Barux Şalom Levi Aşlaq (Rabaş)

Yaradana xeyir-dua verməzdən əvvəl yaxınına sülh arzusu ilə xeyir-dua verməyin qadağan olunması

17-ci məqalə, 1989

Zoar kitabında, "Tetsave" fəslində, səh. 20-də və "Sulam" şərhində, səh. 51-də deyilir: "Burnunda nəfəsi olan insana etibar etməyin, axı o nədir ki?" – peyğəmbər digər insanlardan uzaq durmağı və başqalarının da ondan ehtiyat etməsini əmr edir, lakin o zaman insanlar heç vaxt bir-birinə yaxınlaşmazlar; və o cavab verir – kim ki, hələ Yaradana xeyir-dua verməzdən əvvəl yaxınını xeyir-dua ilə qarşılamaq (sülh arzulamaq) üçün onun qapısında dayanırsa,– onun haqqında deyilib: "ehtiyat edin".

Sual olunur – əgər insan Yaradana xeyir-dua verməzdən əvvəl öz yaxınını sülh duası ilə xeyir-dualandırırsa, bu qadağanın mənası nədəndir? – sanki insan öz yaxınına Yaradandan daha çox hörmət göstərir və sanki Yaradan hörmətə möhtacdır və əgər insan yaxınından əvvəl Ona hörmət göstərməyibsə, bu, Yaradanın hörmətinə zərər vuracaq?

Bu, kiminsə toyuq hininə girib xoruzun digər xoruza baxdığını və insana-sahibinə diqqət yetirmədiyini görməsinə bənzəyir: demək olarmı ki, xoruz sahibin hörmətinə zərər vurdu? Üstəlik, Yaradan qarşısında məxluqlar – əlbəttə ki, insanın Yaradanın hörmətinə, uzaq olsun, zərər vura bilməyəcəyi üçün Yaradanın əzəmətindən çox-çox uzaqdadırlar.

Həmçinin "kim yaxınının qapısında dayanırsa" deyilənləri də başa düşmək lazımdır: məhz "yaxınının qapısında" nə deməkdir? Nəyə işarə edirlər, guya əgər o, yaxınının qapısında dayanmırsa, onda yaxınını sülh duası ilə xeyir-dualandırmaq olar? İnsanın işində izah etmək lazımdır ki, ruhani işdə hər şey tək bir insan haqqında danışılır, yəni "yaxın" və "sülh duası ilə xeyir-dua" – bu da tək bir insandadır.

Məlumdur ki, insanın işi Yaradanla qovuşmağa – "forma bənzərliyi" adlanan vəziyyətə çatmaqdan ibarətdir. Biz öyrənirik ki, Yaradanın arzusu Öz məxluqlarını həzzləndirməkdir, buna görə də O, məxluqlarda nemət və həzz almaq arzusu şəklində almaq istəyi yaratmışdır və buna yaradılışın məqsədi deyilir. Lakin utanc olmasın deyə, "tsimtsum" (ixtisar) və gizlilik adlanan islah edilmişdir və müqəddəslik, eləcə də müqəddəslikdə olan nemət və həzz hiss olunmur.

Hərçənd hər gün "Yer Onun əzəməti ilə doludur" desək də, yenə də gizlilik fəaliyyət göstərir və biz inanmalıyıq ki, insan əta etmək xatirinə öz əməllərini düzəltməyincə, bu hiss olunmur. Və bu, insanın əta edən kelim əldə etmək üzrə işindən asılıdır, bu ölçüdə ixtisar aradan qalxır. Və insan Yaradanın varlığını hiss etməyə başlayır və bununla da onun Yaradanla qovuşma adlanan forma bənzərliyinə nail olmaq işi başlayır.

