Ruhani əməldə bütün xalqlardan sayca daha az olmağınız nə deməkdir

Məqalə 40, 1990

Deyilib (Vaetxanan, 7): «Bütün xalqların arasından çoxluğunuza görə Yaradan sizi istəmədi və sizi seçmədi, çünki siz bütün xalqlardan daha azsaylısınız. Lakin Yaradanın sizə olan sevgisinə görə və atalarınıza and içdiyi andı qorumaq naminə Yaradan sizi güclü əl ilə çıxardı və sizi qulluq evindən, Misir padşahı Fironun əlindən azad etdi». Və müdriklər dedilər (Xulin, 9-cu hissə): «Sizin çoxluğunuza görə yox, – Yaradan İsrailə dedi, – Mən sizi istədim, çünki hətta Mən sizə böyüklük verdiyim saatda belə, siz Mənim qarşımda özünüzü alçaldırsınız». Sitatın sonu.

Və bdəf edə düşmək lazımdır ki, bu bizə nəyi öyrədir və müdriklər izah etdilər ki, Yaradan İsrailə dedi: sizi istədim. Və hətta Mən sizə böyüklük verəndə də, siz Mənim qarşımda özünüzü alçaldırsınız. Əgər Yaradan desəydi ki, baxmayaraq ki, Mən sizə böyüklük verirəm, siz insanların qarşısında özünüzü alçaldırsınız, – mən bunu bdəf edə düşərdim. Lakin müdriklər dedilər ki, «siz Mənim qarşımda özünüzü alçaldırsınız», yəni Yaradanın qarşısında. Bu hansı dərəcədir ki, Yaradan insana böyüklük verir, amma o, Yaradanın ona böyüklük verməsindən Yaradan qarşısında yüksəlmir?

Əgər Padşah insana böyüklük verirsə və onu nazirlərin qarşısında ucaldırsa, o insan padşahın qarşısında da yüksəlir. Bu mümkündürmü? Əgər belədirsə, onda nə üçün onların Yaradan qarşısında təkəbbürlənməməsi, əksinə Onun qarşısında özlərini alçaltmaları bu qədər vacibdir? Yəni kimə nisbətdə onlar özlərini alçaldırlar? Sağlam düşüncə göstərir ki, insan padşahın böyüklüyünü dərk edəndə, əlbəttə, padşah qarşısında özünü alçaldır.

Və bunu bdəf edə düşmək üçün işin qaydasını xatırlamaq lazımdır ki, yaradılışın islahı nə deməkdir. Yəni qovuşmağa, xüsusiyyətlərə bənzərlik adlanan hala çatmaq, əta edən kelim-ə layiq olmaq üçün, ixtisar və müqəddəsliyin (əta etmənin) gizlənməsi adlanan islah edilib. Başqa sözlə, Tövrat və ehkamların mənası gizlədilib, halbuki onların içində Yaradanın məxluqlara vermək istədiyi xeyir və həzz geyinib, bu isə Onun məxluqları həzzləndirmək arzusu deməkdir. Və Onun məxluqlara vermək istədiyi hər şey Zoarda TARYAQ (613) pkudin (əmanətlər) adlanan Tövrat və ehkamların içində bürünüb.

Və bu barədə “Sulam” şərhində deyilir: «Məsələ ondadır ki, pkudin (göstərişlər) sözü pika­don (əmanət) sözündəndir». Hər bir ehkamda o ehkamın içində bürünmüş xüsusi bir nur var. Lakin onda bürünmüş nura çatmaq üçün, yaradılışın islahı səbəbindən, yəni insanın onların içində bürünmüş xeyir və həzzi alması üçün onların üzərində edilən ixtisar və gizlənmə səbəbindən, insan əvvəlcə nura uyğun olan kelim almalıdır, çünki kli-nin nura xüsusiyyətlərdə bənzəməsi zəruridir – nur necə əta edəndirsə, kli də əta etmək naminə olmalıdır.

