Ruhani işdə bütpərəstlərə Tövratı öyrətməyin qadağan olması nə deməkdir

Məqalə 31, 1989-cu il

Zoar kitabında ("Xukat" fəsli, bənd 2) deyilir: «Lakin əgər «bu» sözü «vav» hərfi əlavə edilmədən yazılıbsa [«Bu Tövratın qanunudur» – «bu» sözündən əvvəl «və» bağlayıcısı olmadan], bu, sözsüz ki, «Tövratın qanunudur», yəni «Tövrat» adlanan Zeir Anpindən irəli gələn və «qanun» 'xuka' adlanan malxut. Lakin Tövratın özü deyil, yəni Zeir Anpin deyil, yalnız Tövratın hökmü 'din', Tövratın qərarı, yəni malxut». O halda ki [sözlər] ««və bu Tövratdır» hər şeyin vahid bir birlikdə olduğuna dəlalət edir və İsrail Yığıncağını, yəni malxutu, hər şey vahid olsun deyə, Yaradana daxil edirlər».

Və Zoar kitabının nə üçün malxutu «qanun» adı ilə adlandırdığını anlamaq mütləqdir. Yəni nə üçün Raşinin izah etdiyi kimi, malxut dərrakəsiz, yalnız qanun olmalıdır: ««Bu Tövratın qanunudur» – çünki Satan və dünya xalqları istehza ilə İsrailə deyirlər: «Bu nə ehkamdır və  bunda nə məna var?» Buna görə də onun haqqında yazılıb: «Bu Mənim tərəfimdən bərqərar edilmiş qanundur və sənin ona şübhə etməyə haqqın yoxdur»».

Buradan belə çıxır ki, bu nə zaman qanun hesab olunur? Yalnız dünya xalqları soruşduqda: «Bu nə ehkamdır»? Və buna cavab vermək lazımdır. Və cavab belə olmalıdır: bərqərar edilmiş qanun belədir. Başqa sözlə, belə alınır ki, insan məhz onlar: «Nə üçün?» soruşduqda bərqərar edilmiş qanunu icra edir. O zaman demək lazımdır ki, o ehkamı icra edir, çünki qanun belədir. Əks halda burada o ki o ehkamı icra edir, çünki qanun belədir- deyə göstərən məna çatışmır.

Və həmçinin anlamaq mütləqdir: məgər bu ehkam dərrakə ilə qavranılsaydı, yəni o zaman ehkamı icra etmək daha asan olsaydı, daha yaxşı olmazdımı? Nə üçün Yaradan bunun qanun keyfiyyətində olmasını istəyir, axı o zaman ehkamı icra etmək daha çətindir? Axı qayda var: «Yaradan Öz varlıqına iddia irəli sürmür».

Belə olan halda anlamaq mütləqdir ki, nə üçün O bu ehkamın qanun olmasını istəyir. Və ruhani işdən bəhs edildikdə, biz iki hissəni fərqləndirməliyik:

1. Əmələ aid olan hissə.
2. Niyyətə aid olan hissə.

Maddi dünyada görürük ki, insan əsas etibarilə mükafata baxır. Yəni əgər bir insan ona iş verən birnin yanında işləyirsə və işəgötürən ona deyirsə ki: «Mən istəyirəm ki, sən mənim yanımda işləyəsən. Sənin gördüyün işin mənə nə üçün lazım olduğunu isə başa düşməyinə ehtiyac yoxdur. Hətta sən düşünə bilərsən ki, mən sənə əmr etdiyim işi etməsəydin, mənim üçün daha yaxşı olardı. Mən yenə də sənə izah edə bilmərəm ki, bunu mənim üçün etməyin nəyə lazımdır. Əvəzində isə mənə de görüm, başqalarının yanında işləyəndə, gördüyün işin nə üçün lazım olduğunu başa düşdüyün halda nə qədər qazanırsan. Bu işin görülməsini istədiyim üçün sənə başqalarının ödədiyindən on dəfə artıq pul verəcəyəm».Əlbəttə ki, bu işi görmək istəyən çox adam tapılar. Çünki hamı mükafata və maaşa baxır. Axı o, on dəfə artıq ödəyir. Məsələn, bazarda ayda 1000 dollar maaş verirlərsə, o, 10 000 dollar verəcək. Təbii ki, belə bir iş haqqında «onlar bilik üzərində işləyirlər» demək olmaz və onların işi «qanun (xok)» adlandırılmaz. Çünki bu iş ağıl tərəfindən qəbul olunur – bu işi görməyə dəyər. Ağıl məcbur edir ki, insanın işləməsinin əsas səbəbi maaşdır. Deməli, kim daha çox maaş verirsə, onun yanında işləmək lazımdır. Buna «bilik daxilində» deyilir.

