Ruhani işdə nərdivanın maili durması nə deməkdir

Məqalə 10, 1989-cu il

Müqəddəs Kitabda buyurulub: «Və yuxuda gördü: və budur, yerə bir nərdivan qoyulub, onun zirvəsi isə göylərə çatır; və budur, Yaradanın mələkləri onunla qalxır və enirlər». Və anlamaq lazımdır ki, nərdivanın maili durmalı olması bizə nəyə işarə edir, axı biz özümüzdə [yəni bizim dünyamızda] belə görürük – əgər nərdivan düz durarsa, onunla qalxmaq qeyri-mümkündür. Və Raşinin müdriklərimizin izahından gətirdiyi kimi: «Ravvin Elazar Ravvin Yosi ben Zimranın adından dedi: «Bu nərdivan Beer-Şevada durur, onun maililiyinin ortası isə Məbədə düşür …»» Yəni nərdivan maili durmalıdır. Bu, ruhani işdə bizə nəyə işarə edir? Və bundan əlavə, şərhçilər tərəfindən verilən sualı anlamaq lazımdır: niyə Yaradanın mələkləri barədə əvvəlcə «qalxırlar», sonra isə «enirlər» deyilib? Axı əksini söyləmək lazım gələrdi.

Və bütün bunları anlamaq üçün, ilk öncə Tövratın və ehkamların yerinə yetirilməsində bizə verilən işin ümumiyyətlə nə olduğunu anlamaq lazımdır. Axı yaradılışın məqsədi Öz məxluqlarına həzz əta olub, belə olan halda, bu iş bizə nə üçün lazımdır? Necə ki buyurulub: «Səy göstərdi və tapdı – inan. Səy göstərmədi və tapdı – inanma» – bu səylər mənim nəyimə lazımdır? Və bu, «Öz məxluqlarına həzz əta» olan yaradılış məqsədinə münasibətdə bizə nə əlavə edir?

Lakin «Həyat Ağacı» kitabında yazıldığı kimi, «Onun əməllərinin mükəmməlliyini dünyada aşkar etmək üçün», ixtisar islahı edildi, yəni almaq naminə alan adlandırılan malxutun yerində yoxolma və gizlənmə baş verdi. Və «aviyut» 'kobudluq, qalınlıq' adlandırılan almaq istəyinin yerində ekran islahı baş verdi ki, bunun da mənası – əta etmək naminə niyyət qura biləcəyindən daha çoxunu qəbul etməməkdir. Bu, bizim işimizin səbəbi oldu və buna görə də müdriklər məhz belə dedilər: «Səy göstərdi və tapdı – inan».

Bəs «səylər» nədir? Axı təbiətən insan özü üçün almaq istəyi ilə yaradılıb, və madam ki, bu kli (qab) üzərində ixtisar və gizlənmə baş verib və insan əta etmək üçün çalışmalıdır, və madam ki, bu [bizim] təbiətimizə ziddir, bu, səy hesab olunur, axı bu, ağır işdir. Buna görə də, əgər kimsə Yaradan üçün çalışdığını və heç bir səy göstərmədiyini deyirsə, bu, şübhəsiz ki, onun Yaradan üçün deyil, öz mənfəəti üçün çalışması səbəbindəndir. Axı əgər kimsə Yaradan üçün çalışırsa, bunun əlaməti odur ki, alan istək adlandırılan bədən buna müqavimət göstərir. Məhz buna görə də insanın öz gücü ilə əta naminə çalışması o dərəcədə ağırdır ki, Yaradanın köməyinə ehtiyac duyulur, və bu barədə deyilib: «İnsandakı şər başlanğıc hər gün ona üstün gəlir … Və əgər Yaradan ona kömək etməsəydi, o, dözə bilməzdi». Belə çıxır ki, iş adlandırılan şey – Yaradanın xeyrinə (faydasına) çalışmalı olmaqdır.

Yaradanın xeyrinə çalışmalı olmaq isə – Yaradanın [guya] insanın işinə ehtiyacı olması səbəbindən, – düşünmək belə qorxuludur, – həqiqi mənada Yaradanın xeyrinə [çalışmaq] demək deyil; yuxarıda deyildiyi kimi, bu, «Onun əməllərinin mükəmməlliyi» tərifinə daxildir. Başqa sözlə, insanın öz mənfəəti üçün deyil, Yaradan üçün çalışması sayəsində o, «müftə çörək» adlandırılan heç bir utanc hissi olmadan xeyir və zövqü qəbul etməyə qadir olur, – axı o, özü üçün almaq naminə deyil, «əta naminə» olan niyyətlə qəbul edir.