Lakin insanda təbiət etibarilə özü üçün almaq arzusu var, əta etmək arzusu yox, onda insan Yaradanın yaratdığı öz təbiətini necə dəyişə bilər? Bunun haqqında müdriklər dedilər ki, Yaradan dedi: «Mən şər başlanğıcı yaratdım və Mən Tövratı onun üçün ədviyyat kimi yaratdım». Tövrat insana özünü sevməkdən necə çıxmağı və əta etmək arzusunu necə əldə etməyi məsləhət görür. Və bu vəziyyətdə TARYAQ (613) ehkamlar adlanırlar, – Zoar deyir, – 613 eytin (məsləhətlər), yəni əta etmək arzusunu necə əldə etməyin 613 məsləhəti. Çünki yalnız əta etmək arzusunda nurun, xeyir və həzz adlanan nurun onların içinə bürünməsinə imkan var.

Və bunun haqqında müdriklər dedilər: «İnsan həmişə Tövrat və ehkamlarla, hətta lo lişma ilə də məşğul olsun, çünki lo lişmadan lişmaya gələcək, onun içindəki Mənbəyə qaytaran nur sayəsində və bunun köməyi ilə lişma dərəcəsinə çatacaq».

Və lo lişmada çoxlu dərəcələr var.

1. İddia etmək üçün öyrənir. Bu bütün dərəcələrin ən pisidir və bunun haqqında müdriklər dedilər (Braxot 17): «Kim Tövratla lo lişma-da məşğul olursa – doğulmdəf edə daha yaxşı olardı».
2. Öyrənir ki, ona rav desinlər.

Bu iki dərəcədə o, mükafatı insanlardan istəyir və istəmir ki, işinə görə mükafatı ona Yaradan versin.

3. Öyrənir ki, Yaradan ona bu dünyada mükafat versin, onun yaxşı həyatı, qazancı, sağlamlığı və sair olsun.
4. Gələcək dünyada Yaradanın ona mükafat verməsi üçün öyrənir.
5. Tövrat və ehkamlarla ona görə məşğul olur ki, böyük Padşaha xidmət etdiyini hiss edir. Buna görə Tövrat və ehkamları yerinə yetirməsindən həzz alır. Yəni padşaha xidmət edərkən hiss etdiyi həzzə görə onun zəhmət çəkməsi dəyər. Belə çıxır ki, onun böyük Padşaha xidmət etmək üçün işləməsi faktı da hələ saf lişma adlana bilməz, baxmayaraq ki, o Göylər naminə işləyir, yəni öz işinə görə haqq istəmir, amma yenə də bu işdə dad hiss etməyə can atır, çünki padşahın böyüklüyünü hiss edir.

Bilmək lazımdır ki, bu da hələ saf lişma adlanmır, çünki sonda o, iş zamanı hiss etdiyi həzzə can atır. Axı iş zamanı hiss etdiyi həzz – onun niyə Yaradanın qulluqçusu olmaq istəməsinin səbəbidir. Buna görə belə çıxır ki, yalnız almaq arzusu iş zamanı həzz hiss etdiyi üçün onu Tövrat və ehkamlarla məşğul olmağa məcbur edir. Buna görə də buna yenə də «lo lişma» deyilir. Lakin bu lo lişma onu lişmaya gətirir, çünki onun içindəki nur Mənbəyə qaytarır.

Və bunun haqqında “Zoar Kitabına Ön sözdə”də deyilir:

30. İkinci dövr – 13 yaşdan və sonradır, o zaman ki, insanın qəlbində olan və doğulduğu andan onun almaq arzusuna bürünmüş təmiz ruhun əks tərəfi olan nöqtəyə qüvvə verilir. … Onda insan Tövrat və ehkamlarla nə dərəcədə məşğul olursa, o ölçüdə təmiz aləmlər sisteminin hakimiyyəti altına keçməyə başlayır.