Bəs varlıqda nə «bilik üzərində» adlanır? Bu heç bir ödəniş və mükafat olmadan işləmək məcburiyyətində qaldıqda, bu «bilik üzərində» adlanır. Və bu yaradılışın məqsədinə görə belədir ki, Öz varlığına həzz verməkdən ibarətdir, yəni varlığın «özü üçün alma istəyi» adlanan xeyir və həzz almaları üçün. Yəni etdiyi hər şey varlığın xeyrinə olacaqdır, çünki Onun istəyi belə idi. Bu səbəbdən insana mükafatsız işləməli olduğunu dedikdə, bu «bilik üzərində» adlanır, çünki biliyə ziddir, yəni yaradılışın məqsədinə ziddir.

Belə olan halda insana əta etmək üçün işləməli olduğunu dedikdə, dərhal günahkarın sualı ortaya çıxır, hansı ki soruşur: «Sizdə bu nə işdir?», axı siz öz mənfəətinizin qayğısına qalmırsınız, yalnız Yaradanın xeyrinə qayğı göstərirsiniz. Və yəqin ki ağılla qəbul edilən cavab vermək lazımdır. Axı o birbaşa məsələ üzrə təsdiq edərək deyir: «Siz təbiətə qarşı getmək istəyirsiniz». Bəs müdriklərimiz buna cavab vermək haqqında dedilər? «Dişlərini sıx», yəni buna bərqərar edilmiş qanun belədir- cavabından başqa heç bir cavab yoxdur.

Biz isə onu dəf etmək və Şahın əzəməti naminə işləməyə dəyər -demək istədikdə, o daha ağıllı olur və Fironun sualını verməyə başlayır, hansı ki deyir: «Yaradan kimdir ki, mən Ona qulaq asım?» Belə çıxır ki, burada iki ədalətli arqument var. Və Baal Sulamın dediyinə görə, bu yalnız bir arqumentdir. Lakin madəm ki, o, özünə olan eqoist sevgidə qalmaq istəyir, buna görə ağıllı insan kimi mühakimə yürüdür, deyərək: «Açığını desəm, mən cəsarətli insanam, dəf etməyə qadir olmayan sadə insanlar kimi deyiləm, lakin mən Yaradanı tanımıram, yəni Yaradan mənə açılsaydı və mən Yaradana inanmalı olmasaydım, mən dərhal Yaradan üçün işləyərdim».

Beləliklə, məlum olur ki, o, təkəbbür içindədir. Yəni o, eqoist özünə sevgidə qalmaq istədiyi üçün belə məntiqli bir dəlil gətirir ki, o, başqalarına bənzəmir. Çünki başqaları, balaca uşaqlar kimi, gördükləri hər şeyi istəyən və bunun onlar üçün yaxşı olub-olmadığını ayırd etmək üçün özlərini üstələmək gücünə malik olmayan insanlardır. O isə özünü onlardan fərqli hesab edir.

«Halbuki, Mən «kişi» adlanıram və mən özümə hakim ola bilirəm. Lakin əgər Yaradan Mənim Onun üçün işləməyimi istəyirsə, Özünü gizlətməsin, axı belə, biz Onu dərk edə bilmirik, yalnız Onun idarəetməsinə inanmalıyıq. Bu isə sağlam düşüncəyə ziddir». Belə çıxır ki, o özünə olan sevgini təkəbbür libasına bürüyür. Yəni onun özü üçün alma istəyi onu həm də təkəbbürlü olmağa gətirib çıxarır. Başqa sözlə, insanın inanmaq istəmədiyini dediyi hər şey əsasən özü üçün alma istəyini ləğv etmək istəməməsindən irəli gəlir.

