Yeguda Leyb Levi Aşlaq (Rabaş)

Ruhani işdə «Yaradan təkəbbürlülərə tab gətirmir  nə deməkdir» 

Məqalə 27, 1988-ci il

Müdriklər demişlər (Talmud, Sota, 5:1): «Kimdə təkəbbür varsa, – Yaradan dedi, – Mən və o, bir dünyada yaşaya bilmərik, necə ki, deyilir: “Yaxınını gizlicə böhtanlayanını məhv edəcəyəm; gözü uca və qəlbi geniş olanı dözmərəm” (Tehillim, 101, 5-6). “Ona dözmərəm” ‘oto’ kimi yox, “onunla yaşaya bilmərəm” ‘ito’ kimi oxu». “Gözü uca və qəlbi geniş” – “Metsudat David” belə şərh edir: “Gözü uca” – bu, təkəbbürlüdür, “qəlbi geniş” – hər şeyi arzulayan və hər şeyə tamah salandır». Sitatın sonu.

Və başa düşmək lazımdır ki, nə üçün digər günahlar barəsində Yaradan demir ki, «Onunla bir dünyada yaşaya bilmərəm», lakin təkəbbür barəsində deyir: «Onunla yaşaya bilmərəm». Həmçinin orada deyilənləri başa düşmək lazımdır: «Ravvin Yoxanan Ravvin Şimon ben Yoxayın adından dedi: “Kimdə təkəbbür varsa, bütpərəstə bənzəyir”». Ravvin Yoxanan özü isə dedi: «Sanki əsasları inkar edir».

Əgər belədirsə, təkəbbürün nə üçün bu qədər ağır günah olduğunu başa düşmək lazımdır. Həmçinin deyiləni başa düşmək lazımdır: «Yaradan ucadır, alçaq isə onu görər», yəni insan Yaradanın böyüklüyünü və öz alçaqlığını görməlidir. İnsan nə üçün Yaradanın böyüklüyünə çatmağa çalışmalıdır – bu aydındır, çünki insanın işinin məqsədi «Onun böyük və hər şeyə hakim olması» ilə müəyyən olunmalıdır. Buna görə də, o, Yaradanı nə qədər dəyərləndirirsə, işi də o qədər bütün qəlbi və canı ilə ola bilər. Lakin nə üçün o, öz alçaqlığını görməyə çalışmalıdır? Bu, işinə nə əlavə edir?

Əvvəlcə biz bilməliyik ki, yaradılışın məqsədi nədir. Yəni bilməliyik ki, nə üçün doğulmuşuq, hansı məqsədə çatmalı olduğumuzu bilməliyik ki, bununla kamilliyimizə çataq. Və bu məqsədə çatana qədər biz natamam sayılırıq.

Belə ki, yaradılışın məqsədi, öyrəndiyimiz kimi, «Onun yaratdıqlarını həzzləndirmək istəyidir». Belə çıxır ki, yaradılmışlar dünyada xoşbəxt olduqlarını hiss etdikləri vəziyyətə çatmamışdan əvvəl kamillikdən məhrum sayılırlar, çünki hələ sakitlik və paylarına çatmayıblar.

Lakin sual budur: məlumdur ki, Yaradan yaradılmışları onlara xeyir və həzz vermək üçün yaradıb və bunun üçün yaradılmışlarda xeyir və həzzi almaq istəyi və meyli yaradıb. Əgər belədirsə, deməli, verən tərəfdən vermək istəyi var və alan tərəfdən almaq istəyi var. Bu halda, onları dərhal kamilliyə çatmaqdan kim saxlayır? Bizə Tövrat və əmrlərdə iş verilib ki, bunun vasitəsilə xeyir və həzzi almaq imkanımız olsun, əks halda Yaradanın vermək istədiyi bütün xeyirdən məhrum və boş qalarıq.

Həmçinin insan Tövrat və əmrlərlə məşğul olduqdan sonra da hər kəs müdriklərin dediyi xeyirə layiq olmur: «Min nəfər Müqəddəs Yazıya daxil olur, onlardan yüzü Mişnaya çıxır, on nəfər Talmuda, və bir nəfər – öyrətməyə». Belə çıxır ki, min nəfərdən yalnız biri öyrətməyə layiq ola bilər, burada «öyrətmə qabiliyyəti» kamillik deməkdir. Əks halda, o, «öyrətməyə və tədrisə çatmamış şagird» adlanır və «ədalətsiz hakim» sayılır. Bu barədə müdriklər belə demişlər: «Reyş Lakiş dedi: kim ədalətsiz hakim təyin edərsə, sanki İsraildə Aşera əkir».

