Ruhani işdə qanun və hökmün Yaradanın adı olması nə deməkdir

1990-cı il, 30-cu Məqalə

Zoar kitabında deyilmişdir:

«Qanun (xok) – Malxut belə adlandırıldıqda və Tövratın qadağaları ona daxil edildikdədir. “Və Mənim hökmlərimə riayət edin”. Hökm (mişpat) – bu... Zeir Anpindir, və həmin o qanun (xuka), yəni Malxut, ona söykənir. Və onlar bir-biri ilə birləşirlər – uca olanlar və aşağıdakılar, yəni Malxut-dakı qanunlar Zeir Anpin-dəki hökmlərlə. ...Və bu, müqəddəs adın bütövlüyüdür... axı qanun və hökm Yaradanın adıdır. “Və onları edin [yəni icra edin]”».

[Zoar] soruşur: O artıq “gedin” və “riayət edin” dedikdən sonra, nə üçün hələ bir də “edin” demək lazımdır? Və o cavab verir: «Məsələ burasındadır ki, Tövratın ehkamlarını icra edən və Onun yolları ilə gedən kəs, sanki Onu yuxarıda xəlq edir [yəni yaradır]. Yaradan dedi: “Sanki Məni yaratdı”. Və onlar belə qərara gəldilər. Və buna görə də: “Və onları edin” ifadəsi qanun və hökmlə, yəni Zeir Anpin və Malxut-la bağlıdır». Sitatın sonu.

Və anlamaq lazımdır ki, «Tövratın ehkamlarını icra edən və Onun yolları ilə gedən kəs, sanki Onu xəlq edir [yəni yaradır]» kəlamı nə deməkdir. Və həmçinin «Tövratın ehkamlarını icra edən kəs» sözləri ilə onun əlavə etdiyi: «Və Onun yolları ilə gedən kəs» ifadəsi arasındakı fərqi anlamaq lazımdır, çünki belə çıxır ki, bunlar iki [fərqli] şeydir. Yəni belə alınır ki, o, Tövratın ehkamlarını icra etsə də, lakin Onun yolları ilə getmirsə, o zaman onun Yaradanı yaratdığı deyilmir. Əgər belədirsə, «Və Onun yolları ilə gedən kəs» ifadəsi nə məna verir?

Ayrıca Zoar kitabında deyilən bu sözləri də anlamaq lazımdır:

«Buna bənzər olaraq, Ravvin Şimon dedi: “Və Davud Adı xəlq etdi”. Lakin məgər Davud Onu “xəlq etdi”? Və [Zoar] cavab verir: “Lakin Davud Tövratın yolları ilə getdiyinə və Tövratın ehkamlarını icra etdiyinə görə..., o sanki həqiqətən də Adı xəlq etdi”. ...Və buna görə də deyilmişdir: “Və onları edin”. Yəni, əgər siz onları etməyə, müqəddəs adı layiqincə islah etməyə çalışsanız, yuxarıda olan bütün bərəkətlər onların doğru islahında sizdə olacaq».

Biz həmçinin soruşmalıyıq: «Davud Yaradana Ad xəlq etdi» nə deməkdir? O, bu Adı kimə münasibətdə etdi? Məgər Yaradanın varlıqlar arasında Özünə yaxşı ad qazanmağa ehtiyacı varmı ki, Yaradanın bu yaxşı adı sayəsində varlıqlar Ona hörmət etsinlər? Bu, bir insanın özü kimi olan başqa bir insana hörmət edə biləcəyi varlıqlara yaraşardı. Lakin Yaradanın varlıqlardan yaxşı ad qazanmağa ehtiyacı olduğunu necə demək olar? Həmçinin biz anlamalıyıq ki, insanın Tövratın yolları ilə getməsi və Tövratın ehkamlarını icra etməsi ilə Yaradan necə yaxşı ad qazanır.

