” ilə bitir.«Maor və Şemeş»kitabında deyilir ki, bu parçada yoldaşlara sevgi anlayışına işarə olunur,yəni rəhbərlərin, nəslin və sair olmasına baxmayaraq,heç birimizin özümüzü digərimizdən üstün saymağa və digərimizi nədə isə günahlandırmağa haqqımız yoxdur.Ona görə də yuxarıda da  «ölçüsünə görə ölçü»prinsipi üzrə işləyirlər və o zaman bütün bərəkət aşağıya enir.

Bizim təlimə görə,biz hər şeyi elə müzakirə edirik ki,sanki hər şey bir insanın daxilində baş verir və bunu aşağıdakı kimi anlamaq lazımdır:İnsan Ali Hökmranlığı, «boyunduruq altında öküz və yük altındakı eşşək»kimi qəbul etməlidir.Bunlar «zəka» və «ürək»səviyyələri sayılırlar.Yəni insanın bütün ruhani əməli əta etmək niyyətinə yönəlməlidir. 

Və buna əsaslanaraq belə çıxır ki, əgər insan öz işini verərək, heç bir mükafat istəmədən yerinə yetirirsə və yalnız müqəddəs işi görmək istəyirsə, ona sahib olduğundan artıq heç nə ummur. Yəni işə heç bir əlavə də istəmir. Yəni, o, düzgün yolda olduğunu bilmək üçün hansısa bir bilik alsa belə, – bu, əlbəttə ki, ədalətli bir tələbdir, – buna da rədd cavabı verir, çünki o, gözləri bağlı şəkildə getmək və Yaradan'a inanmaq istəyir. Onun imkanları daxilində nə mümkünsə edir və öz payı ilə razı qalır.

Yəni, hətta o, Tərəfdaşın işində müəyyən anlayışı olan insanlar olduğunu hiss etsə də, özü tamamilə boş olduğunu görür. Belə ki, tez-tez olur ki, o da işdə bir dad hiss edir, bəzən isə o, özünü “onların başı” xüsusiyyətində hiss edir. Yəni, bəzən o düşünür ki, indi elə bir mərhələyə çatıb ki, artıq aşağılıq vəziyyətinə enməsi mümkün deyil. Bu isə o hal deməkdir ki, əgər o, Tərəfdaşın işi ilə məşğul olmaq istəyirsə, bədəni məcbur etmək üçün böyük səy göstərməlidir. Və onda etdiyi hər şey məcburiyyətlə baş verir, çünki işləməyə heç bir istəyi yoxdur, bədəni isə yalnız istirahət arzulayır, başqa heç nə onu maraqlandırmır.

Çünki o zaman o hiss edir ki, artıq aydın biliyə çatıb ki, dünyada başqa heç nə yoxdur, yalnız veriş üçün işləməkdən başqa. Və onda aydındır ki, onun işdə həzzii var. Və o zaman, o keçmişdə yaşadığı hallara baxanda, onları indi, yüksəliş vəziyyətində olanda, anlaya bilmir. Buna görə də, bütün hesablamalara görə qərar verir ki, artıq indi heç bir imkan yoxdur ki, nə vaxtsa onun enişi olacaq.

Lakin bəzən – bir gündən sonra, ya da bir saat, ya da bir neçə dəqiqə keçdikdən sonra – o, alçaqlıq vəziyyətinə düşür. O dərəcədə ki, o yerindəykən, ucalıq vəziyyətindən «dərin böyük uçuruma» düşdüyünü hiss etmir. Amma bəzən, bir saat və ya iki saat keçəndən sonra, qəfildən görür ki, zirvədən düşüb. Yəni, əvvəllər qəhrəmanların qəhrəmanı olduğuna əmin olduğu halda, indi İsrailin hər hansı bir adamı kimi, yəni adi xalq kimi olduğunu hiss edir. Və o zaman öz ürəyində məsləhətlər düşünməyə başlayır: «İndi mən nə etməliyəm, necə yenidən əvvəlki gadlut halına qayıda bilərəm?»

O zaman insan həqiqət yoluyla getməlidir, yəni deməlidir ki, mənim indi ən aşağıda olmağım o deməkdir ki, məni yuxarıdan xüsusi olaraq aşağı salıblar ki, həqiqətən mən müqəddəs işi əta edərək etmək istəyirəmmi, yoxsa Yaradanın işçisi olmaq istəyirəm, çünki bu, mənə hər şeydən daha çox verir.

