Yenidən doğulmasına ehtiyac qalmasın deyə insan hansı səviyyəyə qədər çatmalıdır
Məqalə 10, 1984

Sual: yenidən doğulmasına ehtiyac qalmasın deyə, insan hansı səviyyəyə qədər çatmalıdır?

«Dövrələrin Qapıları»nda belə yazılıb ki, «İsrail övladlarının hamısı NarRaNXay-ın bütünlüklərində kamilliyə çatana qədər yenidən doğulmalıdırlar»1. «Lakin insanların çoxunda NarRaNXay adlanan beş hissənin hamısı yoxdur; yalnız Asiya [aləminə] aid olan nefeş var»1.

Buradan belə çıxır ki, hər kəs yalnız öz payını və ruhunun kökünü islah etməlidir, artıq yox. Və bununla da onun islah etməli olduğu payı tamamlanır.

Məsələ ondadır ki, bilmək lazımdır: bütün ruhlar Adam Rişonun ruhundan törəmişdir. Axı Xeyir və Şər Ağacı günahını etdikdən sonra onun ruhu 600 000 ruh-a bölündü; yəni Zoar kitabının dilində «ali nurlanma» adlanan və Ədən bağında bir anda olan nur, çoxlu hissələrə bölünüb yayılır.

«Panim masbirot» kitabına bax (s. 56) və orada belə deyilir: «Xeyir və şər qarışdıqdan (yəni günahdan) sonra klipotda böyük bir bina yarandı, çünki onların müqəddəslikdən yapışmaq gücü var; onlardan qorunmaq üçün isə yaradılışın yeddi gününün işığı elə çox kiçik hissələrə bölündü ki, klipot onların kiçikliyinə görə onlardan qidalana bilmir.

Bu, oğluna uzaq ölkəyə böyük məbləğdə qızıl dinar göndərmək istəyən padşah haqqında məsələ kimidir. Lakin onun ölkəsinin bütün sakinləri oğru və fırıldaqçıdır və onun etibarlı elçisi yoxdur. O nə etdi? Dinarları xırdaladı və onları çoxlu elçilərlə yolladı ki, dövlətin şərəfinə xələl gətirmək naminə qarət etməkdən alacaqları ləzzət onlara sərf etməsin».

Eyni şəkildə, zamanın ardınca çoxlu ruhlar vasitəsilə günlərdən gələn nurla Xeyir və Şər Ağacı günahına görə klipot tərəfindən qarət olunmuş bütün müqəddəslik qığılcımlarını yuxarıda deyildiyi kimi aydınlaşdırmaq mümkündür.

Və çoxlu ruhların mənası daxili nurlara bölünmədir, çoxlu günlər isə xarici nurlara bölünmədir; və sikkə-sikkə toplanaraq Adam Rişonun günah etdiyi böyük nurun hesabına yığılır və o zaman İslahın Sonu gələcək.

Buradan belə nəticə çıxır ki, doğulan hər kəs yalnız Adam Rişonun ruh payından kiçik bir hissə ilə doğulur və o, öz hissəsini islah etdikdə artıq yenidən doğulmaq məcburiyyətində deyil. Buna görə də insan yalnız öz payına aid olanı islah edə bilər; və bu barədə Ari-nin «Həyat Ağacı» kitabında deyilir: «Bir gün o biri günə bənzəmir, bir an o biri ana bənzəmir, bir insan o biri insana bənzəmir; və ‘xalban’ (qalbanum) ‘levona’nın (ladan) islah etmədiyini islah edər. Axı hər kəs öz payına aid olanı islah etməlidir».

Lakin bilmək lazımdır ki, doğulan hər bir insanın seçimi yerinə yetirmək üzrə işi var, çünki insan doğuşdan saleh olmur. Müdriklərimizin dediyi kimi: «Rav Xanina bar Papa izah edir: hamiləliyə cavabdeh olan və adı “Gecə” olan mələk bir damcı (nütfə) götürüb Yaradanın hüzuruna gətirir və Onun qarşısında deyir: “Aləmin Hökmdarı! Bu damcıya nə olacaq? Güclü, ya zəif? Ağıllı, ya axmaq? Varlı, ya kasıb?” Lakin onun günahkar, yoxsa saleh olacağını soruşmur»2.

Bu halda buradan belə nəticə çıxır ki, insan doğuşdan saleh olmur, çünki «günahkar, yoxsa saleh olacağını soruşmur», bu isə insanın seçiminə verilmişdir. Hər kəs Tövrat və əmrlərdə (mitsvalarda) göstərdiyi səylər dərəcəsində qəlbini təmizləməyə və ruhunun kökündən ona verilmiş xassəni islah etməyə layiq olur və o zaman kamilliyə çatır.