Və bütün bunları anlamaq üçün ilk növbədə ümumilikdə yaradılışın nə olduğunu, yəni Yaradanın varlığı hansı məqsədlə yaratdığını izah etmək lazımdır. Cavab belədir: Məlumdur ki, bunun səbəbi Onun Öz varlıqlarını həzzləndirmək istəyidir. Buradan belə çıxır ki, Yaradan varlığa həzz və zövq verən «Əta edən» adını qazanmışdır, varlıq isə alan adlanır, və alan kəsdə xisaron (çatışmazlıq, ehtiyac) olmalıdır, əks halda qəbul etmək üçün yer olmaz. Bu səbəbdən, xeyir və həzzi almaq istəyi «xisaron-a malik olan» adlanır.

Yaradanda çatışmazlıq yoxdur, çünki Yaradan mütləq kamillikdir. Buna görə də varlıq, o çatışmazlığa görə «yoxdan var edilən» (yeş mi-ayin) adlanır, çünki O bunu yaratmazdan əvvəl mövcud olmayan bir şey yaradılmışdır. Yaradanda çatışmazlıq olmadığına görə, insan çatışmazlıq hiss etdiyi zaman o artıq Yaradanla forma fərqliliyində yerləşir. O, çatışmazlığı doldurduğu zaman isə, hərçənd onda müəyyən dərəcədə uyğunluq olur – çünki indi onda çatışmazlıq yoxdur, – lakin indi onun alan, Yaradanın isə verən olması səbəbindən belə çıxır ki, forma bərabərliyi mövcud deyil, çünki bu forma fərqliliyinə görə o, Yaradandan ayrılır.

Və bunu islah etmək üçün, – yəni insanın çatışmazlığı olan bir varlıq adlanması ilə yanaşı, onda forma bərabərliyinin də olması üçün, – o, kamillik xüsusiyyətində yerləşməli, yəni Yaradandan bütün xeyri almalıdır. O, Yaradandan qəbul etdiyi zaman isə, yenidən Yaradanla forma baxımından fərqli olur. Və o zaman «əta naminə almaq» adlanan islah baş verir. Yəni, təbiətən onun həzz ala biləcəyi bir şeyi almaq istəyi və canatması olmasına baxmayaraq, o, buna üstün gəlir və həzzi yalnız öz Yaradanına zövq əta istədiyi təqdirdə qəbul etmək istəyir.

Və insanın Yaradanın bundan həzz aldığını, yəni Onun Öz varlıqlarını həzzləndirmək istəyinin və düşüncəsinin yerinə yetirildiyini deyə biləcəyi hər bir həzzi, – yəni biz Ondan qəbul etdiyimiz zaman Yaradanın həzz aldığını deyə biləcəyimiz bütün həzzləri, – biz yalnız bu halda qəbul edirik. Beləliklə, insan bu pilləyə, yəni öz Yaradanına zövq əta etmək pilləsinə çatdıqda, O-ndan xeyir və həzz almaqla Onu şad edə bilər.

Məhz beləcə, indi biz iki tərəfdən forma bərabərliyinə malik oluruq:

1. Aşağıdakının artıq çatışmazlığı yoxdur, çünki o, Yaradandan xeyir və həzz alır.
2. İndi o da Yaradan kimi əta edəndir. Yəni onun indi həzz alması öz mənfəəti üçün deyil, yalnız Yaradan naminədir. Özü xatirinə isə o, hər cür həzzdən imtina etməyə hazırdır. Buradan belə çıxır ki, indi iki şey bir yerdədir: yaradılışın islahı və yaradılışın məqsədi.

Bu, zivug de-akaa (zərbəli birləşmə) adlanır, harada ki zərbə (akaa) vasitəsilə birləşmə baş verir. Ruhaniyyətdə zərbə iki əks şeyi ifadə edir, o zaman ki birinin rədd etdiyi hər şeyi digəri istəyir. Başqa sözlə, Yaradan aşağıdakının xeyir və həzz almasını istəyir, yəni aşağıdakına əta edir, aşağıdakı isə forma bərabərliyində olmaq, yəni uca olana əta etmək istəyir.