Görürük ki, xeyir və həzzə layiq olmaq o qədər də asan deyil. Əgər belədirsə, yuxarıda verilən sual yaranır: kim mane olur? Burada elə görünür ki, həm verən tərəfdən, həm də alan tərəfdən heç bir maneə yoxdur. Şübhəsiz ki, Yaradanın yaradılmışları yaratması və onlara həzz almaq istəyi verməsi dəyişdirilə və həzz almağa can atan bu istək ləğv edilə bilməz. Əgər belədirsə, səbəb nədir ki, onlar bunu yalnız zəhmət vasitəsilə alırlar?

Cavab belədir: forma bənzərliyi, yəni birləşmə adlanan hal olsun və bununla xəcalət hissi olmasın deyə, yenilik baş verdi ki, Yaradanın yaradılmışlarda yaratdığı kelim, yəni özü üçün almaq istəyi, yuxarıda deyilən səbəbə görə yararsız sayıldı. Və insan işləməli və alan kli-ni «vermək naminə» niyyəti ilə islah etməlidir. Bütün maneə məhz bundadır. Buna görə də, Yaradan tərəfindən dəyişiklik baş verməsə də, yaradılmışın islahı baxımından elə sayılır ki, onda ali xeyiri almağa yararlı kelim yoxdur. Bu isə ali aləmlərdə qoyulmuş və «ixtisar» (tsimtsum – ivr.) adlanan qanundur və aşağıları idarə edir ki, onlar vermək kelimlərinə layiq olmamışdan əvvəl xeyir və həzzi ala bilməsinlər.

Yuxarıda deyiləndən belə çıxır ki, xeyir və həzzi ala bilməməyimizin əsas maneəsi özümüz üçün almaq istəyidir. Bu o deməkdir ki, iki hakimiyyət var:

1. Yaradan,
2. Yaradanın hakimiyyətindən çıxarıb öz mülkiyyətinə keçirmək istəyən yaradılmışlar.

Belə çıxır ki, burada iki subyekt – Yaradan və yaradılmış haqqında danışılır. Onların arasındakı fərq ondadır ki, Yaradan – verəndir, yaradılmış isə – alandır. Bundan belə çıxır ki, Yaradan tərəfindən gələn ali xeyir, sanki Yaradanın Özündən ayrılmalı olur ki, alanın mülkiyyətinə daxil olsun və buna ayrılıq deyilir. İxtisar və gizlətmənin mahiyyəti isə ondan ibarət idi ki, Ali nur Yaradandan ayrılmasın. Lakin öyrəndiyimiz kimi, ixtisarın səbəbi Malxutun öz kökü ilə birləşmək istəməsi idi ki, bu da öz hakimiyyətini ləğv etmək və Yaradanla birləşmək adlanır və buna “Tək olanın hakimiyyəti” deyilir. Başqa sözlə, alanın hakimiyyəti ləğv olunacaq və Yaradanın hakimiyyətindən başqa heç bir hakimiyyət qalmayacaq.

Görürük ki, xeyiri almağa mane olan yalnız öz hakimiyyətimizdir – yəni öz hakimiyyətimizi, özü üçün almaq istəyi adlanan şeyi ləğv etməyə hazır olmamağımızdır. Yəni insanın almaq istədiyi hər şeyi o, yalnız öz mülkiyyətinə almaq istəyir, necə ki, deyilir: «İnsanın hər nəyi varsa, canı üçün verər» (Əyyub 2, 4). İnsan hər şeyini verməyə hazırdır, yetər ki, canı özündə qalsın. Başqa sözlə, öz mövcudluğunu hiss etsin. Amma əksinə yox.

Yəni insana deyirlər: «Sən istədiyin hər şeyi və canının arzuladığı hər şeyi sənə verəcəyəm, amma əvvəlcə canını Mənə ver». Bu halda insan soruşur: «Sən kimə verəcəksən, əgər mənim öz mülkiyyətimə deyilsə?» Yəni onun almaq istəyinə – başqa sözlə, onun öz hakimiyyətinə sahib olması və hər şeyi öz mülkiyyətinə alması üçün, əks halda insan işləyə bilmir. Bu isə onun təbiətindən irəli gəlir, çünki Yaradan yaradılmışlarda həzz almaq istəyini yaratdı, Öz məqsədinə uyğun olaraq – yaratdıqlarını həzzləndirmək niyyəti ilə.

