Barux Şalom Alevi Aşlaq (Rabaş)

14.Həmişə insan nəyi varsa hamısını satmalı və müdrikin qızı ilə evlənməlidir

Məqalə 14, 1984

«Həmişə insan nəyi varsa hamısını satmalı və müdrikin qızı ilə evlənməlidir»1; bu o deməkdir ki, o, zəhməti sayəsində əldə etdiyi bütün var-dövlətini – hamısını satmalı, yəni hamısını verməli və hər şeydən əl çəkməli, bunun əvəzində isə müdrikin qızını götürməlidir. Buradan belə çıxır ki, əgər o, müdrikin qızını götürmürsə, ömrü boyu Tövrat və ehkamlarda çəkdiyi bütün səylərdə heç bir kamillik yoxdur. Yalnız müdrikin qızı ilə evlənsə, onda kamilliyə layiq olar. Buna görə də müdriklərimiz demişlər ki, insan nəyi varsa hamısını satmalıdır, yəni müdrikin qızı naminə hər şeyi satmağa dəyər. Buna görə «müdrikin qızı»nın (sözbəsöz: «müdrikin şagirdi») nə olduğunu anlamaq lazımdır.

Və budur, atam və müəllimim dedi: «müdrikin şagirdi» – müdrikin şagirdi olandır, yəni o, müdrikdən öyrənir, onda ona «şagird» deyilir. «Müdrik» isə Yaradan adlanır; Onun xassəsi yalnız verməkdir. Və Ondan vermək xassəsini öyrənən kəs «Müdrikin şagirdi» adlanır, çünki o, Ondan vermək xassəsini öyrənir.

Və buradan müdriklərimizin sözlərini anlayarıq: «Həmişə insan nəyi varsa hamısını satmalı və müdrikin qızı ilə evlənməlidir»1. Yəni Tövrat və işdə çəkdiyi bütün səyləri verməli, bunun müqabilində isə vermək istəyini əldə etmə mükafatını almalıdır.

Başqa sözlə, qəlbində yeni bir təbiət bərqərar etsin: təbiətən onda olan özünüsevmə istəyinin yerinə indi o, başqa bir təbiət – vermək istəyi – alsın. Yəni onun hər bir düşüncəsi, sözü və əməli yalnız Yaradan üçün vermək naminə olsun; axı insanın bütün mahiyyəti budur. Yəni insan yalnız bu səviyyəyə qədər çatmalıdır; çünki bizə yalnız kelimləri almaq gərəkdir. Halbuki ali xeyir – yəni kelimlərin dolması – Yaradan tərəfdəndir, çünki «buzovun əmmək istədiyindən daha çox, inək onu yedirtmək (süd vermək) istəyir»2. Buna görə bizə yalnız vermə qüvvəsi çatmır.

Və beləliklə, Zoar kitabında deyilənləri belə izah etmək lazımdır: «Əgər İsrail layiq olsaydı, [ali alov] öz qurbanlarını yemək üçün odlu aslan kimi enərdi. Əgər layiq olmasaydı, odlu it kimi enərdi»3. Məlumdur ki, aslan «xesed» – mərhəmətə işarədir; bu, merkavanın sağ tərəfidir. «Əgər layiq olsaydılar» – burada «zxut» (layiq olmaq) «zax» – saf, yəni vermə xassəsini ifadə edir – onda bizə ölçüyə-ölçü göstərilərdi: yuxarıdan da aslan xassəsi, yəni «xesed» xassəsi aşağıda yayılardı və onda ali xeyir aşağılar üçün bolluqla olardı.