Buradan belə çıxır ki, onlar ziddiyyətdədirlər və bunun köməyi ilə birliyə gəlirlər. Başqa sözlə, hər biri digərinin baxış nöqtəsini qəbul edir, yəni uca olan aşağıdakının almasını istəyir, aşağıdakı isə yalnız aldığı hər şeyi sırf uca olanın belə istədiyini bildiyi ölçüdə qəbul edir. Buradan belə çıxır ki, indi o, uca olanın istədiyi kimi alır və onun istədiyi kimi verir, və burada heç bir ayrılıq yoxdur, artıq onların hər ikisi vahid bir rəydədirlər.

Və varlığın indi əta kelim-lərinə malik olması sayəsində, o, onlarda xeyir və həzz alır, və o zaman hamı üçün aşkar olur ki, Yaradanın adı – Xeyirxah və Xeyir Verəndir. Halbuki xeyir və həzz aşkar olmazdan əvvəl, hansı ki «Şxina küldədir» mənasına gəlir, dünyada hamı əzab çəkir, çünki xeyir və həzzi qəbul etmək üçün uyğun kelim-lər yoxdur.

Deməli, aşağıdakılar Yaradanın dünyanı Xeyirxah və Xeyir Verən kimi idarə etdiyinə inanmalıdırlar, buna görə də Yaradanın bu adı – Xeyirxah və Xeyir Verən adı aşkar olmur. Lakin aşağıdakılar əta kelim-ləri qazandıqda, o zaman Yaradanın Xeyirxah və Xeyir Verən adı aşkar ola bilər.

Lakin burada ən çətin sual yaranır: insan bu kelim-ləri necə qazana bilər? Təbiətən o tamamilə əksdir, axı insan yalnız alan kelim-lərlə doğulur, bu isə o deməkdir ki, insan özünə bir xeyri toxunmayacaqsa, heç nə edə bilməz. Bəs o, öz təbiətinə zidd olan bir şeyi necə edə bilər, yəni verib öz mənfəəti üçün heç nə almaya bilər?

Bu barədə bizim müdriklərimiz dedilər ki, Yaradan buyurub: «Mən şər başlanğıcını yaratdım və Tövratı ona qarşı ədviyyat (şəfa) kimi yaratdım». Və Tövrat və ehkamlara riayət edən zaman iki şeyi qeyd etmək lazımdır:

1. Tövrat və ehkamların icra edilməsi əməli,
2. Niyyət, yəni Tövrat və ehkamları icra etməsinin müqabilində nə almaq istəməsi. Və insanın Yaradandan istəməli olduğu mükafat – Onun yolları ilə, yəni Yaradanın yolları ilə getməkdir. Bəs Yaradanın yolu necədir? Biz deməliyik ki, Onun yolu – varlıqlara xeyir və həzz verməkdir. Həmçinin insanın bütün qayğıları Yaradana verməyə yönəlməlidir ki, O həzz alsın, və öz mənfəətinin qayğısına qalmasın, istəyi Öz varlıqlarını həzzləndirmək olan Yaradan kimi, yalnız Yaradanın xeyrinin qayğısına qalsın.

Məlum olduğu kimi, insan özü üçün almaq təbiəti ilə doğulduğuna görə, Yaradanın Öz varlıqlarını həzzləndirmək istəməsi alan kəsdə buna qarşı istək və canatmanın olmasını borclu edir, axı əks halda həzz almaq qeyri-mümkündür. Deməli, Yaradan varlıqları onların ehtiyaclarını doldurmaq istəyi ilə yaradıb. Lakin varlıqlar Onun yolları ilə necə gedə bilərlər ki, onlar da Yaradan kimi əta etsinlər, hansı ki «Onun xüsusiyyətlərinə qovuş» adlanır?