Bu haqqında Baal Sulam dedi ki, biz bu inanc yolunun bilik üzərində olduğuna və həmçinin özümüz üçün deyil, Onun üçün işləməli olduğumuza inanmalıyıq, bu Yaradanın bütün bu şeyləri Özü üçün istədiyindən deyil, bütün bunlar insanın xeyrinə olduğuna görədir. Başqa sözlə, Yaradanın Öz varlığına xeyir və həzz vermək istədiyi şey, həzzin mükəmməl olması üçün, yəni həzz alarkən heç bir utanc hiss etməmələri üçündür, buna görə O bizə məsləhət verdi ki, Onun üçün işləyək. Bunun sayəsində biz xeyir və həzz ala biləcəyik və yuxarıda deyildiyi kimi həzz alarkən heç bir narahatlıq hiss etməyəcəyik.

Buna görə də, utanc hiss etməməyimiz üçün bizə «bilik üzərində inam» adlanan əlavə bir xüsusiyyət verilmişdir. Necə ki, o, «Giriş»də deyir: «Əgər Onun idarəçiliyi açıq olsaydı, onda Yaradan xatirinə hər hansı bir işi görmək üçün heç bir imkan olmazdı. Əksinə, hər şey yalnız öz mənfəəti üçün olardı». Çünki əgər ehkamları yerinə yetirməyin verdiyi həzz maddi həzzlərdən daha artıq olduğu açıq şəkildə hiss edilsəydi, insan bütün işlərini yalnız öz xeyri üçün görərdi.Biz görürük ki, maddi həzzlərə gəldikdə belə, insanın onlardan imtina edib: «Mən yalnız Göylər naminə niyyət qura bildiyim halda həzz alacağam, əks halda isə həzz almaq istəmirəm», – deməsi nə qədər çətindir. Bu, həqiqətən də çox çətindir.

Tövratın və ehkamların dadlarına aid olan şeydə isə, biz böyük ARİ-nin dediyinə inanmalıyıq ki, qırılma səbəbindən müqəddəslik qığılcımları klipota düşdü və onlar Zoar kitabında «ən incə nurlanma», yəni müqəddəslikdən irəli gələn kiçik nurlanma adlanırlar. Və maddi aləmdə olan bütün həzzlər ondan irəli gəlir. Bunun əsasında insan hesablama apara bilər: əgər ona kiçik həzzlərdə seçim etmək və maddi həzzləri almaqdan çəkindiyini, yalnız Göylər naminə olduğunu demək belə çətindirsə, yəni o, Yaradan naminə yönəldə bilmədiyi halda, aldığı hər bir fərdi həzzdən imtina etməyə hazır olarsa, Tövrat və ehkamlara bürünmüş xeyir və həzz açılsaydı, bu nə qədər daha çətin olardı. Axı o zaman varlıq seçim etməyə və hər şeyi Göylər naminə etməyə qadir olmazdılar, lakin xeyir və həzzi öz mənfəətləri naminə alardılar.

Buna görə də varlıqların özlərini islah edə bilmələri üçün, xeyir və həzz alma zamanı qovuşma və forma oxşarlığı xüsusiyyətinə malik olmaları üçün, buna görə ixtisar və gizlənmə qoyuldu. Beləliklə, Tövrat və ehkamlardan alınan həzz hələ aşkar olunmadığı və insan Tövrat və ehkamları inam sayəsində yerinə yetirdiyi zaman, yəni o, onlardan həzz aldığı üçün deyil, onları seçdiyi üçün (çünki, yuxarıda deyildiyi kimi, xeyir və həzz hələ aşkar olmamışdır)  insan öz alan kelim-lərini  islah etməyənə qədər, yəni etdiyi hər şeyin Yaradan naminə olmayana qədər, belə bir insanın üzərində hələ də gizlilik və saxlanma hökm sürür.Məhz bu zaman seçim üçün yer yaranır. Yəni insan seçim edə və yoxlaya bilər: o, özü üçün işləyir, yoxsa Yaradan naminə.