Lakin insanın [nəticədə] qovuşma (birləşmə) xüsusiyyətinə gəlməli olduğu işin nizamı, – necə ki buyurulub: «Və Ona qovuşmaq», – elədir ki, insan tək ayaq üstündə yüksələ bilməz və ona iki ayaq, sağ və sol lazımdır. Necə ki müdriklərimiz deyiblər: «Hər zaman sol [əl] uzaqlaşdıracaq (itələyəcək), sağ isə yaxınlaşdıracaq». Və bunu belə anlamaq lazımdır ki, bir tərəfdən insan onu Yaradandan uzaqlaşdırdıqlarını və kənarlaşdırdıqlarını görməlidir, yəni əta adlandırılan Yaradanla qovuşmaqdan nə qədər uzaq olduğunu və eqoist sevgiyə qərq olduğunu görməlidir.

Və o, əta üzrə işdə möhkəmlənməyi nə qədər çox istəyirsə, [bir o qədər də] geriyə doğru getdiyini görür, yəni [o görür ki,] şər onda hər gün daha da çox güclənir; ta ki o, nə vaxtsa eqoist sevgidən azad ola biləcəyi bir vəziyyətin gələcəyinə dair heç bir imkanın olmadığı qənaətinə gələnə qədər. Və o deyir ki, əgər Yaradan ona kömək etməsə, o, məhv olar. Və o deyir ki, indi o, Yaradanın [ona] kömək etdiyinə inanmalı deyil, lakin o, Yaradanla qovuşmağa layiq olduqda, biliyin daxilində Yaradanın ona kömək etdiyini gördüyünü söyləyəcəkdir.

Necə ki buyurulub: «Əgər Yaradan evi tikməsə, onu tikənlər hədər yerə əmək sərf ediblər». Və onun Yaradandan, almaq istəyinin hökmranlığından çıxmaqda ona kömək etməsini xahiş etməkdən başqa edəcək bir şeyi yoxdur. Bəzən isə onun Yaradandan ona kömək etməsini xahiş etməyə belə gücü olmur, və bu, sol ayaq adlanır – o zaman ki o, özünü tamamilə nöqsanlar və çatışmazlıqlarla dolu gördüyü bir yolla gedir. Və məlum olduğu kimi, [ruhani] işdə sol adlanan şey, islah olunmağa ehtiyacı olan şeydir, və bu belə adlanır: «Hər zaman sol [əl] uzaqlaşdıracaq».

İkinci ayaq isə sağ adlanır, çünki [ruhani] işdə islah olunmağa ehtiyacı olmayan şey sağ adlanır. Başqa sözlə, insan Padşaha xidmət edənlərin arasında olmağa layiq görüldüyü üçün ona nə qədər böyük bir şərəfin nəsib olduğunu bilməlidir. Yəni o inanmalıdır ki, öz şəxsi ehtiyaclarının [ödənilməsi] üzrə işindən müəyyən bir vaxtı Tövrat və əmrlərlə məşğul olmağa – hansı ki Yaradanın işi adlanır – verə bilməsi, onun müqəddəs işi yerinə yetirmək istədiyi üçün buna müstəqil şəkildə nail olduğu mənasına gəlmir; bəlkə də Yaradan ona düşüncə və istək bəxş edib ki, onun Tövrat və əmrlərlə az da olsa hər hansı bir əlaqəsi olsun. Və o, azca da olsa Padşaha xidmət etməyə layiq görüldüyü üçün şaddır.

Və o, buna görə Yaradana şükür edir. Axı o görür ki, dünyada belə bir şeyə layiq görülməmiş çox böyük sayda insan var, o isə Yaradana nə qədər yaxın olduğunu hiss edir, necə ki buyurulub: «Sağ isə yaxınlaşdıracaq». Başqa sözlə, sağ ayaq, onun özünü Yaradana yaxınlaşmış hiss etməsidir.

Axı məhz iki ayaq sayəsində getdikcə daha da yuxarı getmək və padşahın sarayına gəlmək mümkündür. Və bu sözləri belə izah etmək olar: «Və budur, yerə bir nərdivan qoyulub, onun zirvəsi isə göylərə çatır». Bu o deməkdir ki, yuxarıya – padşahın sarayına qalxdıqları nərdivanın iki ucu var.