Bu dövrün əsas rolu – ruhani arzunu əldə etmək və onu artırmaqdır.

31. … Və buna baxmayaraq, bu dərəcə birincidən ölçüyəgəlməz dərəcədə daha vacibdir, çünki bundan başqa …, bu dərəcə “lişma”ya gətirir, necə ki, müdriklər dedilər: “İnsan həmişə Tövrat və ehkamlarla lo lişma-da (özü üçün) məşğul olmalıdır, çünki bunun sayəsində “lişma”ya (Yaradan naminə) gələcək”.

Buna görə də bu dərəcə … “təmiz” kimi müəyyən olunur, bu da yazılanın mənasıdır: “öz xanımına qulluq edən qulluqçu”, yəni müqəddəs Şxinaya. Yəni xidmətçi “lişma” dərəcəsinə aparır və Şxinanın (ali malxutun) nurlanmasına layiq olur.

Lakin insan lişmaya çatmaq üçün özündən asılı olan hər şeyi etməyə borcludur…

Və bu dövrün son dərəcəsi – insanın bu dünyada gecə-gündüz yalnız bu arzu ilə yanan, ehtiraslı arzuya qapılmış bir insan kimi Yaradan’dan həzz almağı istəməsidir, necə deyilib: “bunun daimi xatirəsi mənə yatmağa imkan vermir”.

Bütün bunlardan sonra isə əta etmək arzusu üzərində işləməklə bağlı lişma qaydası başlayır. Və burada, tamamilə əta edən olmaq üçün, insanın buna gəlməyə elə qüvvələri yoxdur, yəni onun bütün arzusu yalnız Yaradan’a əta etmək olsun, çünki O böyükdür və hər şeyə hökm edir. İnsanın buna necə çatmaq barədə heç bir təsəvvürü yoxdur. Bu o deməkdir ki, əta etmək arzusu Misir sürgünündədir. Bu arzunu insan yalnız bilik üzərində dərk edə bilər, çünki bilik ın içində bunu bdəf edə düşmək üçün heç bir imkan yoxdur. İnsan heç bir həzz almadan hansısa bir hərəkəti necə etmək mümkün olduğunu bdəf edə düşə bilmir.

Belə çıxır ki, hətta insan öz işinə görə heç bir haqq tələb etməyəndə belə, amma onu işləməyə Yaradan’ı sevindirmək arzusu məcbur edir – bunda onun həzzi var və deməli burada artıq həzz var. Yəni onun həzzi Padşaha xidmət etməsindən həzz almasındadır. Amma necə başqa cür ola bilər? Yəni həzz olmadan işləmək?

Buna görə də, insanın əta etmək naminə işləməli olduğu deyiləndə, bu iş bilik üzərindədir. Bilik üzərində olan hər şeydə isə özü üçün heç bir almaq arzusu yoxdur. İnsana deyirlər ki, o yalnız buna görə işləməlidir ki, Yaradan onun işindən həzz alsın. Və deyirlər ki, insan böyük Padşaha xidmət etdiyinə görə sevincdə olmalıdır.

Lakin əgər böyük Padşah öz əhəmiyyətini və böyüklüyünü aşkarldəf edəydı, onda o, bilik  daxilində həzz alardı, onda ağlı ilə bdəf edə düşərdi ki, böyük Padşaha xidmət etməyə dəyər. Amma insan padşahın böyüklüyünə və əhəmiyyətinə inanmalı olduqda, belə çıxır ki, o, öz hisslərinə görə əhəmiyyətsiz bir padşaha xidmət edir. Əgər belədirsə, onda o, bilik üzərində Onun böyük Padşah olduğunu deyəndə, artıq almaq arzusunun bu işə razılaşması üçün heç bir imkan qalmır, çünki bütün həzz bilik üzərində qurulub.