Bunu islah etmək üçün Yaradan dedi: «Mən şər başlanğıcı yaratdım», yəni yalnız özü üçün almaq istəyini, və «Mən Tövratı ona qarşı ədviyyat kimi yaratdım». Yəni Tövratın xüsusi gücü (sgula-sı) sayəsində biz şərə üstün gəlmək gücü qazanacağıq və yalnız Yaradana həzz əta etmək üçün işləyə biləcəyik.

Buradan belə çıxır ki, insanın Tövrat və ehkamları icra etməsi kifayət deyil, o, Tövrat və ehkamlara nə üçün riayət etdiyinə dair öz niyyətini yönəltməlidir. Yəni o, Tövrat və ehkamlara riayət etdiyinə görə Yaradanın ona hansı mükafatı ödəməsini istəyir? Bu barədə bir çox niyyətlər var. Zoarda bu haqda yazılıb ki, bəziləri Tövrat və ehkamlara riayət etməyin müqabilində bu dünyada mükafat istəyirlər, bəziləri isə gələcək dünyada mükafat istəyirlər. Lakin insanın ehtiyac duyduğu əsas məsələ – onu Tövrat və ehkamlara riayət etməyə borclu edəcək səbəbi qazanmaqdır, o da məhz: «çünki O ucadır və hər şeyi idarə edir». Yəni o, Tövrat və ehkamlarla məşğul olur, çünki uca Padşaha xidmət etməkdən nəhəng bir həzz alır.

Buradan belə çıxır ki, insanın Tövrat və ehkamlara riayət etməsinin səbəbi – Yaradanın ona təbiətən malik olmadığı əta gücünü bəxş etməsindən ibarətdir. Tövrat və ehkamlar buna nail olmaq üçün bir vasitədir, yazıldığı kimi: «Mən şər başlanğıcı yaratdım». Beləliklə, təbiətə qarşı gedə bilməyimiz üçün hansı məsləhət verilə bilər? Cavab bundadır ki, bunun üçün bizə «Tövrat ədviyyat kimi» verilmişdir. Yəni Tövrat vasitəsilə biz əta gücü qazanacağıq. Buradan belə çıxır ki, Tövrat və ehkamlarla məşğul olan zaman insan yalnız bir şeyə can atmalıdır: Onun yolları ilə getməyə. Yəni Yaradanın yolu əta olduğu kimi, insan da çəkdiyi zəhmətin müqabilində Yaradanın ona bu gücü verməsini istəyir.

Beləliklə, biz Zoar kitabının: «Tövratın ehkamlarını icra edən və Onun yolları ilə gedən kəs» sözləri barədə soruşduğumuz şeyi izah edə bilərik. Biz soruşduq: «İnsan artıq Tövratın ehkamlarını icra etdikdən sonra “Onun yolları ilə getmək” kəlamı bizə nə əlavə edir?» Yuxarıda deyilənlərə əsasən, bu o deməkdir ki, Tövratın ehkamlarına riayət etmək kifayət deyil; o həmçinin Tövratın ehkamlarına riayət etməyin müqabilində mükafat almağa can atmalıdır. Bəs o hansı mükafatı istəyir? Yaradanın yolu ilə gedə bilməyi. Yaradanın yolu varlıqlara ətadən – varlıqların həzz alması üçün – ibarət olduğu kimi, insan da öz Yaradanına həzz əta etmək istəyinə və canatmasına malik olmaq və Yaradandan onun işinə görə onu mükafatlandırmasını xahiş etmək istəyir. Bu, maddi dünyadakı kimi olmalıdır, harada ki insan işləyir və işləyən zaman baxır ki, görəsən ödənişi nə vaxt alacaq. Yaradanın Tövrat və ehkamlara riayət etmək işində də öz zəhmətinin müqabilində mükafat alacağı, yəni əta kelim-ləri ilə mükafatlandırılacağı həmin vaxtı gözləmək lazımdır.