«Nərdivan yerə qoyulub» – bu, sol xəttdir, «yerə», çünki insan özünün dünyəvi (yerə aid) olana nə qədər batdığını görməlidir, yəni yuxarıda deyildiyi kimi, o, eqoist sevgiyə qərq olmuşdur ki, bu da «sol [əl] uzaqlaşdıracaq» xüsusiyyətidir. O zaman qəlbin dərinliyindən dua etmək üçün yer yaranır, axı o zaman insan öz biliyinin daxilində Yaradanın faydasına heç nə edə bilmədiyini görür. Və yalnız Yaradan onu öz şəxsi eqoizminin hökmranlığından çıxara bilər. Və bu barədə deyilib: «Və əgər Yaradan ona kömək etməsəydi, o, dözə bilməzdi».

Necə ki buyurulub: «Onun zirvəsi isə göylərə çatır» – nərdivanın ikinci ucu isə göylərdədir, sanki o, öz nəsibindən (payından) razı olması sayəsində tam mükəmməlliyə çatıb – o mənada ki, onun Yaradanın işi ilə az da olsa hər hansı bir əlaqəsi var və bunun sayəsində o, özünü xoşbəxt hiss edir. Axı Padşaha xidmət etməyə layiq görülmək böyük bir şərəfdir, və Onunla gündə bircə an belə danışmaq, yüksək əhval-ruhiyyə yaratmaq üçün ona artıq kifayətdir. Və buna görə də o, Padşaha şükür edir və Onu vəsf edir.

Buna əsasən belə çıxır ki, padşahın sarayına qalxdıqları bu nərdivan maili (əyri) durur. Yəni nərdivanın – «yerə qoyulmuş» nərdivanın aşağısı – düz duran nərdivandakı kimi həqiqi (mütləq) aşağı demək deyil ki, onunla qalxmaq qeyri-mümkün olsun. Biz bunu maddi aləmdə də müşahidə edirik, və bu ona işarə edir ki, hətta maddi aləmdə də nərdivan mütləq maili durmalıdır.

Maililik isə ona işarə edir ki, «yuxarı» – həqiqi yuxarı deyil, və «aşağı» – bu da həqiqi aşağı deyil. Bəlkə də, yuxarıda deyildiyi kimidir. Başqa sözlə, onun zirvəsi göylərə çatdıqda, – yəni insan mükəmməllik xüsusiyyəti demək olan sağ xətlə getdikdə, – bu hələ hər şey demək deyil, o, bundan əlavə həm də «yerdə» xüsusiyyətində çalışmalıdır, yəni hələ də yerdə olduğunu görməlidir. O isə «yerdə» xüsusiyyətində çalışdıqda, hansı ki sol xəttdir, o, bundan əlavə həm də bilməlidir ki, sağ xətlə getməlidir, və bu belə adlanır: «Onun zirvəsi isə göylərə çatır». Başqa sözlə, bu iki şey bir-birinə zidd və əks olsa da, buna baxmayaraq, onlar bir-birindən bir ucundan digərinə qədər əhəmiyyətli dərəcədə məsafə qət etmək lazım gələcək qədər uzaq deyillər. Bu o deməkdir ki, iki xətlə getmək lazımdır, və bu «maililik» adlanır. Yəni, yuxarıda deyildiyi kimi, bu, iki xətlə getməyin lazım olduğuna işarə edir.

Və bu, mərhəmət xüsusiyyətinin hökm (mühakimə) xüsusiyyəti ilə uzlaşdırılması (birləşdirilməsi) ilə bağlı olan və İkinci İxtisar adlandırılan islahdan irəli gəlir. Müdriklərimiz dediyi kimi, O, başlanğıcda dünyanı yuxarısı və aşağısı olan düz xətt adlandırılan hökm xüsusiyyəti ilə yaratdı. [«Yuxarı»] «əhəmiyyətinə görə daha uca» adlanır ki, bu da ən təmiz olan və heç bir nöqsanı olmayan «keter sfirası» deməkdir. «Aşağı» isə «əhəmiyyətinə görə daha aşağı» adlanır ki, bu da ən kobud olanıdır və «malxut sfirası», yəni almaq istəyi adlanır. Və O gördü ki, dünya mövcud ola bilməz, götürüb onu [yəni hökm xüsusiyyətini] mərhəmət xüsusiyyəti ilə birləşdirdi. Axı məxluqların kökü olan və almaq istəyi adlandırılan hökm xüsusiyyətinin malxutunu əta [istəyinə] doğru dəyişmək çətin idi – və bu belə adlanır: «dünya mövcud ola bilməz».