Və necə olur-olsun, aydındır ki, bədən padşahın əhəmiyyətini görmədiyi vaxt işləmək istəmir. Amma ona deyirlər ki, baxmayaraq ki, sağlam düşüncə göstərir ki, əgər padşahın böyüklüyü aşkarlanmayıbsa, onda özü üçün almaq arzusunun heç bir yeri yoxdur. Əgər belədirsə, onda insanın -O böyükdür və hər şeyə hökm edir -səbəbilə işləmək imkanına sahib olması necə mümkündür? Əgər bu aşkarlanmış olsaydı, bu yaxşı olardı, amma Yaradanın bu böyüklüyü üzərinə Misir padşahı Fironun hakimiyyəti qoyulub, o da deyir: «Yaradan kimdir ki, mən Onun səsinə qulaq asım?».

Buna görə də əsas iş məhz bu yerdədir, yəni burada lişma prosesi başlayır, o zaman ki, o, öz işindən Yaradan həzz alsın deyə işləmək istəyir, özünə isə hansı dadı hiss etməsinin əhəmiyyəti yoxdur. O, bu cür işlədiyi zaman öz işində guya Yaradanın böyüklüyünü hiss edir, amma əslində onun hissi – «Şxina küldədir» kimidir, o zaman ki, onlarda heç bir əhəmiyyət hiss olunmur, yalnız kül dadı hiss olunur. Buna baxmayaraq, o özünü dəf edir və deyir ki, bu onun üçün vacibdir, sanki böyük Padşaha xidmət etdiyini hiss edir, onda təbii ki, almaq arzusu da həzz alır, çünki o, padşahın böyüklüyünə və əhəmiyyətinə inanmalı deyil.

Amma insan Şxinanı küldə hiss etdiyi vaxt öz bədənini dəf etmək  üçün qüvvəni necə ala bilər? O, bu işdən hansı sevinci ala bilər? Və daha da çətini, insan bunda dad hiss etmədiyi zaman işləmək arzusu və ehtiyacını necə əldə edə bilər. Bu yalnız seçim olmamasından mümkündür. Amma bdəf edə düşmək olmaz ki, insan dadı olmayan belə işi məcburən, eyni zamanda onu istəyərək görür. Və onda dəf etmək  qüvvəsi də yoxdur, bu işdən sevinci də yoxdur, onda belə alçaq vəziyyətdə, yəni padşaha xidmət edərkən kül  dadı hiss etdiyi vaxt padşaha necə xidmət etmək olar?

Buna görə də o, Yaradan’dan Öz böyüklüyünü aşkarlamağı istəmir ki, bunda dad hiss etsin. O isə Yaradan’dan qüvvə istəyir ki, bədəni dəf edə bilsin və indi yalnız Yaradan naminə işləyə bildiyinə görə sevinclə işləsin, axı almaq arzusu bundan həzz almır və onda yalnız kül  dadı var. Əgər belədirsə, onda o nə üçün işləyir? Əlbəttə, yalnız Göylər naminə. Belə iş üçün isə bilik  daxilində heç bir yer yoxdur. Və bu işdə insan görür ki, onun təbiət tərəfdən belə işləmək istəyi üçün heç bir imkanı yoxdur.

Bu işdə, belə bir vəziyyətdə insan görür ki, onda əta etmək arzusu ilə və öz xeyri naminə olmadan işləmək üçün heç bir imkan yoxdur. Bu yalnız Göylərdən gələn bir möcüzə kimi mümkündür. Əslində buna Misirdən çıxış deyilir. Yəni ümumiyyətlə təbiət tərəfdən onda olan bilik dan çıxmaq, o vaxt ki, həzz olmadan heç bir hərəkət etmək mümkün deyil. Və burada o, Yaradan’dan xahiş edir ki, ona elə yerdə işləmək gücü versin ki, onda heç bir dad və hiss olmasın, yalnız inanaraq ki, Yaradan bu işdən həzz alır, çünki o tamamilə əta etməkdədir.