Və o zaman, əgər insan deyə bilirsə: "Mən indi əta etmək xatirinə işləmək istəyirəm və müqəddəs işi elə etmək istəmirəm ki, bu işdən hansısa bir məmnuniyyət alım. Axı mənə təkcə bu kifayətdir – mən müqəddəs işi İsraildən olan hər hansı bir insan kimi yerinə yetirim, hansı ki, dua etməyə və ya gündəlik vərəqdən [Talmudun] hansısa dərsi öyrənməyə gedir, onun isə buna hansı niyyətlə öyrəndiyini və ya dua etdiyini düşünməyə vaxtı yoxdur, sadəcə olaraq heç bir xüsusi niyyətsiz əməli icra edir". O zaman o yenidən müqəddəs işə daxil olur. Axı indi o sadəcə olaraq heç bir əvvəlcədən şərt qoymadan Yaradanın qulluqçusu olmaq istəyir.

Və bu haqda deyilib: «Bu gün siz hamınız qarşısında durmusunuz». Yəni siz keçdiyiniz bütün xüsusi hallar – yəni sizdə olan bütün hallar, qadluta halları və ya qadluta-dan aşağı olan hallar, hansı ki, orta hallar sayılır və s. – siz bu bütün xüsusi halları götürürsünüz və pillələri bir-biri ilə müqayisə etmirsiniz, çünki sizin üçün hər hansı bir kompensasiya vacib deyil, yalnız vacib olan odur ki, siz Yaradanın iradəsini yerinə yetirirsiniz, O isə bizə əmr etmişdir ki, əmrləri yerinə yetirək və Tövrətı öyrənək, və biz də bunu edirik, İsrailin hər bir sadə adamı kimi. Yəni onun indi olduğu hal onun üçün elə vacibdir, sanki o, qadluta halında olduğunu düşünür. Və o zaman «Yaradan, sənin Allahın, bu gün səninlə əhd bağlayır».

Başqa sözlə, o zaman Yaradan onunla əhd bağlayır. Yəni məhz o vaxt o, Yaradanın işini heç bir şərt olmadan qəbul edir və müqəddəs işi heç bir əvəz olmadan görməyə razı olur ki, buna da «heç bir şərt olmadan təvazökarlıq» deyilir, – məhz o zaman Yaradan onunla əhd bağlayır.

Və əhdin bağlanması, atamın və müəllimimin izah etdiyi kimi, – bu, iki insanın bir-birini sevdiyini görüb, o zaman aralarında əhd bağlamalarıdır ki, onlar öz sevgilərində əbədi qalacaqlar. Və o soruşdu: əgər onlar bir-birini sevir və başa düşürlərsə ki, sevgiləri sona çatmayacaq, bu halda, əhd nəyə lazımdır? Və bu əhdi nəyə görə bağlayırlar, yəni hansı fayda üçün? Yəni əhd bağlamasından nə qazanırlar? Bu sadəcə mərasimdirmi, yoxsa bu  hansısa bir fayda üçün edilir?

Və o dedi ki,əhd bağlamaq ondan ibarətdir ki, indi onların başa düşdüyü kimi, hər birinin digərini sevməyə dəyər, bunu da hal-hazırda gördükləri səbəblərlə əsaslandırırlar, axı hər biri digərinə hiss etdirir ki, o yalnız onun xeyirinə çalışır, onda onlar əhd bağlayırlar. Yəni indi heç kimin yoldaşına qarşı iradı yoxdur, əks halda əhd bağlamazdılar, onda onlar bir-birinə deyirlər ki, onlara bir dəfəlik və əbədi ittifaq bağlamağa dəyər. Yəni əgər, dəhşət bir şey olsa, elə bir vəziyyət yaranarsa ki, birinin digərinə iradı olar, onda hər kəs ittifaqın bağlanmasını xatırlayacaq; bu ittifaqı onlar o zaman bağlamışdılar ki, aralarında açıq  sevgi {hiss olunurdu}.

İndi də, baxmayaraq ki, onlar o vaxtkı sevginin ölçüsünü hiss etmirlər, yenə də keçmiş sevgini oyadır və indiki vəziyyətlərinə baxmayaraq, bir-birlərinə yaxşılıq etməyə başlayırlar. Buna görə də əhd bağlamaq faydalıdır. Yəni, onların arasında sevgi hökm sürdüyü vaxt mövcud olan sevgi dadı getmiş olsa da, onlar ittifaq bağladıqları üçün keçmişdə onları işıqlandıran sevgini yenidən oyatmaq gücünə malikdirlər və onu gələcəyə qaytarırlar.