Müdriklər demişlər: «Ravvin Aleksandri duadan sonra belə dedi: “Aləmlərin Sahibi, Sənin qarşında açıq və məlumdur ki, istəyimiz Sənin istəyini yerinə yetirməkdir. Bəs buna kim mane olur? Xəmirdəki maya və səltənətlərin əsarəti”». Raşi izah edir: «Xəmirdəki maya – bu, qəlblərimizdəki şər başlanğıcdır ki, onları turşudur».

Və başa düşmək lazımdır ki, «duadan sonra» deyilən nə deməkdir – yəni o, duadan sonra yenə bir dua etdi. Əgər belədirsə, o nə barədə dua edirdi, əgər artıq etdiyi duanın üzərinə bir də dua etməlidirsə? Bunu belə izah etmək lazımdır: insan dua etməzdən əvvəl, ona nə çatmadığı hələ aydın deyildi, lakin insan artıq dua etdikdən sonra, ona yuxarıdan əsl xisaronun nədən ibarət olduğu açıqlanır. Bu o deməkdir ki, insanın öz fikrincə çatmayan şey üçün etdiyi dua yalnız bir vasitədir (squla), ki, bu dua vasitəsilə Yaradan yuxarıdan ona cavab göndərsin və o, nəyin çatmadığını və nə barədə xahiş etməli olduğunu bilsin.

Bu, Roş aŞana günündə Musaf duasında yazıldığı kimidir: «Xalqının elçilərinin – İsrail evinin – Sənin qarşında xalqın İsrail evi üçün dua və yalvarış etməyə duranların dodaqlarında ol. Onlara nə deməyi öyrət, nə söyləməyi başa sal, onların xahişlərinə cavab ver». Görürük ki, dua zamanı xüsusi bir dua var ki, Yaradan bizə bilik göndərsin, bizə nəyin çatmadığını başa düşək və bu barədə qəlbin dərinliyindən dua edək.

Çünki məlumdur ki, iş baxımından insan bütöv bir dünya adlanır. Belə çıxır ki, insan dua edərkən, onun halı «cəmiyyətin elçisi» adlanır, çünki o, insanın daxil olduğu bütün İsrail cəmiyyəti üçün dua edir. Buna görə də insanın qaldırmalı olduğu xüsusi bir dua var – Yaradanın ona yuxarıdan kömək göndərməsi üçün, insanın əslində nəyin çatmadığını bilməsi və bu barədə Yaradanın köməyini istəməsi üçün.

Ravvin Aleksandrinin sözlərini məhz belə izah etmək lazımdır. O, duadan sonra əsas dua ilə dua edirdi və deyirdi ki, Yaradan ona kömək etsin ki, bizi xeyir və həzzi almağa qoymayan maneə ilə mübarizə aparaq, halbuki Yaradan bunu istəməkdədir. Bu maneə «xəmirdəki maya və səltənətlərin əsarəti [malxuyot]» adlanır, yəni özü üçün almaq istəyi, insanın öz hakimiyyəti, bununla o, Yaradanın hakimiyyətindən ayrılır. Bu isə malxut xüsusiyyətindən qaynaqlanır, hansı ki, özü üçün almaq istəyinin kökü kimi müəyyən edilir və insan üzərində hökmranlıq edir və ona bu hakimiyyətdən çıxmağa imkan vermir.

Müqəddəsliyin malxutu isə belə deməkdir, necə ki, deyilir (bax: TES, 2-ci hissə, Cavablar cədvəli, cavab 39): «Son mərhələ malxut (padşahlıq) adlanır, çünki ondan güclü və tam hakimiyyət çıxır və bu, padşah hakimiyyəti qarşısındakı qorxuya bənzəyir». Və öyrəndiyimiz kimi, malxut «almaq istəyi» adlanır və o, xeyir və həzzi qəbul etdi, lakin sonra bu malxut ixtisar etdi, yəni qərara aldı ki, yalnız «vermək niyyəti» adlanan islah ilə alsın. Və bu hakimiyyətdə bütün müqəddəslik partsufları çıxdı.