[Baal HaSulam] Ptixada dediyi kimi: «Və O gördü ki, dünya mövcud ola bilməz … çünki bu minvalla, bu bixna daletdən yaradılmalı olan Adam üçün əta üzrə hərəkətlərə gələ bilməsinə dair heç bir imkan yox idi … buna görə də O, başlanğıcda mərhəmət xüsusiyyətini qoydu və onu hökm xüsusiyyəti ilə birləşdirdi … və Yaradan malxut sfirasında baş vermiş yekunlaşdırma 'siyum' gücü olan hökm xüsusiyyətini ucaltdı və onu binaya, yəni mərhəmət xüsusiyyətinə qaldıraraq, onları bir-biri ilə birlikdə uzlaşdırdı … və bu yolla, bixna daletdən hasil olan Adamın bədəni elə hazırlandı ki, özündə həmçinin əta xüsusiyyətini də ehtiva etsin».

Belə çıxır ki, məhz malxutun binaya yüksəlməsi sayəsində dünya mövcud olmaq imkanı qazanır, malxutun binaya yüksəlməsini isə Ari maili xətt adlandırır. Və o [yəni Ari] dedi ki, bu belə adlanır: «Və budur, O, Özünü ixtisar etdikdən sonra, parsa [yəni sərhəd] qoydu … Və bu belə adlanır: «Suların ortasında bir qübbə olsun və o, suları sulardan ayırsın!»»

Və bu «alef» (א) adlanır, çünki alefin xətti mailidir, necə ki buyurulub: «Çünki ixtisarın iki nöqtəsini birləşdirən şey – alefin bu cür gedən maili xəttidir: . Hər bir pillənin ali xüsusiyyəti isə – bu xəttin üzərində, yuxarıda olan yud (י) hərfidir ki, özündə həmin pillənin ali sular adlandırılan keter və xoxmasını ehtiva edir, bax belə: י\». Çünki mərhəmət və hökm xüsusiyyətlərinin uzlaşması maili xətt adlanır. Və maddi şaxədə də nərdivanın, yəni vasitəsilə yuxarı qalxdıqları həmin xüsusiyyətin – yalnız maili durduğu təqdirdə İkinci İxtisar xüsusiyyətini təşkil edərək nərdivan olmasının kökü budur. Eyni zamanda, hökm xüsusiyyətini təşkil edən düz duran nərdivan isə nərdivan deyildir.

Lakin bilmək lazımdır ki, bu iki ifrat nöqtə «üçüncü kəlam gəlib onların mübahisəsini həll edənədək, bir-birini inkar edən iki kəlam» prinsipinə aiddir. Bu o deməkdir ki, iki xətt lazımdır, axı onların hər ikisinin sayəsində orta [xəttə] gəlmək mümkündür, çünki ondan əvvəl iki xətt olmasa, orta xətt mövcud ola bilməz. Buna görə də, ziddiyyət olduqda, onların mübahisəsini həll edən və sülh bərqərar edən üçüncü xəttin yarandığını söyləmək olar. Eyni zamanda, əgər ziddiyyət yoxdursa, sülhün bərqərar edilməsinə ehtiyac yoxdur. Yəni əgər bizim sülhə ehtiyacımız varsa, biz əvvəlcə ziddiyyətə gəlməliyik, əks halda sülhə yer yoxdur.

Lakin sual [ortaya çıxır ki], sülh bizə nə üçün lazımdır, axı bizim anladığımız kimi, ziddiyyət olmasaydı və sülhə ehtiyac qalmasaydı, daha yaxşı olardı. Axı ağıl bunu diktə edir. Və cavab: madam ki bu iki əkslik bizim təbiətimizə qoyulub, buna əsasən belə çıxır ki, ziddiyyət təbiət tərəfindən bizə verilmiş bir reallıqdır. Bu o deməkdir ki, yaradılış məqsədi baxımından bizdə Yaradan tərəfindən bizə verilmiş bir təbiət – həzz və zövq almaq istəyi qoyulub. Yaradılışın islahı baxımından isə biz əks istiqamətdə, yəni Yaradan kimi verməyə doğru hərəkət etməliyik – «O necə mərhəmətlidirsə, sən də elə mərhəmətli ol».