Və buna görə də bu dua həqiqidir, çünki insan görür ki, nə vaxtsa onda əta etmək naminə işləmək imkanı olacağına ümid etməyə dəyməz. Belə çıxır ki, insan özünün nə qədər itib-batdığını hiss edir. Belə çıxır ki, onun Yaradan’la sıx əlaqəsi var. Və insan bunu qiymətləndirməlidir – insanın Yaradan’dan ona kömək etməsini istəməsini və dünyada onu xilas edə biləcək heç kimin olmamasını.

Lakin burada ən çətin sual ortaya çıxır: insana kim dedi ki, Yaradan’a dadı olmayan belə bir iş zövq verir, yalnız kül  dadı olan və insanın bu işi Yaradan’dan istəməli olduğu bir iş, sırf hər şeyi yalnız Yaradan’ın zövqü üçün etmək istədiyinə görə? Buna cavab gəlir – müdriklərə inam və biz onların sözlərinə inanmalıyıq. Belə çıxır ki, insanın Yaradan’ın köməyi haqqında duası, yəni kül  dadından başqa heç nə hiss etmədiyi, yalnız kül  dadı hiss etdiyi alçaq vəziyyətdə işləyə bilməsi üçün – bu yalnız müdriklərə inam əsasında mümkündür. Biz onlara inanmalıyıq ki, yalnız bu yolla lişma vəziyyətinə çata bilərik, şəxsi fayda arzusunda qalmayacağıq. Çünki yalnız onlar lişmanın nə olduğunu və buna necə çatmağı bilirlər.

Deyilənlərlə bizim müdriklərin «sizin çoxluğunuza görə yox, – Yaradan İsrailə dedi, – Mən sizi istədim və hətta Mən sizə böyüklük verəndə də, siz Mənim qarşımda özünüzü alçaldırsınız» sözləri haqqında soruşduğumuzu izah etmək olar. Və soruşurduq ki, axı bu dünyada əgər padşah kimisə ucaldırsa, o insan padşah qarşısında da yüksəlməyə başlayır. Əgər belədirsə, onda İsrailin Yaradan qarşısında özünü alçaltması bizə nəyi deyir?

Yuxarıda izah olunmuşdu ki, işdə iki dərəcə var:

1. Yaradan ona Tövrat və ehkamlarla məşğul olduğu vaxt nur saçanda və o, işdə dad hiss edir, həmçinin Yaradanın böyüklüyünü hiss edir ki, o böyük bir Padşaha xidmət edir və artıq «Onu daim düşündüyü üçün yata bilmir» dərəcəsinə çatıb.
2. Lişma işi, yəni mükafat almadan, əta etmək naminə. Və o zaman insanda bədən tərəfdən müqavimət başlayır, çünki işdə heç bir dad hiss etmir. Lakin o, Yaradanın böyüklüyünün heç bir hissini istəmir, çünki bu hiss onun Tövrat və ehkamlarla məşğul olmasının səbəbini verir, onu Tövrat və ehkamlarla məşğul olmağa məcbur edir. Belə çıxır ki, bu təkcə Göylər naminə deyil, burada onun şəxsi həzzi də qarışır.

Və bu işin hamısı tamamilə bilik üzərində olduğuna görə, çünki dünyada bunu anlaya biləcək elə bir bilik  yoxdur, buna “Şxina küldə” deyilir. Və insan inanmalıdır ki, məhz bu işdən Yaradan həzz alır. Bu iş “siz Mənim qarşımda özünüzü alçaldırsınız” işi adlanır.