Belə çıxır ki, əhdin bağlanması əsasən gələcək üçün edilir. Bu, elə bir müqaviləyə bənzəyir ki, onu ona görə bağlayırlar ki, birdən fikirlərini dəyişməsinlər, nə vaxtsa görsələr ki, artıq əvvəlki sevgi bağları yoxdur. Məhz bu sevgi sayəsində onlar biri digərinə yaxşılıq edərkən böyük həzz hiss edirdilər. İndi isə, sevgi pozulduqda, bundan belə nəticə çıxır ki, artıq heç bir qüvvə yoxdur ki, onlardan hansısa birinin başqasına xatir nəsə etməsinə imkan versin.

Əgər onlar yenə də başqası üçün nəsə etmək istəyirlərsə, onda onlar o zaman arasında bağladıqları əhdə baxmalı və buna əsaslanaraq sevgini yenidən qurmalıdırlar. Bu, yoldaşı ilə müqavilə bağlayan bir insana bənzəyir və həmin müqavilə onları bir-birinə bağlayır, onlara ayrılmağa imkan vermir.

Bundan belə nəticə çıxır ki, deyildiyi kimi: «Bu gün siz hamınız qarşısında durmusunuz». Yəni o, ayrıca detallarını sadalayır: «Başçılarınız, tayfalarınız, ağsaqqallarınız və nəzarətçiləriniz, İsraildə olan hər bir insan». Yəni onun sahib olduğu bütün yüksək dərəcələrdən indi onun üçün əsas olan budur ki, o, “İsraildə olan hər bir insan” vəziyyətindədir. Və o, bu vəziyyəti qəbul edir, elə bil ki, əvvəllər onun öz fikrincə daha yaxşı vəziyyətləri olub. Və deyir: «Mən öz işimi edəcəyəm, Rəbb isə – O, mənə nə vermək istəyirsə, mən razıyam və məndə heç bir etiraz yoxdur». Onda o, yuxarıda deyilən kimi, əhd bağlamağa layiq olur. Yəni bu əlaqə həmişəlik qalır, çünki Rəbb onunla əbədi əhd bağlayır.

Və deyilənlərə uyğun olaraq, bu ayəni izah etmək lazımdır: «Gizli olanlar – Yaradanımız, Qüdrətli Allaha məxsusdur, açıq olanlar isə bizə və bizim övladlarımıza əbədi olaraq məxsusdur ki, bu Təlimin bütün sözlərini yerinə yetirək»4. Və başa düşmək lazımdır ki, bu ayə bizə nə demək istəyir. Demək olmaz ki, bu ayə bizə demək istəyir ki, biz gizlini bilmirik, onu yalnız Yaradan bilir. Belə demək mümkün deyil, çünki bu ayəsiz də görürük ki, bizə gizli olanı bilmirik. O halda, bu ayə bizə nə demək istəyir?

Lakin məlumdur ki, gizli və açıq olanlar var. Bu o deməkdir ki, praktiki hissədə, yəni etdiyimiz hərəkətlərdə, biz bunun yerinə yetirilib-yetirilmədiyini görürük. Əgər bədən əmri yerinə yetirmək istəmirsə, bir çıxış yolu var – insan özünü məcbur etməlidir, çünki o, əmri icra etməyə borcludur, istəyir ya istəmir. Belə çıxır ki, açıq olanda məcburiyyətdən danışmaq olar.

Gizli olan — əmrinin niyyətidir. Burada insan başqa birisinin əmr yerinə yetirərkən hansı niyyətdə olduğunu görə bilməz. Eyni zamanda əmri yerinə yetirən insanın özü də bilə bilməz ki, bəlkə də, o, əməli yerinə yetirərkən özünü aldatmırmı. O düşünür ki, onun başqa heç bir niyyəti yoxdur və bütün varlığı ilə Yaradanı hədəfləyib. Halbuki əməl “açıq hissə” adlanır. Demək olmaz ki, insan özünü aldadır, guya ki, o, tfilin taxır, əslində isə bu tfilin deyil, yaxud qadın özünü aldadır ki, guya şabat şamlarını yandırır, əslində isə o, yandırmır.