Beləliklə, bu ifrat nöqtələrin hər ikisi bizdə mövcuddur. Və ziddiyyət törətməyin lazım olduğunu söyləməyimiz, müdriklərin dediyi kimidir: «İnsan hər zaman xeyir başlanğıcı şər başlanğıca qarşı qəzəbləndirməlidir». Və Raşinin izah etdiyi kimi: «Ki, o, onunla müharibə etsin» – burada nəzərdə tutulur ki, o, insanın daxilindəki şəri aşkarlasın, yoxsa ziddiyyətin şəri yaratması və ondan ziddiyyətin doğması nəzərdə tutulmur. Axı əslində insandakı şər gizlindədir və əgər oraya müqəddəslik işığı daxil olarsa, dərhal onda qoyulmuş olan almaq istəyi oyanacaq və o, hər şeyi özü üçün almaq naminə qəbul edəcəkdir ki, bu da dərhal murdarlıq və klipot tərəfə keçəcəkdir.

Buna görə də müharibə aparmaq lazımdır ki, onun sayəsində şər gizləndiyi yerdən çıxsın və xeyir başlanğıcla müharibə etməyə başlasın.

Belə çıxır ki, o, məhz müharibə sayəsində aşkarlanır, çünki o, xeyir başlanğıcla müharibə etmək istəyir. O, öz həqiqi simasını göstərdikdə isə, insan bunun necə uca bir dağ olduğunu görür və Yaradandan şəri məğlub etməkdə ona kömək etməsini xahiş etməkdən başqa çıxış yolunun olmadığı qənaətinə gəlir ki, onda yalnız əta naminə olan niyyətlə çalışmaq qabiliyyəti olsun.

Və buradan anlarıq ki, «üçüncü kəlam gəlib onların mübahisəsini həll edənədək, bir-birini inkar edən iki kəlam» nə deməkdir. Bu, nərdivanın iki ucudur ki, onların bir-birinə zidd olduğuna işarə edir. Axı, bir tərəfdən, o «yerə qoyulub» və bu, onun biliyin daxilində gördüyü alçaqlığa (aşağılığa) – eqoist sevgiyə qərq olduğu üçün Yaradandan nə qədər uzaq olduğuna işarə edir ki, bu da forma fərqliliyidir.

Digər tərəfdən isə, «onun zirvəsi isə göylərə çatır», – sanki o, tam mükəmməlliyə çatıb və öz nəsibindən razıdır, və sanki yalnız göylərdə bərqərar olub və onun yerə aid olanla heç bir əlaqəsi yoxdur, və bu, nərdivanın maili durması adlanır. «Üçüncü kəlam gəlib onların mübahisəsini həll edənədək, bir-birini inkar edən iki kəlam» sözləri isə orta xətti bildirir, yəni bu iki xətt üçüncü kəlamı doğurur, və bu – orta xətt adlandırılan Yaradandır. Və bu, müdriklərimizin dediyi kimidir: «İnsanda üç şərik var: Yaradan, ata və ana … ata ağı verir, … ana qırmızını verir … Yaradan isə ona ruh 'ruax' və can 'neşama' verir».

Və «ata ağı verir» sözlərini belə izah etmək lazımdır ki, ata – işin birinci tərkib hissəsidir, yəni sağ xətt, yaxud mükəmməllikdir. İkinci [tərkib hissəsi] – sol xəttdir, yəni yuxarıda deyildiyi kimi, xisaron (çatışmazlıq) xüsusiyyətidir, və bu, xisaron xüsusiyyəti olan «qırmızını verir» adlanır. Yaradan isə o zaman ona neşama və ruax verir, yəni Yaradan ona tələb olunan köməyi göstərir, necə ki Zohar kitabında deyilib: ona «müqəddəs ruhla» kömək edirlər – və bu, Yaradanın ruh və can verməsi adlanır. Və Raşinin bu sözlərini bu minvalla izah etmək lazımdır: «Bu nərdivan Beer-Şevada durur, onun maililiyinin ortası isə Məbədə düşür». Başqa sözlə, yuxarıda deyildiyi kimi, orta, yəni orta xətt, Yaradanın xüsusiyyəti olan Məbədə uyğun gəlir.