Bu o deməkdir ki, Yaradan onlara Öz böyüklüyünü hiss etməyə verdiyi zaman, onlar demirlər ki, indi artıq bilik üzərində işləməyə ehtiyacları yoxdur, çünki bədən də Yaradanın böyüklüyünü hiss etdikdə məşəl qarşısında şam kimi ləğv olunur, əksinə onlar deyirlər ki, xalqların azsaylısı kimi işləmək istəyirlər. Onda insandakı bütün xalqlar deyirlər ki, bütün bu iş alçaqdır, əhəmiyyətsiz və aşağıdır, yəni Şxina küldə kimidir.

Və necə ki, müdriklər dedilər: sizin çoxluğunuza görə yox, – Yaradan onlara dedi, – Mən sizi istədim. Və hətta Mən sizə böyüklük verəndə də, siz Mənim qarşımda özünüzü alçaldırsınız. İbrahimə böyüklük verdi. Və əlbəttə, onda sevinməlidir, çünki Yaradanın böyüklüyünü hiss edir və artıq bədən tərəfdən onda müqavimət olmayacaq. Amma o, özünü alçaldır və deyir: «Mən kül  və heçəm».

İzahı budur. O, Yaradan’a dedi ki, “Mən – sənin Yaradanın, Allahınam” vəziyyətində, kül  və toz vəziyyətində olan işə ehtirasla can atır.

Yəni onun işi Şxinanı küldən qaldırmaq olsun istəyir. Və onda əmindir ki, onun bütün işi əta etmək naminədir və burada özü üçün almaq arzusundan tamamilə heç nə yoxdur. İzah — insanın özünü Yaradanın qarşısında kiçiltmək istəməsində, yəni Onun qarşısında qürrələnməməsində deyil. İzah — Yaradanın ona əzəmət verməsinə baxmayaraq, insanın təvazökarlıqla çalışaraq özünü kiçiltməsindədir.

Məsələn, Musa və Haruna Yaradan böyüklük verdi, onlar isə dedilər: «Bəs biz nəyik?» Bu o deməkdir ki, onlar hətta “Şxina küldə” vəziyyətində də işləməyə hazır idilər, yəni işdə heç bir dad hiss etmədən. Onda günahkar gəlib soruşur: «Nə?» – yəni «bu iş sizə nə üçündür?» – niyə məhz belə cılız işlə məşğul olmaq istəyirsiniz? Buna görə günahkar soruşur: «Belə iş sizə nə üçün lazımdır?» Çünki belə halda onlar tam əmin ola bilərlər ki, onların işi bütövlükdə əta etmək naminədir və almaq arzusunun orada ən kiçik payı belə yoxdur.

Davudda da belədir. Yaradan ona böyüklük verdi və dedi: «Mən – sənin Yaradanın, Allahınam». Bu onun işi idi, o zaman ki, ruhani işin yükünü öz üzərinə götürmək istəyirdi, buna da – «Mən – sənin Yaradanın, Allahınam» deyilir. Onun bədəni isə “mən qurdam, insan deyiləm” vəziyyətində idi. Even Ezra soruşur: “mən qurdam, insan deyiləm” nə deməkdir? Və cavab verir: insanın özü haqqında insan olmadığını bilməsi mümkün deyil. Yalnız düşmənlərinin qarşısında deyə bilər ki, onu alçaltsınlar, rüsvay etsinlər və onu heç nə saysınlar.

Bunun da izahı var. Yaradan ona böyüklük verəndə qoy deməsin: «İndi öz bədənimlə müharibə etməyə ehtiyacım yoxdur, çünki bədən Yaradan qarşısında məşəl qarşısında şam kimi özünü ləğv etdi», – əksinə qoy desin: «Mən təvazökarlıq vəziyyətinə can atıram ki, düşmənlərim, yəni bədənimdəki dünya xalqları mənim işimi xor görsünlər və desinlər ki, yalnız əta etmək naminə işləmək və bu işdə heç bir hissin olmaması lazımdır». Bu, onun ümumiyyətlə insan olmadığının əlamətidir, çünki onlar onun işini xor görürdülər. Buna deyilir ki, İsrail Mənim qarşımda özünü alçaldır.