Eyni zamanda, niyyətə gəldikdə demək olar ki, insan özünü aldadır. O düşünür ki, o, lişma edir, amma əslində o, tamamilə [işləyir] "lo lişma"da. Və həmçinin məcburiyyətdən danışmaq mümkün deyil, çünki insan öz fikrini məcbur edə bilməz ki, o, istədiyi kimi düşünsün. Çünki his və ya biliklə əlaqəli məsələlərdə, insanın heç bir hakimiyyəti yoxdur ki, öz ağlını başqa cür başa düşməyə məcbur etsin və ya başqa cür hiss etsin.

Və buradan yuxarıda deyilənləri başa düşəcəksiniz ki, bizim başqa işimiz yoxdur, yalnız praktiki hissəni yerinə yetirmək; buna isə deyilir: "Aşkar olan – bizim və övladlarımız üçündür əbədi olaraq, bu Təlimin bütün sözlərini yerinə yetirmək üçün", yəni bizə əməl əmr olunub. Yəni əməli bizə hətta məcburiyyətlə də icra etmək əmr olunub.

Və niyyətə gəldikdə, hansı ki, «gizli hissə» adlanır, insanda orada heç bir biliyi və hakimiyyəti yoxdur. Belə olan halda biz nə etməliyik ki, gizli hissəni də yerinə yetirə bilək? Burada insan həmişə sadəcə yoxlama aparmalıdır, yəni özünü yoxlamalıdır ki, həqiqətən də hər şeyi əta naminə edirmi, yoxsa bədən [işə] «əta  naminə» müqavimət göstərir. Və o dərəcədə ki, insan bununla uzaq olduğunu hiss edir, əgər görsə ki, öz tərəfindən heç nə edə bilmir. Axı, o düşünür ki, bəzi məsləhətləri yerinə yetirməklə «əta naminə» niyyət qurmaq mümkün olacaq, lakin bu ona kömək etmir.

Və bu ayə bizə bunu bildirmək üçündür – yəni, лишма ilə bağlı olan və «gizli hissə» adlanan şey Yaradanımıza, bizim Qüdrətlimizə aiddir. Yəni yalnız Yaradan ona kömək edə bilər, özü isə belə bir reallığa çatmaq imkanına malik deyil, çünki bu, insanın təbiətində yoxdur, bu, təbiətdən yuxarıdır. Buna görə də bu ayədə deyilir: «Gizli olanlar Yaradanımıza, bizim Qüdrətlimizə aiddir», yəni bu Ona aiddir, çünki Yaradan «əta etmək» adlanan bu gücü verməlidir. Buna görə də dədələrimiz deyiblər: «İnsanın pis başlanğıcı hər gün ona qalib gəlir və onu necə öldürmək lazımdırsa, onu axtarır. Necə ki, deyilmişdir: «Günahkar salehə baxır və onu necə məhv etmək lazım olduğunu axtarır». Əgər Yaradan ona kömək etməsəydi, o tab gətirə bilməzdi. Necə ki, deyilib: «Yaradan onu [insanı] onun (şər) başlanğcının] əlində qoymaz».

«Axtarır, necə onu öldürsün» ifadəsi o deməkdir ki, o, insanın hər şeyi əldə etmək naminə etməsini istəyir, yəni insana Həyat Mənbəyindən ayrıldığı deyilir. Və təbii olaraq, onlar heyvan olaraq qalırlar. Buna görə də müdriklərimiz deyiblər: «Günahkarlar həyatlarında ölü adlanırlar»8. Belə çıxır ki, «ölüm» adlanır, əgər onun niyyəti almağa yönəlibsə və bu, ayrı-seçkilik vəziyyəti adlanır. Və birləşmə vəziyyətinə nail olmaq üçün, yəni verə bilmək gücünə nail olmaq üçün – bunun üçün – yalnız Yaradan insana verə bilər, insanın öz imkanlarında buna çatmaq mümkün deyil.

Və buna görə də müdriklərimiz deyiblər: «İnsanın pis başlanğıcı hər gün ona qalib gəlir və onu necə öldürəcəyini axtarır. ... Və əgər Yaradan ona kömək etməsəydi, o, tab gətirə bilməzdi. Necə ki, deyilib: «Yaradan onu {onun əlində} saxlamaz»6»7. Və biz aydınlaşdırdığımızdan belə başa düşürük: «Gizli olanlar – Yaradanındır, bizim Allahımız, aşkar olanlar isə – bizim və övladlarımızındır əbədi olaraq ki, yerinə yetirək»4 – yəni yalnız əməli işi yerinə yetirməliyik, gizli hissəni isə Yaradan etməlidir.