İnsanın doğulduğu ilk səviyyə

Zoar kitabında, «Mișpatim» fəslində belə deyilmişdir: «Bax, insan doğulanda ona “heyvani” xassədən, təmizlik tərəfindən, “müqəddəs ofanim” adlananların tərəfindən, yəni Asiya aləmindən nefeş ruhu verilir. Daha çox layiq olarsa – ona müqəddəs məxluqlar tərəfindən, yəni Yetsira [aləmindən] ruah ruhu verilir. Daha çox layiq olarsa – ona Taxt tərəfindən, yəni Briya aləmindən neşama ruhu verilir»3. «Daha çox layiq olarsa – ona Asilut yolundan nefeş ruhu verilir… Daha çox layiq olarsa – ona Asilut [aləminin] ruax ruhu verilir, bu da orta sütunun tərəfindən olub, o zaman “Yaradanın oğlu” adlanır, necə ki, deyilmişdir: «Siz, Rəbbiniz – Qüdrətli Yaradan üçün oğullarsınız»4. Daha çox layiq olarsa – ona neşama ruhu verilir, yəni bina. … onlar barəsində deyilmişdir: «Hər bir neşama ruhu “yud–hey” Yaradanı tərifləsin»5. Və onlarda AVAYA adı tamamlanır»6.

Axı neşama ruhunun kamilliyi – onda BEA-dan Naran və Asilutdan Naran olduqda baş verir. Və bu kamillik, günah etməzdən öncə Adam Arişonda var idi, yalnız günahdan sonra o, öz dərəcəsindən düşdü və onun neşama ruhu yuxarıda deyildiyi kimi 600 000 ruh-a bölündü.

Bu səbəbdən də insanın mənəviyyatı «neşama» adı ilə adlanır, hətta onda yalnız nefeş de-nefeş olduqda belə, çünki bir qayda var: hər hansı bir keyfiyyətdən danışdıqda, həmişə onun ali xassəsi ilə danışırlar. Və insanın ali xassəsi «neşama» səviyyəsi olduğuna görə, insanın mənəviyyatı ümumən həmişə «neşama» adı ilə adlandırılır.

Lakin, hər bir insan ən kiçik dərəcədə doğulsa da, bununla yanaşı deyilmişdir: «Axı hər bir insan, öz işlərini təmizləmək istəsə, müəllimimiz Musa kimi ola bilər, çünki o, öz üzərinə Yetsira [aləminin] yüksəkliyindən daha uca bir ruax, həmçinin Briya [aləminin] ucalığından bir neşama qəbul edə bilər. Bu mövzuda müdriklərimizin sözlərindən məşhur olan bir şeyi də anla: salehlərin ruaxı və ya onların neşama-sı insanda “ibur” – «döllənmə» adlanan təzahür şəklində doğulur və Yaradanın işində ona kömək edir»7.

Sulam şərhində həmçinin belə deyilir: «“Eşşək sürən” adlanan bu təzahür, salehlərin ruhlarına yuxarıdan göndərilən köməkdir ki, onları dərəcədən-dərəcəyə qaldırsın. Çünki Yaradanın salehlərə göndərdiyi bu kömək olmadan, onlar öz dərəcələrindən çıxa və daha yuxarı qalxa bilməzdilər. Buna görə də hər bir salehə Yaradan yuxarıdan uca bir ruh göndərir – hər birinə öz səviyyə və dərəcəsinə uyğun – ki, ona yolunda kömək etsin»8. Buna salehin ruhunun ‘ibur’u (döllənməsi) deyilir və buna salehlərin ruhunun aşkar olması deyilir.

Buradan belə nəticə çıxır ki, «İbrahim, İsxaq və Yaquba bənzər olmayan nəsil yoxdur» deyilməsi onların elə doğulduqları və seçimlərinin olmadığı demək deyil, əksinə, həqiqət yolu ilə getməyə çalışan və lazım olan səyləri göstərən insanlar həmişə yuxarıdan kömək alırlar – salehlərin ruhunun ‘ibur’u vasitəsilə; yəni onlar daha yüksək dərəcələrə qalxmaq üçün qüvvə alırlar.

Beləliklə, yuxarıdan verilən hər şey kömək kimidir, lakin müəyyən bir əməyin və seçimin olmadan deyil.

Və dünya yuxarıdan bərəkəti cəlb edən bu salehlərin sayəsində mövcuddur və bunun sayəsində dünya mövcuddur.