Və buradan izah etmək lazımdır ki, niyə: «Və budur, Yaradanın mələkləri qalxırlar», sonra isə «enirlər» buyurulub – axı əksini yazmaq lazım gələrdi: əvvəlcə enirlər, sonra isə qalxırlar. Bunu işə münasibətdə izah etmək lazımdır. Öz mənfəətləri üçün deyil, Yaradanın faydasına çalışmaq istəyən həmin insanlar Yaradanın mələkləri adlanırlar, yəni onlar bu dünyaya Yaradandan olan bir missiya ilə, başqa sözlə, Yaradana xidmət etmək üçün gəliblər. Müdriklərimizin dediyi kimi: «Biz – biz əmrin icrasındayıq [hərfən: əmrin elçiləriyik]». Və Raşi orada izah edir: «Çünki onlar ekzilarxla görüşməyə gəliblər», «axı insan öz ravının qəbuluna gəlməyə borcludur». Bu o deməkdir ki, biz əmrlərin yerinə yetirilməsi ilə məşğuluq – biz «əmrin icrasındayıq», bu isə «Əmr Edənin elçiləri» deməkdir, yəni onlar dünyaya Yaradanın elçiləri olmaq üçün gəliblər, çünki hamı Yaradanın etməyi əmr etdiyi hər şeyi etməli və yerinə yetirməlidir. Hansı ki bunun mənası, buyurulduğu kimidir: «Hansıları ki Yaradan etmək üçün yaratdı» – Sulam şərhində (Zohar kitabına Ön sözdə) izah edildiyi kimi: «yaratdı» Yaradandan hasil olan almaq istəyi nəzərdə tutulan «yoxdan var olan» deməkdir, «etmək» isə məxluqlara aiddir, yəni onlar Yaradanın faydasına çalışmalıdırlar. Belə çıxır ki, Yaradanın faydasına çalışan həmin insanlar, yuxarıda deyildiyi kimi, Yaradanın mələkləri – «Yaradanın elçiləri» adlanırlar.

Və buradan bu sözləri izah etmək lazımdır: «Əgər müəllim Yaradanın mələyinə bənzəyirsə, Tövratı onun ağzından aramaq (öyrənmək) lazımdır, əgər bənzəmirsə – Tövratı onun ağzından aramaq lazım deyil». Və burada sual yaranır: məgər müəllimdən Tövrat öyrənmək istəyən kəs, əvvəlcə Yaradanın mələyini görməlidir, və sonra, o artıq Yaradanın mələyinin surətini gördükdən sonra, Yaradanın mələyinə bənzəyən müəllimi aramağın vaxtı çatır?

Və deyilənlərdən izah etmək lazımdır ki, əgər müəllim şagirdlərə əta naminə olmalı olan işi öyrədirsə, – yəni bu insan bu dünyaya nə üçün gəlib? – Yaradanın tapşırığını yerinə yetirmək, yəni Yaradanın faydasına çalışmaq üçün, belə çıxır ki, bu insan bu dünyada adi bir sakin deyil, Yaradanın elçisidir, axı o – Yaradanın quludur, çünki «Yaradanın elçisi» «Yaradanın mələyi» deməkdir. Və bu sözlərin mənası budur: «Əgər müəllim Yaradanın mələyinə bənzəyirsə, Tövratı onun ağzından aramaq lazımdır».

Və buradan anlarıq ki, niyə: «Və budur, Yaradanın mələkləri – əvvəlcə – qalxırlar» buyurulub. Səbəb odur ki, ruhani işdə Yaradanın mələyi olmaq üçün, yəni Yaradanın faydasına çalışmaq üçün əvvəlcə nərdivanla yuxarı qalxmaq lazımdır, və bu, «Onun zirvəsi isə göylərə çatır» adlanan sağ xəttin xüsusiyyəti hesab olunur, sonra isə aşağı enmək lazımdır ki, bu da sol xəttin xüsusiyyətidir və bu: «Yerə qoyulub» deməkdir. Sonra isə daha bir dəfə, və bu «qalxırlar və enirlər» adlanır. Sonra isə onlar orta xəttə layiq görülürlər, yəni Yaradan can (ruh) bəxş edir, və o zaman onlar Yaradanla qovuşmağa layiq olurlar.