Yuxarıda deyilənlərə uyğun olaraq, Zoar-ın: «Və Davud Adı xəlq etdi» ayəsi haqqında soruşduğumuzu izah edə bilərik. Orada deyilir ki, Davud Tövratın yolları ilə getdiyinə görə, o sanki həqiqətən də Adı xəlq etdi. Bax buna görə də deyilmişdir: «Və onları icra edin», müqəddəs Adı layiqincə islah etmək üçün. Və soruşdular: «Məgər Yaradanın yaradılmışlar arasında Özünə ad qazanmağa ehtiyacı varmı?» Bu, insana yaraşardı. İnsana münasibətdə demək olar ki, o, yaxşı ada malik olmaq istəyir, lakin varlıqlara münasibətdə Yaradandan danışanda belə deyil. Məgər toyuq hininə daxil olan insanın toyuqlar arasında yaxşı adı olmasını, onun mühümlüyünə görə ona hörmət etmələrini istədiyini demək olarmı? Bu, Yaradana və varlıqlara da aiddir. Varlıqların Yaradanla müqayisədə nə dəyəri var ki, Yaradanın yaxşı ada malik olmaq istədiyini deyək ki, onlar Ona hörmət etsinlər? Əgər belədirsə, Tövratın yolları ilə getməsi ilə «Və Davud Adı xəlq etdi» ifadəsi nə məna verir? Yəni insan Yaradana yaxşı ad qazandırmalıdır.

Lakin Yaradan varlıqlara həzz və zövq əta etmək istədiyinə görə, əgər varlıqlar Yaradanın onlara bütün xeyri verməsindən həzz alırlarsa, o zaman onlar Ona yaxşı ad verirlər, yəni Yaradanın Xeyirxah və Xeyir Verən olduğunu deyirlər. Bu o deməkdir ki, Yaradanın varlıqlardan qazanacağı o ad ki, O Xeyirxah və Xeyir Verəndir, – bu ad Ona görə lazım deyil ki, onlar buna görə Ona hörmət etsinlər, bəlkə O onların bu adı hiss etmələrini istəyir, yəni bu ad Yaradan üçün, Onun bu ada ehtiyacı olduğuna görə deyil, bəlkə varlıqlar üçün lazımdır. Yəni Yaradan varlıqların Onu məhz belə qəbul etmələrini istəyir. Başqa sözlə, bu onların öz həyatlarından həzz aldıqlarının rəmzidir, və bunun sübutu da onların Yaradanın Xeyirxah və Xeyir Verən adlandırıldığını demələridir.

Buna görə də, insanla digər varlıqlar arasında fərq var, çünki insan bunun müqabilində mükafat almaq üçün ada malik olmaq istəyir. Və onun mükafatı ondadır ki:

1. Varlıqlar başqalarına yaxşılıq etdiyinə görə ona hörmət edəcəklər,
2. Yaxud bəzən insan başqalarına yaxşılığı gələcək dünyada mükafat almaq müqabilində edir. Halbuki Yaradanın Ona verilməsini istədiyi ad – «Xeyirxah və Xeyir Verən» adı – varlıqların xeyri üçündür. Yəni, varlıqlar Onu Xeyirxah və Xeyir Verən adlandırdıqda, onlar Ondan həzz alırlar. Əks halda onlar Onu Xeyirxah və Xeyir Verən adlandırmazdılar.

Lakin yaradılışın islahı baxımından, – varlıqların xeyir və həzz alan zaman qovuşmada olmaları üçün, – insan hər şeyi əta naminə almağa borcludur. Lakin insan təbiətən yalnız almaq istəyi ilə doğulduğuna görə, bizə Tövrat və ehkamlar verilmişdir ki, onların köməyi ilə biz özümüz üçün almaq istəyinin hakimiyyətindən çıxa bilək və hər şeyi əta niyyəti ilə edək.