Belə çıxır ki, yalnız bu malxuta elə bir hakimiyyət verilmişdir ki, heç bir müqəddəslik alan kelimə verilməyəcək, yalnız «əta etmək niyyəti»ndə ola bilənə və öz hakimiyyətini ləğv edənə veriləcək. Belə çıxır ki, onun bütün hərəkətləri yalnız Yaradanın xeyrinə yönəlmişdir. Özü üçün isə o deyir ki, yaşamağa dəyməz. Bununla o, dünyada Tək Hakimiyyəti bərqərar edir.

Belə çıxır ki, o, hansısa bir həzzi cəlb etdikdə, bu həzzi öz mülkiyyətinə almaq niyyəti yoxdur, yalnız Yaradanın mülkiyyətinə. Başqa sözlə, aldığı həzzi Yaradan naminə alır, öz xeyri üçün yox. Hər halda, burada yalnız bir hakimiyyət var. Və bu «Tək Hakimiyyət» adlanır. Və insana əslində nəyin çatmadığını bilmək üçün gələn bu bilik, onun həqiqəti bilməsi üçün qaldırdığı duadan sonra gəlir. Və o zaman o, həqiqi dua qaldırır – malxut üçün, yəni «malxuyotun əsarəti» üçün, müqəddəsliyə qarşı duran – özü üçün almaq istəyi üçün, hansında ki, insanın çatmalı olduğu məqsədə qarşı olan bütün maneə yerləşir.

Bəs niyə bunun üçün dua etmək lazımdır və insan özü üçün alma klisini təkbaşına məğlub edə bilmir? Bu barədə müdriklər demişlər: «İnsanın şər başlanğıcı onu hər gün üstələyir… və əgər Yaradan ona kömək etməsəydi, o, tab gətirməzdi». Çünki malxutun hakimiyyətindən çıxmaq qabiliyyəti insanın əlində deyil, çünki insan belə təbiətlə doğulur. Və yalnız Yaradan Özü insanı bu hakimiyyətdən çıxara bilər.

Və bu «Misirdən çıxış» adlanır, çünki yalnız Yaradan Özü İsrail xalqını Misirdən çıxardı, necə ki, yazılıb (Pesax Aqadasında): «“Və bizi Yaradan Misirdən çıxardı” – nə mələk vasitəsilə, nə seraf vasitəsilə, nə də elçi vasitəsilə, yalnız Yaradanın Özü Öz izzəti ilə». Bunun mənası yuxarıda deyildiyi kimidir: Yaradan insanı özü üçün almaq istəyi təbiətində yaratdığına görə, yalnız O Özü insana başqa bir təbiət – vermək istəyi verə bilər.

Yuxarıda deyilənlərdən görürük ki, insanın içində üç halı fərqləndirmək lazımdır, çünki insan aləmlərin yayılmasından sonra doğulmuşdur, kelimlərin qırılması nəticəsində, Nekudim aləmində baş vermiş sındırılma səbəbindən klipot çıxdıqdan sonra. Buna görə də görürük ki, ruhani iş baxımından aşağıdakı növ insanlar var:

1.O insanlar ki, Tövrat və əmrlərlə heç bir əlaqələri yoxdur. Onlar «eşşəyə bənzər xalq» adlanırlar, sadəcə eşşəklərdir, heyvani ehtiraslardan başqa heç bir anlayışları yoxdur.

2.Tövrat və əmrləri yerinə yetirənlər, lakin «lo lişma»-da. Onlar «aləmlərin xalqları» kateqoriyasına aiddirlər, necə ki, Zoar kitabında «Və xalqların mərhəməti – günahdır, çünki etdikləri bütün xeyiri özləri üçün edirlər» ayəsi haqqında yazılıb. Deyilən sözün mənası budur ki, hər şeyi yalnız öz xeyirləri üçün edirlər. Başqa sözlə, «vermə hərəkətləri» adlanan bütün xeyir əməllərin hamısı öz xeyirləri üçündür. Bu «heyvan» adlanır və bu, alan nukva xüsusiyyətidir («qadın» xüsusiyyəti). Halbuki «insan» «zaxar» («kişi» xüsusiyyəti) adlanır. Məlum olduğu kimi, əta edən olan Zeir Anpin «insan» adlanır. «Adam» (insan, ivrit) gematriyası – MA adıdır (45). Halbuki Malxut, «alan» xüsusiyyəti olan, BoN (52) adı ilə adlanır, bu isə «Behema» (ivritcə heyvan,) sözünün gematriyasıdır, «almaq» xüsusiyyəti.