Və əta edən kelim-ə layiq olmaq üçün bütün bir iş qaydası mövcuddur, necə ki mənim sahibim, atam və müəllimim (Baal Sulam) izah etmişdir ki, insanın içində üç ruh var:

Müqəddəs ruh – onun islaha ehtiyacı yoxdur;

Üç murdar klipotun ruhu – burada islaha yer yoxdur, bu, yalnız gmar tikunda (tam islahda) düzəldiləcək;

"Klipat Noga" ruhu – o, yarı xeyir və yarı şərdir, və insanın bütün işi bu ruhdadır: əgər insan ehkamı yerinə yetirirsə, bu ruh müqəddəsliyə qoşulur, yox əgər, uzaq olsun, günah edərsə, onda bu ruh üç murdar klipotun ruhuna qoşulur. Buna görə də bu ruhun köməyi ilə o, şər ilə xeyir arasında seçim edə bilər. Və bütün iş yalnız bu ruhdadır.

Ona görə də insan Tövrat və ehkamlarda həqiqətən də Yaradanla qovuşmağa çatmaq üçün işləməyə başlayanda, onun qarşısında iki yol dayanır – işinin mükafatı şəxsi xeyir üçün ola bilər və Yaradan xatirinə olmaya bilər, və buna klipanın qidalanması deyilir, yəni o, işinin mükafatını alacaq. Əgər o, öz işi ilə müqəddəsliyi qidalandırmaq istəsə, yəni işinin mükafatı Yaradan xatirinə olsa, onda onun işi müqəddəslik ruhunu qidalandırır və buna "Klipat Noga" ruhunun müqəddəs ruha qovuşması deyilir.

Lakin bilmək lazımdır ki, "bütün əməllərin göylər xatirinə olsun" pilləsinə bir dəfəyə gəlmək qeyri-mümkündür, müdriklərin dediyi kimi: "İnsanın şər başlanğıcı hər gün ona qarşı üsyan edir və Yaradanın köməyi olmadan ona qalib gələ bilməz". Burada görürük ki, müdriklər bizə iki şeyi çatdırmaq istəyirlər:

Şər bir dəfəyə dəf olunmur, hər gün yenidən işləmək tələb olunur, necə ki deyilir: "İnsanın şər başlanğıcı hər gün ona qarşı üsyan edir";

İnsan Yaradanın köməyi olmadan ona qalib gələ bilməz.

Bu iki şey nur və kli adlanır. Bu o deməkdir ki, insan öz daxilində bir çatışmazlıq aşkar edir: şər ona hakim kəsilib. Bu, kli-dir. Yəni insan səmavi məqsəd naminə işləməkdən və Yaradanı bütün qəlbi ilə sevməkdən nə qədər uzaq olduğunu hiss edir. Öz mənfəəti naminə deyil, əta etmək naminə işləməyi isə onun bədəni dərk edə bilmir. Axı bu, ağla və sağlam düşüncəyə tamamilə ziddir. Belə bir şey dünyada necə mümkün ola bilər?

Göylərin Malxutun boyunduruğunu qəbul etmək məsələsini insan yalnız o zaman başa düşə bilər ki, Yaradan onun ürəyinin bütün istəklərinə cavab versin. Yəni, insan başa düşə bilər ki, Yaradan insanı razı salır, Yaradan insana qulluq edir və ona lazım olan hər şeyi verir, lakin əksinə, yəni insan Yaradanı razı salırsa və həmişə Yaradanı necə həzzləndirmək haqqında düşünürsə ki, Yaradan Onun əməllərindən həzz alsın, necə ki deyilir: "Yaradan Öz əməllərinə sevinəcək", yəni Yaradanın əməlləri – məxluqlar – Ona sevinc əta edəcək; və o zaman insan soruşur ki, Yaradana sevinc əta etməkdən mən nə qazanacağam? Çünki insanın bədəni yalnız şəxsi xeyirin harada olduğunu başa düşür.

Və bu ehtiyac,yəni insan Yaradana xatirinə işləməyə qadir olmadığını hiss etməyə başladığı zaman – kli adlanır, yəni kimsənin ona kömək edəcəyinə, Yaradana xatirinə işləmək arzusu olması üçün kömək edəcəyinə ehtiyac. Və yuxarıdan aldığı kömək Yaradanın köməyi adlanır və nur adlanır. Və bu iki şey eyni vaxtda deyil, bir-birinin ardınca açılır. Buna görə də deyilir: "İnsanın şər başlanğıcı hər gün ona qarşı üsyan edir", yəni nur və kli bir gündə bitmir, necə ki deyilir: "qəpik-qəpik yığılıb böyük sərvət olur", yəni kli bütün nuru mükəmməl şəkildə almağa qadir olmaq üçün tam ehtiyac ölçüsünü əldə edənə qədər.