Davudin Tövratın yolları ilə getməsinin, yəni Tövratın yolları vasitəsilə özünü islah etməsinin və əta kelim-lərinə layiq görülməsinin mənası bundadır. Və bu kelim-lər yuxarıdan bol bərəkətlə dolur və insan Xeyirxah və Xeyir Verənə layiq görülür, yəni o zaman o, Yaradanın həqiqi adını – Xeyirxah və Xeyir Verən adını qazanır, – axı o, Tövratın yolları vasitəsilə özünü islah edərək xeyir əldə etmişdir. «Və Davud Adı xəlq etdi» ifadəsinin mənası bundadır ki, bu da Davudun Yaradanın «Xeyirxah və Xeyir Verən» adlanan adını qazanmaqla mükafatlandırılması deməkdir.

«“Qanun”un (xok) Malxut, “hökm”ün (mişpat) isə Zeir Anpin olduğu deyilənə və bunların müqəddəs Adın bütövlüyünü təşkil etməsinə gəlincə, “qanun və hökm” Yaradanın Adıdır, – “və onları yerinə yetirdilər” sözlərinin mənası da budur.Bunu başa düşmək lazımdır. Çünki o deyir ki, qanun Malxut, hökm isə Zeir Anpin hesab olunur. Əgər belədirsə, bunlar iki ayrı addır. O halda necə deyə bilər ki, “qanun və hökm” Yaradanın Adıdır? Məgər bunlar iki ad deyilmi? Zeir Anpin “Yaradan”, Malxut isə “Şxina” adlanır. Əgər belədirsə, onun “qanun və hökm Yaradanın Adıdır”² sözləri nə deməkdir?»

Məlumdur ki, kli olmadan nur yoxdur. Yəni yaradılışın məqsədi olan Öz varlıqlarını həzzləndirmək  onlarda həzz almaq istəyi yaradıb. Bu istək Malxut adlanır, necə ki Baal Sulam TES-də yazır: «O, Malxut 'padşahlıq' adlanır, çünki ondan sərt idarəetmə və mütləq hakimiyyət xüsusiyyəti irəli gəlir», Malxut qorxusu nümunəsinə uyğun olaraq. Belə çıxır ki, Yaradanın varlıqlara əta etmək istədiyi bol bərəkət Malxut adlanır, Malxut sfirası isə – bütün pillələrdə nuru qəbul edən kli-dir.

Və ümumilikdə, Baal Sulam dedi ki, nur «Yaradan», nuru qəbul edən kli isə «Malxut», yaxud «Şxina» adlanır. Bu kli Şxina adlanır, çünki kli daxilində nur məskunlaşır. Və o dedi ki, Zoar-ın: «O – Şoxen 'Məskunlaşan', o isə – Şxina 'məskunlaşma yerdir» dediyi sözlərin mənası bundadır, – yəni onlar vahid bir şeydir: nur və kli.

Lakin nurla kli arasında, əta edənlə alan arasında forma fərqliliyi var, və forma fərqliliyi «ayrılıq» adlanır. Bütün varlıqlar Malxut-dan irəli gəldiyinə, Malxut isə «İsrail yığıncağı», yəni bütün ruhların yığıncağı adlandığına görə, Malxut-un varlıqlar üçün bol bərəkət ala bilməsi üçün, Malxut nurla xüsusiyyətlərin bərabərliyində olmaq üçün birləşməlidir.

Buna görə də bizə Tövrat və ehkamlar verilmişdir ki, onların sayəsində Yaradanla xüsusiyyətlərin bərabərliyinə nail ola bilək. Yəni Tövrat və ehkamlarla məşğul olan və bununla da hər şeyi Yaradana həzz əta etmək niyyəti ilə etmək istəyinə və canatmasına malik olmağı niyyət edən kəslər, – yəni Yaradan varlıqlara əta etdiyi kimi, varlıqlar da Yaradana həzz əta etmək istəyirlər. Və bununla da hər kəs öz ruhunun kökünü islah edir, və bu Malxut-dur, onun əta naminə olması üçün, hansı ki «birləşmə», yəni nurla klinin forma baxımından bərabər olması üçün birləşdirilməsi adlanır, və o zaman bol bərəkət, yəni ali xeyir va həzz varlıqlara doğru yayılır.