«Və əgər layiq olmurdular» – yəni vermə ilə məşğul olmur, yalnız eqoist məhəbbətlə [məşğul olurdular], onda yuxarıdan da it xassəsi cəlb olunurdu. Burada «it» işarədir; necə ki, Zoarda ayə barəsində deyilmişdir: «“Zəlinin iki qızı var”4 – it kimi bağıranlar, deyərək: “Ver ‘av’5 bizə bu dünyanın səadətini, ver ‘av’ bizə gələcək dünyanın səadətini”»6. Yəni it kimi bağıran iki qız: «Bizə bu dünyanın səadətini ver, bizə gələcək dünyanın səadətini ver», bu isə vermək deyil, yalnız almaq deməkdir. Buna görə yuxarıdan da bizə göstərilir ki, ali xeyri aşağıya ötürmək mümkün deyil və buna «ölçüyə-ölçü» deyilir.

Buradan belə çıxır ki, əsas işimiz yalnız ali xeyri qəbul etməyə yararlı kelimləri, yəni verən kelimləri əldə etməyə layiq olmaqdan ibarətdir. Buna görə insan bütün səylərini yalnız «verən kelim» adlanan bir mövzuya yönəltməlidir. Onun Tövrat və ehkamlardan əldə etmək istədiyi bütün mükafat da bundadır və bunun sayəsində o, Yaradanla birliyə gələcək; bu isə insanın son məqsədidir – Yaradanla birliyə layiq olmaq.

Və oxşar şəkildə, Zohar kitabında görürük ki, ayə barəsində belə deyilib: «Xalqların mərhəməti7 – günahdır»8 – yəni «xeyir edənlərin bütün xeyiri özləri üçün edirlər»9. Bu isə o deməkdir ki, onların bütün mərhəmətində, yəni yerinə yetirdikləri vermə əməllərində niyyətləri vermək naminə deyil, özləri üçündür. Yəni bunun müqabilində mükafat almaq üçündür; yoxsa onlar vermə əməllərini edə bilmirlər.

İsrail xalqı ilə isə belə deyil – onlar vermə əməllərini yerinə yetirməyə qadirdirlər. Və başa düşmək lazımdır ki, İsrail xalqının həqiqətən vermə əməllərinə qadir olmasının səbəbi nədədir. Həmçinin başa düşmək lazımdır ki, niyə dindar olmuş insanlardan eşidirik: deyirlər ki, dindar olmamışdan əvvəl vermək naminə əməllər etməyə daha qadir idilər, halbuki sonra – yəni dindar olduqdan sonra – onlara vermə əməllərini etmək daha çətin olub.

Yuxarıda deyiləni anlamaq üçün, bizə məlum olan qaydanı xatırlamaq lazımdır ki, insan yalnız, onda almaq istəyi olduğu üçün məxluq adlanır, çünki bu, «yoxdan yaradılmış» adlanır. Buna görə belə çıxır ki, təbiətən o, bunun müqabilində hər hansı bir ödəniş almasa, vermə naminə heç bir əməl edə bilmir. Və ödəniş mütləq onun səyləri müqabilində məhz hansısa bir əşyanı alması demək deyil. Ola bilsin ki, o, müəyyən bir rahatlıq alır. Yəni əgər onda başqasına qarşı hansısa bir mərhəmət oyandıqda və vicdanı ona rahatlıq vermədikdə, o dərəcəyədək ki, başqasına kömək etməyə məcbur olur, bu da mükafat adlanır. Lakin sadəcə belə – başqası bundan həzz alsın deyə – başqası üçün nəsə etmək – o zaman o, özünə deyir: «Bundan mənə nə olacaq?»

Eyni zamanda İsrail xalqı Tövrat və əmrlər sayəsində ikinci təbiəti əldə etməyə qadirdir. Yəni ancaq almaq istəyi ilə doğulduqları təbiətin əvəzinə, indi yalnız vermək naminə əməllər yerinə yetirdiyi ikinci bir təbiəti alacaqlar. Və buna Tövrat və əmrlər sayəsində çatır; onlar onun içinə vermə qığılcımları gətirir, belə bir hiss verir ki, onun öz kökünə bənzəmək istəyi olacaq. Eyni zamanda, Tövrat və əmrlər olmadan insan öz təbiətindən – yalnız özü üçün almaq istəyindən – çıxa bilməz və mükafatsız vermə naminə heç bir əməl yerinə yetirməyə qadir deyil.