Və TES-ə Girişdə (31-ci bənd) deyildiyi kimi: «“Hər bir bədən – otdur” – onların hamısı ot yeyən heyvanlara bənzəyirlər. “Və bütün mərhəməti – çöl çiçəyi kimidir” – etdikləri bütün mərhəməti özləri üçün edirlər və s. Hətta Tövratla məşğul olanların hamısı da etdikləri bütün mərhəməti özləri üçün edirlər». Zoar kitabının sözlərindən görürük ki, Tövratla məşğul olanlar (bunu) öz xeyirləri üçün edirlər, vermək naminə yox. Onlar heyvanlara bənzəyirlər, necə ki, yazılıb: «ot yeyən heyvanlar kimi». Və bunu «insandakı heyvan» xüsusiyyəti adlandırmaq olar, çünki onlar artıq Tövrat və əmrlərlə məşğuldurlar, lakin bu Tövrat naminə deyil.

3. Bu, «insandakı insan» səviyyəsidir. Başqa sözlə, «lişma» işləyənlər, «Yaradandan qorxu» səbəbindən işləyənlər, öz xeyirləri üçün yox. Onlar «insan» adlanırlar və bu «zaxar» xüsusiyyətidir. Yuxarıda izah edilmişdir ki, «insan»ın gematriyası MA-dır və bu, ZA səviyyəsidir və o, əta edəndir, necə ki, yazılıb: «Ravvin Şimon ben Yoxay deyir: “Bütpərəstlərin qəbirləri çadırda olanları murdarlamır. Necə ki, yazılıb: ‘Və siz – Mənim qoyunlarımsınız, Mənim otlağımın qoyunları, siz insansınız’ – siz insan adlanırsınız, bütpərəstlər isə insan adlanmırlar”».

Lakin «insan» pilləsinin nə olduğunu başa düşmək lazımdır, əgər məhz «İsrael» səviyyəsi «insan» adlanırsa. Bunu izah etmək lazımdır, çünki biz müdriklərin «Axırda hər şey eşidiləcək: Yaradandan qorx… [çünki bunda – bütün insan var]» ayəsi haqqında şərhini izah etmişdik. Və Qmara soruşur: «“Çünki bunda – bütün insan var” nə deməkdir?» Ravvin Elazar dedi: «… bütün aləm yalnız bunun üçün yaradılmışdır».

Yəni: «Yaradandan qorx» – bunda «bütün insan» var. Başqa sözlə, «insan» o adlanır ki, onda «Yaradandan qorxu» var. Yəni, Ravvin Eliezerin dediyi kimi, bütün aləm yalnız bunun üçün, Səmadan qorxu üçün yaradılmışdır. Lakin başa düşmək lazımdır, niyə o, «bunda bütün insan var» deyə israr edir, niyə «bütün aləm yalnız bunun üçün yaradılmışdır» deyilir?

Və müdriklər belə demişlər: «İnsan üçün yaradılmamaq yaradılmaqdan daha yaxşıdır. Amma indi ki, o yaradılıb, əməllərini yoxlamalıdır». Və başa düşmək lazımdır, necə demək olar ki, Yaradan insanı sanki ehtiyac olmadan yaradıb. Yəni guya Yaradan onu yaratmasaydı, daha yaxşı olardı. Məgər demək olarmı ki, Yaradan insanı yaratmağa qərar verəndə bütün nəsillərin sonuna qədər hər şeyi görmürdü və yenə də onu yaratdı? O halda necə demək olar: «İnsan üçün yaradılmamaq yaradılmaqdan daha yaxşıdır»? Və daha bir sual: «Amma indi ki, o yaradılıb, əməllərini yoxlamalıdır» – bu qeyd nə deməkdir?

Və mənim sahibim, atam və müəllimim (Yehuda Leib Levi Ashlag) izah etdiyi kimi, bunu belə başa düşmək lazımdır ki, «insan üçün daha yaxşıdır» ifadəsi «insan üçün» deməkdir, başqa sözlə, əgər insan yalnız öz xeyri üçün işləmək istəyirsə, yaradılmaqdansa yaradılmaması onun üçün daha yaxşı olardı. Və bu, müdriklərin dediyi kimidir: «“Lo lişma” ilə məşğul olanın yaradılmaması daha yaxşıdır».