Yuxarıda deyilənlərə əsasən, qanun və hökmün (ədalətin) Yaradanın adı olması barədə soruşduğumuzu izah etmək olar. Axı bu iki addır: Zeir Anpin və Malxut, yəni «qanun» və «hökm». Lakin, yuxarıda deyildiyi kimi, «hökm» adlanan Zeir Anpin, aşkar olan nurdur. Bu bol bərəkətdir. Malxut isə qəbul edir, və o hər şeyi əta üçün qəbul etməlidir. Nəzərdə tutulur ki, insan özünün almaq istəyi ilə doğulduğunu görsə də, və etmək istədiyi şeyi öz ağlı və biliyi ilə mühakimə etmək xüsusiyyəti ilə doğulsa da ,bu «qanun» (xok) adlanır.

Lakin burada, Yaradanın işində ona deyirlər ki, o, öz zəkasının ona nə diktə etdiyinə baxmamalı, bunu bilik üzərində bir qanun kimi qəbul etməlidir. Və o, təbiətən almaq istəyi ilə yaradılmasına baxmayaraq, o, hər bir halda bizim müdriklərimizin: «O necə rəhmlidirsə, sən də elə rəhmli ol» yazıldığı kimi, insanın Yaradanın xüsusiyyətlərinə qovuşmalı olduğunu dedikləri sözlərinə inanmalıdır. Buradan belə çıxır ki, insan Tövratı və ehkamları qanun (xok) kimi qəbul etdikdə, baxmayaraq ki, bu, bilik üzərindədir, yəni onun bədəni bunu anlamır, buna baxmayaraq, bilik üzərində inam vasitəsilə insan xüsusiyyətlərin bənzərliyinə çata bilər.

Yəni Tövrat və ehkamlarla əta etmək niyyəti ilə məşğul olan hər bir insan bununla Zeir Anpini, yəni «hökm» (mişpat) adlananı – nuru və bolluğu – Malxut ilə birləşdirir. Malxut isə nuru qəbul etməli olan klidir ki, onun niyyəti də nurun xüsusiyyəti kimi əta etmək olsun.

 Və o zaman «Vahid Ad» olurlar, yəni AVAYA mənasına gələn «mişpat, hökm» adlanan Zeir Anpin ilə Onun Adı adlanan Malxut iki addan vahid bir bütövə çevrilirlər.

Buna uyğun olaraq yazılmış bu sözləri izah etmək lazımdır: «Tövratın ehkamlarını icra edən və Onun yolları ilə gedən kəs, sanki Onu yuxarıda xəlq edir. Yaradan dedi: “Sanki o Məni yaratdı”. Və onlar belə qərara gəldilər. Və buna görə də: “Və onları edin” ifadəsi qanun və hökmlə, yəni Zeir Anpin və Malxut-la bağlıdır». Yəni, yuxarıda deyildiyi kimi, onun Tövratın ehkamlarını icra etməsi və Onun yolları ilə getməsi sayəsində, insan öz ruhunun kökündə, yəni yuxarıda Malxut-da onun Zeir Anpin kimi əta niyyətində olmasına səbəb olur, və bu «qovuşma» adlanır. Buradan belə çıxır ki, «və onları edin» sözlərinin altında «qanun, xok» və «hökm, mişpat» adlanan Zeir Anpin və Malxut-un qovuşması  nəzərdə tutulur. Və bu həmçinin «Yaradanın və Şxina-nın qovuşması» adlanır. Və bu işi varlıqlar yerinə yetirməlidirlər.

Buradan belə çıxır ki, məna ondadır ki, bu iki ad olduğuna görə, varlıqlar onları birləşdirməlidirlər ki, onlar bir olsunlar. Bütün varlıqlar kamilliyə çatdıqda, yəni hamı öz ruhunun kökündə islah olunduqda, o zaman: «Həmin gün Yaradan tək olacaq və Onun adı tək olacaq» yerinə yetəcək. Bu, haqqında «Və onu etdilər» yazılmış həmin işdir.