Bunun barəsində Zoar kitabında (Zoara giriş səh. 141 və Sulam şərhi b. 140) deyilir: "Gün günə söz ötürür, gecə gecəyə bilik açır", çünki tam islaha qədər, yəni biz şəxsi xeyir üçün deyil, Yaradana əta etmək üçün alan kelimimizi islah etməmişdən əvvəl, Malxut xeyir və şər ağacı adlanır, çünki Malxut insan əməllərinə uyğun olaraq dünyanı idarə edəndir; və bu idarəetmə nəticəsində biz alma kelimimizi əta etməyə doğru islah etməyə və bizim üçün hazırlanmış nemət və həzzə layiq olmağa qadir oluruq.

Və xeyir və şər idarəetməsi bizdə dəfələrlə yüksəlişlər və enişlər yaradır, və bilin ki, buna görə də hər bir yüksəliş ayrı bir gün hesab olunur, bütün bu gecələr isə – enişlər, iztirablar və cəzalardır ki, Yaradanla qovuşmanı uzaqlaşdırır və bir-birinin ardınca gedən bir çox günlərə çevrilir; və indi, gecələr və qaranlıq xidmətlərə,xeyirxahlıqlara çevrildikdən sonra, ayrılıq bitir və bütün altı min il böyük bir gündə birləşir.

Və bunda "Gün günə söz ötürür" mənasını tapırıq, çünki günlər arasındakı ayrılığı edən söz böyük tərifə çevrilir və onu ucaldır, çünki o, xidmətə çevrilir və buna görə də hər şey Yaradanın tək bir gününə çevrilir. Çünki yalnız birləşdikdə böyük bilik almağa qadir olurlar.

Deyilənlərdən belə çıxır ki, yalnız "günlər və gecələr" adlanan enişlər və yüksəlişlər vasitəsilə, onlar tam ölçüyə yığılıb böyük bilik almağa qadir olduqda, böyük kli – yəni böyük ehtiyac yaranmalıdır. Bu, enişlərin gücündən baş verir, çünki insan hər dəfə özünə olan sevgidən çıxmağa kömək etməsi üçün Yaradana daha çox ehtiyacı olduğunu görür; və gündən-günə yüksəlişlər vasitəsilə o, hər dəfə mənbəyə qaytaran nur adlanan köməyi alır.

Və bu o deməkdir ki, Yaradan ona kömək edir və bu iki şey vasitəsilə Yaradanın məxluqlarını həzzləndirmək – Yaradılışın məqsədini əldə etmək üçün hazırlıq və islah əldə etmiş kli əldə olunur.

Lakin işdə ən çətin olan odur ki, onun qaydası elədir ki, bu iki əkslik bir-birinə ziddir və hər ikisinin necə həqiqəti ola biləcəyini başa düşmək çətindir.

Məsələn, mənim sahibim, atam və müəllimim Baal Sulam ruhani iş haqqında belə yazırdı: «İşi Yaradanla əlaqələndirmək və Yaradanın bu işi qəbul etdiyinə inanmaq lazımdır; işin özünün necə göründüyünün isə əhəmiyyəti yoxdur».Bu o deməkdir ki, əsas məsələ insanın tam bilik və anlayışla işləyib-işləməməsi deyil, öz işini Yaradanla əlaqələndirib-əlaqələndirməməsidir. Yəni o, əta etmək niyyəti ilə işləyirmi və Yaradan onun arzu üzərində gördüyü işi qəbul edirmi? Hətta bu iş sadə şəkildə, heç bir anlayış olmadan, yalnız əta etmək niyyəti ilə görülsə belə, əsas olan budur.