Lakin başa düşmək lazımdır, nə üçün «lo lişma»da onun üçün yaradılmamaq daha yaxşıdır? Səbəb isə islah ehtiyacındadır. Bu islah ondan ibarətdir ki, hətta məxluqlar Yaradandan xeyir və həzz alsalar belə, bu, forma fərqi və ayrılıq sayılmasın. Buna görə elə bir islah baş verdi ki, bundan sonra xeyir və həzzi yalnız vermə kelimlərində almaq mümkündür. Başqa sözlə, məhz insan yalnız vermək naminə işlədiyi zaman Yaradılış Məqsədi – «məxluqlarını həzzləndirmək» – həyata keçirilir. Yəni o, yalnız Yaradanın xeyrini düşünür.

Bu o deməkdir ki, insanın bütün düşüncələri yalnız Yaradanı necə sevindirə biləcəyi haqqındadır. Və onda o hiss edir ki, əgər xeyir və həzzi alsa, bununla Yaradanı sevindirəcək. Çünki yaradılışın bütün məqsədi bunda idi və buna görə də indi xeyir və həzz almaq istəyir. Və bununla yaradılışın məqsədi həyata keçir.

Halbuki o «lo lişma»da, yəni öz xeyri üçün işləyirsə – «özün üçün almaq» adlanan bu kliyə ixtisar və gizlənmə qoyulub. Və hər halda o, insanın yaradıldığı məqsədə heç vaxt çatmayacaq. Buna görə də, əgər insan «lişma»da işləmirsə, deməli o, boş yerə, yəni faydasız yaradılıb. Buna görə də müdriklər dedilər: «“Lo lişma”da öyrənən üçün yaradılmamaq yaradılmaqdan daha yaxşıdır». Məhz bu barədə müdriklər dedilər: «İnsan üçün yaradılmamaq yaradılmaqdan daha yaxşıdır». Yəni, yuxarıda deyildiyi kimi, əgər insan özü üçün işləyirsə, onun üçün yaradılmamaq daha yaxşıdır.

Və bununla biz soruşduğumuz şeyi başa düşürük: Yaradanın əməlləri haqqında demək olarmı ki, O, insanı yaratmasaydı daha yaxşı olardı? Məgər Yaradanın əməllərini mühakimə etməyə haqqımız varmı? Həmçinin soruşmuşduq: «İndi ki, o yaradılıb, əməllərini yoxlamalıdır» nə deməkdir?

Lakin yuxarıda deyildiyi kimi, müdriklər gözlərimizi açmaq üçün gəlirlər ki, bizə nə etməli olduğumuzu göstərsinlər, yəni Tövrat və əmrlərdə bizə verilən işin məqsədi nədir. Buna görə də əvvəlcə bizə başa salırlar ki, insan yaradıldığı formada, yəni Yaradanın təbiətimizə qoyduğu kimi öz almaq istəyinə həzzə can atdıqda, onun üçün yaradılmaması daha yaxşı olardı. Lakin Yaradan insanı etmək üçün yaradıb, və «etməy»in mənası kelimlərin islahıdır, yəni almaq istəyinə əta etmək niyyəti vermək lazımdır və bunun sayəsində insan xeyir və həzzi ala biləcək. Və bu barədə yazılıb: indi ki, o yaradılıb, nə etməlidir? Əməllərini yoxlamalı və baxmalıdır ki, etdiyi hər bir əməl vermək naminə olsun.

Və bununla biz başa düşəcəyik ki, nə üçün Yaradan qüruru olan adamla bir yerdə ola bilmir.

Məlumdur ki, forma oxşarlığı birini digəri ilə birləşdirir, forma fərqi isə ayırır və uzaqlaşdırır. Buna görə də forma oxşarlığı olmayan Yaradan­dan ayrılır. Deməli, qüruru olan adam öz hakimiyyətini və varlığını ləğv edə bilmir. Çünki «heçlikdən mövcud olan» kimi yaradılan şey onun öz hakimiyyətidir və o istəyir ki, Yaradan bütün xeyir və həzzi onun, yəni insanın mülkiyyətinə versin; bu isə «özün üçün almaq istəyi» adlanır.

Belə çıxır ki, qürurlanan hər kəs haqqında Yaradan deyir: bilin ki, bu, ayrılığa və uzaqlaşmaya gətirir. Deməli, «Mən və o bir aləmdə qala bilmərik». Niyə? Çünki arada uzaqlıq və ayrılıq var. Buna görə bir aləmdə ola bilmirlər. Buna görə də Ravvin Şimon bar Yoxay deyir ki, qüruru olan hər bir insan sanki bütpərəstliklə məşğuldur. Yəni insan Yaradanın xeyri üçün işləməlidir, amma o, öz xeyri üçün işləyir. Bu isə «bütpərəstlik» adlanır.