Lakin gizli hissədə də biz müəyyən bir şey etməliyik ki, Yaradan bizə gizli hissəni versin. Bu, qaydadan irəli gəlir ki, hər nə istəsək də, aşağıdan bir oyadış tələb olunur. Və bu belədir, çünki bir qayda var: «qəlsiz nur olmaz», yəni «ehtiyacsız doldurma olmaz», başqa sözlə, əgər sənin boş yerin yoxdursa, oraya heç nə yerləşdirə bilməzsən, yalnız boş yer olduqda istədiyini ora yerləşdirirsən. Lakin əgər xisarona, yəni boş yer yoxdursa, oraya bir şeyi necə yerləşdirə bilərik?

Ona görə də, əvvəlcə biz görməliyik ki, bizdə veriş qabı, yəni «vermə arzusundan» məhrumuq. Və bu, bizim nurumuzdur. Əvvəlki məqalələrdə də aydınlaşdırdığımız kimi, əsas mükafatımız – əgər «əks nur» adlanan veriş arzusuna çatırıqsa – budur, necə ki, (Panim masbirot şərhli «Həyat Ağacı» kitabının «Ümumi Girişində») deyilir, «ümid etdiyimiz bütün mükafat əks olan nurdur», oraya baxın.

Ona görə də əgər əta etmək istəyi “nur” adlanırsa, o xisaron ki, insan özündə əta etmək gücünün olmadığını görür, “kli” adlanır. Və insan hiss edir ki, ona bu çatışmır, yəni görür ki, məhz bu güc - “əta gücü” olmadığı üçün o, itirir. Buna görə, insanın nə qədər hiss etməsi varsa, o qədər də onda xisaron yaranır. Və bu “kli” və “boş yer” adlanır, çünki o yerdə, harada ki, ona əta gücü çatışmır, indi orada bir yer var ki, həmin dolğunluğu ora yerləşdirmək olar. Və buna deyirlər ki, nur kliyə daxil olur.

Lakin bilmək lazımdır ki, bu kli-ni əldə etmək üçün böyük bir iş tələb olunur. Çünki bizim əlbəttə ki, “xisaron” adlanan kelimlərimiz var və biz onları doldurmaq istəyirik, bunlar isə “egoist sevgidən olan kelim” adlanır, hansı ki, onlara dolğunluq almaq istəyirik. Və bunlar çox vacib kelimlərdir, çünki bunlar Yaradan tərəfindən gələn kelimlərdir, O, onları yoxdan var edib, çünki Yaradan istəyirdi ki, məxluqatlarını həzzləndirsin, yəni onlara dolğunluq vermək istəyirdi. Axı necə dolğunluq vermək olar, əgər onu yerləşdirəcək yer yoxdursa? Ona görə də, O, bu kelimi yoxdan var etdi ki, onlara yaxşılıq və həzz versin. Belə çıxır ki, bu, Yaradanın yaratdığı əsas kli-dir.

Lakin, çünki bu kli, «almaq arzusu» adlanan bu arzu, formaca bənzərliyə—Yaradıcı ilə birləşməyə—sahib olmaq arzusu olduğuna görə, bu kli ali xeyiri qəbul etmək üçün qab olmaq baxımından yararsızdır. İndi isə keçmiş klidən ibarət olan və onu özündə ehtiva edən yeni qəbul edən kli tələb olunur. Yalnız onların hər ikisi sayəsində, yəni əta  arzusu almaq arzusuna büründükdə, bu kli qəbul edə bilən olur.

Buradan belə nəticə çıxır ki, keçmiş kli, yəni almaq arzusu Yaradandan gəldiyi kimi, aşağı varlığın almaq arzusunda heç bir payı yoxdur və hər şey Yaradandan qaynaqlanır—ikinci kli də, yəni əta arzusu da yalnız Yaradandan gəlir və aşağı varlıq burada da,  almaq arzusu adlanan birinci klidə olduğu kimi, [heç nə] əlavə edə bilmir. Fərq isə ondadır ki, verən kli üçün əvvəlcə aşağı varlıqdan bir tələb olmalıdır; orada o, Yaradandan yeni kli verməsini istəyir—bu da, heç bir aşağı varlıq təsiri olmadan birinci klidən fərqlənir.