Halbuki, əgər xeyir və həzz açıq olsaydı, varlıqlar özləri üçün alma vəziyyətində qalmağa məcbur olardılar, çünki açıq İdarəetmə səbəbindən Tövrat və ehkamlardan imtina edə bilməzdilər. Deyildiyi kimi: «Fərz edək ki, Yaradan Öz varlıqlarını aşkar formada idarə edir, belə ki, məsələn, qadağan olunmuş bir şeyi yeyən hər kəs dərhal yerindəcə boğulsaydı, ehkamı icra edən hər kəs isə onda bu maddi aləmin ən gözəl həzzlərinə bənzər möcüzəvə bir həzz tapsaydı, o zaman heç bir axmaq dərhal buna görə öz həyatını itirəcəyini bilərək qadağan olunmuş şeyi sınamaq haqqında belə düşünməzdi – eynilə tonqala tullanmaq haqqında düşünmədiyi kimi. Və hansı axmaq hər hansı bir ehkamı dərhal bütün cəldliyi ilə icra etmədən qalardı». Belə çıxır ki, həm inanc, həm də öz mənfəəti naminə deyil, əta etmək naminə iş – bütün bunlar insanın xeyrinədir.

Yuxarıda deyilənlərə uyğun olaraq verdiyimiz sualı anlayacağıq: bizə bilik üzərində inanc yolu ilə iş nizamı nə üçün verilib? Axı sağlam düşüncə məcbur edir ki, Yaradan bizə Tövrat və ehkamlarda işi bilikdə və ağılda versəydi, ruhani işi icra etmək daha asan olardı. «Yaradan isə Öz varlığına iddia irəli sürmür», deyildiyi kimi. Əgər belədirsə, nə üçün O belə etdi?

Cavab bundadır ki, yalnız gizləmə və saxlanma yolu ilə varlıqların mükəmməlliyə gələ bilmələri üçün imkan mövcuddur, yəni həzzləri alma zamanı xoşagəlməz hissə malik olmamaları üçün xeyir və həzzi mükəmməl şəkildə almaları üçün. Buna görə də belə çıxır ki, məhz «ağıl və qəlb – Yaradana» yolu ilə gedə bildiyimiz zaman, məhz belə bir yol ən uğurlu yoldur. Yoxsa hər kəsin düşündüyü kimi deyil ki, Yaradan bizə ağılda iş yolunu versəydi, yəni ali idarəetmə aşkar olsaydı, bununla varlıq mükəmməlliyə gələrdi. Bu haqqında yazıldığı kimi deyə bilərik: «Çünki Mənim fikirlərim – sizin fikirləriniz deyil».

Yuxarıda deyilənlərə əsasən, verdiyimiz sualı izah edə bilərik: nə üçün Malxut «qanun (xok)» adlanır? Axı o, «Tövratın qanunu» adlanır. Zoar kitabında deyilir ki, Malxut Tövratın özü deyil, «Tövratın qanunu» adlanır. Yəni Tövratın hökmü (xok) Malxutdur və Malxutu Tövratla vahid halda birləşdirmək lazımdır.

Və biz soruşduq: «Nə üçün malxut qanun adlanır?» Cavab isə bundadır ki, malxut «ali malxut» adlanır, yəni Yaradanın aləmi idarə etdiyinə, xeyirxah və xeyir verən idarəetmə ilə idarə etdiyinə olan inanc xüsusiyyəti.

Və hərçənd insan özünü yoxladıqda, nöqsanlarla dolu olduğunu görür və belə olan halda bədən bütün bunların xeyrinə olduğunu necə anlaya bilər? Və hərçənd hiss etdiyimiz pis vəziyyətlərdə, istər maddi, istərsə də ruhani olsun, dua etmək bizə verilib, lakin sonra, yəni duadan sonra, insan duasına cavab verilmədikdə, istər maddi, istərsə də ruhani olsun, ən dibdə olduğunu görürsə, o zaman o dəf etməli və Yaradanın adının – Xeyirxah, Xeyir verən olduğunu deməlidir.

Bu böyük işdir, belə ki, bədənin verdiyi suallara onda rasional cavablar yoxdur. Bunun əvəzinə o deməlidir: «Mən ali malxut boyunduruğunu bilik üzərində öz üzərimə götürürəm. Və o deyir ki, Yaradan belə bərqərar edib». Və bu haqda müdriklərimiz dedilər: «Çünki … dünya xalqları istehza ilə İsrailə deyirlər: «Bu nə ehkamdır və bunda nə məna var?» Və nə cavab vermək lazımdır? «Mən qanun bərqərar etdim və o Mənim qərarımdır və onda şübhə etmək olmaz».