İnsan inanmalıdır ki, hər bir halda Yaradan onu eşidəcək. Hətta o, tam dəqiq şəkildə əta etmək niyyəti ilə hərəkət etməsə də, Yaradanla danışmaq niyyəti daşıyırsa, inanmalıdır ki, Yaradan onun duasını eşidir.

Digər tərəfdən, «Müdrikin dili» kitabında (2-ci hissə, səh. 65) deyilir ki, insan Yaradanı dərk etməyə, yəni Yaradanın vəziyyətini tam şüurlu şəkildə dərk edərək Onunla birləşməyə can atmalıdır. Bu o deməkdir ki, insan kamillik olan sağ xətt üzrə getməli, özündəruhaniyyətə qarşı heç bir meyl tapmasa belə, Yaradanın qarşısında dua etməli və Ona təşəkkür etməlidir.

Bəs belə olduqda, insan Yaradanın ona dediklərini eşitdiyinə necə görə təşəkkür edə və bunu necə söyləyə bilər? Bu, öz işini Yaradanla əlaqələndirmək deməkdir: Yaradan onun işini qəbul edir və işin özünün necə göründüyünün əhəmiyyəti yoxdur.

Əgər insan öz işini Yaradanla əlaqələndirirsə, Ona müraciət etdiyini və Yaradanın onun xahişlərinə cavab verərək kömək edə biləcəyinə inandığını söyləyirsə, o zaman bundan sevinir və özünü digər insanlardan üstün hiss edir. Yəni digər insanların ruhani aləmlə heç bir əlaqəsi yoxdur. O isə inanır ki, Yaradan ona müxtəlif formalarda ruhani çatışmazlıq hissi verir.

Lakin insanın ruhaniyyət haqqında düşünməyə marağı olduğuna görə, bunun həqiqətən onda olub-olmamasından asılı olmayaraq, hətta hazırda eniş vəziyyətində olsa da — yəni ruhani pilləyə yüksəlmək və enişdən çıxmaq üçün heç bir arzusu olmadığını görsə belə — buna görə Yaradanın qarşısında minnətdarlıq edir. Heç olmasa, ruhaniyyət haqqında düşündüyünə görə Ona təşəkkür edir, çünki digər insanların ruhaniyyət haqqında heç bir düşüncəsi yoxdur.

Əgər o, Yaradana şükür edə bilirsə, o zaman bundan sevinc əldə edir və "lo lişma-dan lişma-ya gəlir" və bunun sayəsində o, öz vəziyyətindən yuxarı qalxır və elə bir vəziyyətə gəlib çıxa bilər ki, hətta haqq-hesab apardığı və Yaradana şükür etməyə başladığı vaxta qədər içində olduğu eniş vəziyyətini unudacaq və ona elə gələcək ki, guya həmişə bu vəziyyətdə olub.

Və bu, "xeyir- xeyirə qoşulur" qaydası ilə davam edir, çünki Yaradana edilən şükür insanda mükəmməllik hissi yaradır və yaratdığı sevincin ölçüsündə o, ruhani pilləyə qalxa bilər. Və əlbəttə ki, demək lazımdır ki, yol həqiqidir və insanın müqəddəsliyin vacibliyini qiymətləndirməyə gücü yoxdur, və müqəddəsliyə hər hansı bir toxunuş Yaradan üçün bütün maddi şeylərdən sonsuz dərəcədə daha vacibdir.

Maddi həzzlər haqqında insan bilir ki, Yaradana şükür etməlidir, çünki maddi həzzləri Yaradan ona görə vermişdir ki, onları alarkən insan həzz və ruh yüksəkliyi hiss etsin. Bununla belə, müqəddəslik Ona görə öyrəndiyimiz kimi yoxa çıxmaq və gizlilik şəklində islah üçün verilmişdir.