Ravvin Yoxanan isə deyir: «Sanki əsasları inkar edir». Yəni sanki Yaradılış Məqsədini inkar edir, hansı ki «məxluqlarını həzzləndirmək»dir. Və qüruru olan heç vaxt forma oxşarlığı olanla tutunmağa çata bilməz. Və onda vermə kelimləri yoxdursa, o heç vaxt xeyir və həzzi ala bilməz. Belə çıxır ki, o, Yaradılış Məqsədini inkar edir – [axı Yaradan məxluqlarını həzzləndirmək istəyir]. Çünki vermə kelimləri olmadan insan qaranlıqda qalır. Buna görə də onlar insana məsləhət görürlər ki, özünü alçaltsın, öz hakimiyyətini ləğv etsin və hər şeyi Yaradana versin.

Bundan biz başa düşəcəyik sualın cavabını: nə üçün biz öz alçaqlığımızı bilməliyik və nə üçün yalnız Yaradanın böyüklüyünü dərk etmək kifayət deyil, və öz alçaqlığımızı  bilməyin bizə nə faydası var? Cavab belədir ki, «öz aşağılığımız» ondan ibarətdir ki, öz tərəfimizdən bizim özümüzü Yaradan qarşısında ləğv edə biləcək heç bir gücümüz yoxdur. Buna görə də, biz şərin dərk edilməsinə gəlməzdən əvvəl, Yaradan­dan bizə kömək etməsini istəməyə ehtiyacımız olmur. Çünki biz özümüzü ağıl və anlayış sahibi hesab edirik. Və nəyi başa düşürüksə, bunu öz gücümüzlə edə biləcəyimizi düşünürük. Və ruhumuzu və həyatdakı məqsədimizi dayandıra biləcək heç bir qüvvədən qorxmuruq. Və əgər ağlımızla başa düşürüksə ki, Yaradan vacibdir, dərhal ağıl sahibi olanlara yaraşan əməlləri yerinə yetiririk.

Lakin sonda görürük ki, hətta kiçik bir həvəs gəldikdə biz ona tabe oluruq. Xüsusilə də Yaradanın xeyri naminə özümüzü əta etmək vaxtı gəldikdə, bədən bundan nə qazanacağını görmədikdə, insan dərhal ürəyinin nə qədər zəif olduğunu görür və dərhal döyüş meydanından qaçmaq istəyir. Buna görə də, insan öz alçaqlığını gördüyü zaman bundan onda Səmavi mərhəmətə ehtiyac yaranır ki, ona kömək etsinlər:

1. Döyüş meydanından qaçmamaq üçün və heç olmasa Yaradan­dan dua etmək imkanı olsun.
2. Yaradanın ona həqiqətən bədənin hakimiyyəti altından çıxmaqda kömək etməsi üçün.

Buna görə də belə çıxır ki, əgər insan qürurludursa və öz hakimiyyətini Yaradan qarşısında ləğv etmək istəyi yoxdursa, və o deyirsə ki, onda heç bir alçaqlıq yoxdur və nə istəsə edir – bundan bütün pis xüsusiyyətlər ona gəlir. Çünki yuxarıdan gələn həzz nuru aləmin mövcudluğunu saxlamaq üçün «nazik bir şam» kimi işıq saçır və məlum olduğu kimi, o, üç xüsusiyyətə bürünür: paxıllıq, həvəs və şərəf. Və bu üç xüsusiyyətin hamısı qürurun içindədir. Və sanki, həvəsin qürurla nə əlaqəsi var, axı həvəs heyvani xüsusiyyətdir, bunun qürurla nə əlaqəsi var?

Məsələ ondadır ki, qürur insanla yoldaşı arasında deyil, əsasən insanla Yaradan arasındadır. Buna görə də insan Yaradan qarşısında qürurlandıqda və öz hakimiyyətini ləğv etmək istəmədikdə, bu, «özü üçün alma istəyi»nin bütün hakimiyyətinin səbəbi olur. Halbuki insan öz hakimiyyətini Tək olanın hakimiyyəti qarşısında ləğv etdikdə, əbədi həyata layiq olur.