Buna görə də ali malxut «qanun» adlanır. Lakin o Tövratın qanunudur, Tövratın özü deyil. Yəni Tövratı qazanmaq üçün biz Tövratın bizə verdiyi o qanunları öz üzərimizə götürməliyik. Əks halda Tövratı almaq mümkün deyil. Və insan ali malxutu öz üzərinə götürdükdə, o «İsrail» adlanır, çünki insanın bilik üzərində öz üzərinə götürdüyü ali malxut sayəsində o özünə olan eqoist sevgidən çıxır və o zaman Tövratın özünü almağa qadir olur.

Əks halda, yəni əgər o hələ əta edən kelim-ləri qazanmayıbsa, götürəcəyi bütün Tövrat, hər şey müqəddəsliyə deyil, sitra axraya gedəcəkdir. Yəni varlığın almalı olduğu xeyir və həzz olan Tövrat nuru klipota gedəcəkdir. Axı buna görə də ixtisar və gizlənmə edildi ki, hər şey müqəddəsliyə daxil olsun. Buna görə də məhz insan İsrail xüsusiyyətini, yəni artıq ali malxutu qazandıqda etdiyi hər şeydə öz Yaradanına həzz çatdırmaqdan başqa fikir olmadıqda ona Tövrat xüsusiyyətini vermək olar.

Deyilənlərdən belə çıxır ki, ruhani işdə bütpərəstlərə Tövratı öyrətməyin qadağan olması o deməkdir ki, insan bütpərəstlik vəziyyətində olduğu müddətcə, yəni hələ ki özünə olan eqoist sevgiyə batmış olduğu müddətcə Tövratı öyrənmək mümkün deyil.Yuxarıda deyildiyi kimi, «ali Malxut» adlanan, yəni qanun (xok) olan ağıldan yuxarı inam, insanın özünə sevgidən çıxması üçün verilmiş bir vasitədir. Bunun sayəsində insan, ona verilmiş iş qaydasına uyğun olaraq, həm ağlında, həm də qəlbində ali Malxutu qəbul etmək istədikdə buna layiq olur.O zaman insan «İsrail» xüsusiyyətinə layiq olur, yəni onun bütün əməlləri yalnız Göylər  naminə yerinə yetirilir. Və bundan sonra Tövratı almağın vaxtı gəlir və klipot artıq müqəddəsliyə yapışa bilmirlər.

Bununla müdriklərimizin dediyini izah etmək lazımdır: «Dünya yalnız dava saatında özünü saxlayan kəs üçün mövcuddur». Biz anlamalıyıq ki, nə üçün əgər insan özünü saxlamırsa, dava zamanı başqasına cavab verirsə, buna görə dünya mövcud ola bilmir. Deyilənlərdən çıxış edərək, bu o deməkdir ki, «dünya» – insanın özüdür, Zoar kitabında yazıldığı kimi: «Hər bir insan – müstəqil kiçik bir dünyadır». Belə olan halda bu o deməkdir ki, insan bədənlə vuruşmağa başladıqda və müdriklərimizin dediyini icra etmək istədikdə: «İnsan daim xeyir başlanğıcı şər başlanğıca qəzəbləndirəcəkdir», və Raşi izah etdi: «O onunla müharibə aparmalıdır», və bu şər başlanğıcla müharibə adlanır, yəni insan bədəndən hər şeyi Yaradan naminə etməyi tələb etdikdə, və bu şər başlanğıcı qəzəbləndirir, çünki o onun hakimiyyətini tamamilə ləğv etmək istəyir və insanın etdiyi hər şey, o bütün bunların Göylər naminə olmasını istəyir, bu zaman bədən ona ədalətli dəlillərlə gəlir və bədən rasional arqumentlər gətirir.

Lakin əgər insan mövcud olmaq istəyirsə, yəni son mükəmməlliyə çatmaq və istəyi Öz varlıqlarına həzz vermək olan Yaradanın istəyini icra etmək, yəni yaradılışın niyyətində qoyulmuş xeyir və həzz olan Tövrat nurunu qazanmaq istəyirsə, o zaman insana bədənə rasional dəlillərlə cavab vermək və bilik daxilində getdiyini demək qadağandır, çünki bilik daxilində yuxarıda deyildiyi kimi alma naminə niyyətdə olmağa məcburdur. Lakin o dava zamanı özünü saxlayır və ona deyir: «Ağıl nöqteyi-nəzərindən haqlısan, lakin mən bilik üzərində gedirəm».