Lakin insan inanmalıdır ki, yalnız aşkar etdiyi və vacibliyini gördüyü şeyə görə şükür edə bilər, lakin özünün görmədiyi şeyi, hətta vacib olsa belə, qiymətləndirmir; xüsusilə də Yaradanın işinə başlamaq istəyən hər kəs müdriklərin inancına inanmalı və deməlidir ki, müqəddəsliyə kiçik bir toxunuş böyük şey hesab olunur. Və bu kiçik şeydən sevinc çıxarmağın mümkün olması üçün bunun üzərində işləməlidir.

Və müdriklərin dilində buna: "Az ilə kifayətlənən, öz payından razı olan xoşbəxtdir" deyilir. Yəni hətta kiçik bir şeyə görə də sanki böyük şey almış kimi şükür etməyə qadirdir. Buna görə də ruhaniyyətlə hər bir təmas, hətta mənfi olsa belə, müsbət hesab olunur.

Yəni insan görür və hiss edir ki, onda ruhani işə qarşı heç bir arzu və meyl yoxdur — bu isə tamamilə mənfi bir vəziyyətdir. Lakin əgər o, bu vəziyyətdən özündə ruhaniyyətlə əlaqə haqqında düşüncənin yenə də mövcud olduğunu çıxara və görə bilirsə, buna görə Yaradanın qarşısında Ona təşəkkür edir və Onu mədh edirsə, deməli, onda ruhaniyyətlə əlaqə var.

O, görür ki, elə insanlar var ki, Yaradan onlara hətta ruhani iş haqqında düşünmək imkanı belə verməyib. O isə Yaradanın onu ruhaniyyətin mövcudluğu haqqında bilik vermək üçün seçdiyinə inanır. Deyir ki, Yaradan hələ ona müqəddəs işə başlamaq hüququnu verməyib. Əgər insan bu vəziyyətdən sevinc duya bilirsə, bu, onu alçaq vəziyyətdən çıxara və müqəddəsliyə apara bilər.

Lakin digər tərəfdən, insan həqiqi yol üzərində işin əhəmiyyətini özü artırmalıdır, yəni özündə nəyi islah etməli olduğunu anlamalıdır. Deyildiyi kimi, insan kamilliyə çatmalı və 620 islaha nail olmalıdır ki, ruhun bədənə enməzdən əvvəl olduğu vəziyyəti dərk etsin. Bu, sağ xəttə zidd olsa da, bu da həqiqətdir. Çünki kamillik məhz insanın üzərinə qoyulmuş islahları dərk etməsindən ibarətdir.

Dediklərimizdən, Yaradana xeyir-dua verməzdən əvvəl başqasına sülh arzusu ilə xeyir-dua verməyin qadağan olunması haqqında verdiyimiz sualı anlaya bilərik.Ruhani işdə bilmək lazımdır ki, hər bir insan bütöv bir dünyadır. Buna görə də «yaxını» dedikdə «bədən» nəzərdə tutulur, yəni onun «arla» klipasında nefes-i var.

«Sülh arzusu ilə xeyir-dua vermək» o deməkdir ki, insan Yaradana xeyir-dua sülh arzusu ilə xeyir-dua verməzdən əvvəl kamil vəziyyətdə olmalıdır. Başqa sözlə, onun əsas işi Yaradanı xeyir-dua ilə salamlamaq olmalıdır: o, hər şeyi öz mənfəəti üçün deyil, Yaradan naminə edir. Bu isə üç murdar klipanın nefes-i ilə bağlıdır.

Buna görə də insan əvvəlcə hər şeyin Yaradan naminə olması üçün niyyət yaratmağa çalışır. Yalnız bundan sonra öz yaxınına sülh arzulaya bilər, yəni öz yaxınının da Yaradan naminə işləmək öhdəliyini qəbul etməsinə təkan verər.

Beləliklə, insan öz yaxınına sülh arzulamazdan əvvəl Yaradanı xeyir-dua verir. Yəni o, Yaradanın izzətinin aşkar olunmasını istəyir. Necə ki deyilib: «Əgər insanın yolları Yaradanın xoşuna gəlirsə, O, hətta düşmənlərini də onunla barışdırar». Bunun əksi olmamalıdır. Buna görə də insanın öz yaxınının qapısında dayanması qadağandır.