Və buradan dinə qayıdanların dediklərini anlayarıq: ki, dinə qayıtmazdan əvvəl vermə naminə əməllər etməyə daha çox qüvvələri vardı. Halbuki sonra, yəni dindar olduqdan sonra, vermə əməllərini yerinə yetirməyin onlara daha çətin olduğunu hiss edirlər.

Buna belə cavab vermək lazımdır, Zoar kitabına Ön Sözdə açıqlanıldığı kimi, orada yazılıb: «…Çünki doğulduğu andan onda yalnız maddi olanı almaq istəyi var. Və buna görə, 13 yaşına qədər almaq istəyinin böyük bir ölçüsünə çatmasına baxmayaraq, bu, almaq istəyinin artımının sonu deyil. Əsas almaq istəyinin artımı isə yalnız ruhanidə baş verir. Məsələn, 13 yaşına qədər onun bütün meyli və almaq istəyi – bu maddi dünyanın bütün sərvət və şöhrətlərini udmaqdır; halbuki hamıya aydındır ki, bu dünya onun üçün əbədi deyil, hər kəs üçün ötüb keçən, yox olan bir kölgə kimidir. Halbuki böyük ruhani almaq istəyinə çatdıqda, o, öz həzzi üçün əbədi gələcək dünyada gizlənmiş bütün xeyri və sərvəti udmaq istəyər; bu isə onun üçün əbədi və əzəli bir əldə etmədir. Beləliklə, əsas, nəhəng almaq istəyi yalnız ruhani olanı almaq istəyində tamamlanır»10.

Buradan belə çıxır ki, onlar dindar olmamışdan əvvəl onlarda hələ o qədər də böyük olmayan maddi almaq istəyi vardı; buna görə də vermə əməllərini yerinə yetirmək üçün daha çox qüvvələri vardı. Halbuki dindar olduqda, yəni almaq istəyi ruhaniyyəti almaq istəyi ilə artırıldıqda, bu, avtomatik olaraq çətinləşir; çünki indi almaq istəyinin gücü, təkcə maddi almaq istəyi olduqları zamandakından daha çoxdur. Buna görə də dindar olmamışdan əvvəl onlarda vermə əməlləri üçün müəyyən bir qüvvə vardı. Digər sözlə, dindar olduqda, yəni ruhani almaq istəyinə çatdıqda. Buna görə də indi onlara vermə ilə məşğul olmaq daha çətindir.

Odur ki, indi onların pisləşdiyini demək, yaxud «dindarlar daha pistir» demək lazım deyil; çünki onlara vermə əməlləri ilə məşğul olmaq daha çətindir. Sadəcə almaq istəyi böyüyür, buna görə də onu dəf etmək çətindir. Məsələn, ruhani almaq istəyinə çatmamışdan əvvəl onun şəri 30 faiz idi. Sonra isə ruhani almaq istəyinə çatanda onun şəri daha 70 faiz aldı. Buna görə də indi onu dəf etmək üçün daha böyük qüvvələrə ehtiyacı var.

Lakin indi onun öz qüvvələri ilə geri çəkildiyini demək olmaz. Əksinə, indi ona yalnız əldə etdiyi şər qüvvələrini məğlub etməyə imkan verən vasitələrdən istifadə etmək lazımdır. Və bunun vasitələri – «nur onun içində onu mənbəyinə qaytarsın» niyyəti ilə Tövrat və ehkamları yerinə yetirməkdir.

Beləliklə, buradan belə nəticə çıxır ki, o, irəliləmiş və onu islah etmək üçün daha böyük şərə çatmışdır. Lakin hər bir başlanğıc çətindir, buna görə də indi özünün pisləşdiyini düşünür. Ancaq o, bilməlidir ki, hər dəfə islah etsin deyə ona daha çox şər verilir, ta ki hər şeyi islah etməyə layiq olana qədər.