Ruhani işdə saleh olanın xidmətləri (savabları) və günahları nə deməkdir

1988-ci il, 22-ci məqalə

Zoar kitabında deyilmişdir: «Tam saleh – onun bütün xidmətləri yuxarıda, günahları isə – aşağıdadır. Tam günahkar – onun günahları yuxarıda, xidmətləri isə – aşağıdadır. İzahat. Tam saleh – onun bütün xidmətləri gələcək dünya üçün onun üçün yuxarıda qorunub saxlanılır, və o, bu dünyada onlardan heç nə almır. Günahları isə, yəni günahlarına görə olan cəzaları, – bu dünyada aşağıdadır. Tam günahkar – onun günahları yuxarıda, yəni onun bu dünyada ölümündən sonra cəhənnəmdə ondan tutulur. Etdiyi şeyə görə xidmətləri [yəni mükafatı] isə – aşağıdadır, zira ona mükafatı bu dünyada verirlər. Orta olanı (benoni) həm bu, həm də digəri mühakimə edir, zira həm onun mükafatı, həm də cəzası – bu dünyada aşağıdadır». Sitatın sonu.

Və işə münasibətdə, tam saleh nəyə deyilir, tam günahkar nəyə deyilir və orta olan nəyə deyilir, bunu anlamaq lazımdır. Və ruhani işdə “bu dünya” nədir, və insanın işində “gələcək dünya” nədir, və “yuxarıda” nədir, və “aşağıda” nədir.

Məlumdur ki, yaradılışın məqsədi – Öz varlıqlarına həzz verməkdir. Başqa sözlə, varlıqlar xeyir və həzz almaq üçün yaradılıblar. Buna görə də biz görürük ki, istisnasız olaraq bütün dünya yalnız həzz və xeyir almağa can atır, çünki yaradılışın məqsədi belə idi. Lakin forma etibarilə bənzərliyin olması üçün islah aparıldı, hansı ki edilən hər bir şeyin öz şəxsi mənfəəti üçün deyil, Yaradana həzz vermək niyyəti ilə olmalı olduğunu bildirir.

Bəs insan öz təbiətinə zidd olduğu halda, necə öz şəxsi mənfəəti üçün olmayan nə isə edə bilər? Cavab ondadır ki, insan Yaradanın əzəmətinə inandığı zaman, həmin ölçüdə insan Yaradanın onun əməllərindən həzz alması üçün əməllər edə bilər, çünki təbiətdə qoyulub ki, kiçik olana böyük olana xidmət edəndə, o bundan həzz alır və heç bir kompensasiyaya ehtiyac duymur. Bəlkə onun ona xidmət etməyə layiq olması faktı ona həyat verir, və o özünü dünyada ən xoşbəxt insan kimi hiss edir.

Buna görə də, bütün niyyəti yalnız Yaradana əta etmək olan belə bir səviyyəyə çatan insan saleh (tsadik) adlanır. Başqa sözlə, o Yaradana əta edə bildiyi zaman, bu – onun həyatının bütün ümididir, və ona həyat vermələri üçün onun digər şeylərə qarşı heç bir ehtiyacı yoxdur. Əgər o, ona padşaha xidmət etməyi vermədiklərini görərsə, o deyir ki, o sözsüz ki, hansısa bir günah işlədib ki, buna görə onu cəzalandırırlar və padşahın sarayından zibil yerinə, başqa sözlə, tullantı yerinə, yəni şəxsi mənfəətin həzz aldığı həmin həzzlərin daxilinə atırlar. Onu bura atırlar.

Və o deyir ki, bu "heyvanlara" yaraşır, danışan səviyyəsinə, yəni insan səviyyəsinə deyil, necə ki bizim müdriklərimiz dedilər: “Siz insan adlanırsınız, dünyanın xalqları deyil”. İndi isə o, yalnız şəxsi mənfəətinə aid olan şeydən həzz ala bildiyi bir vəziyyətdədir. O zaman o deyir ki, o sözsüz ki, qoruna bilmədiyi hansısa günaha görə cəza alıb, və buna görə cəza qazanıb. Bu, tam saleh olanın pilləsidir.

Halbuki tam günahkar – onun bütün həzzləri alma kelim-lərində alına bilən şeylərdəndir, yəni yalnız öz şəxsi mənfəəti naminə. Halbuki əgər o, bu işdən şəxsi mənfəətinə heç bir şeyin düşməyəcəyini, bəlkə hər şeyin heç bir kompensasiya olmadan əta etməyə doğru gedəcəyini görərsə, – o bundan həzz almağa qadir olmur, və deyir ki, o sözsüz ki, hansısa günah işlədib, buna görə də o, alma kelim-lərində heç nə ala bilmir. Və o, alma kelim-lərinə niyə həzz verməyə qadir olmadığına baxır və yoxlayır.

Belə alınır ki, o almaq istəyinin heç nə almayacağını düşünəndə, o çox narahat olur. Və indi olduğu həmin vəziyyət haqqında – o, bunun əsl cəhənnəm olduğunu, onun indi günahlarına görə yuxarıdan cəzalandırıldığını deyir. Və özü üçün almaq istəyinin heç bir şeydən həzz ala bilməməsinin səbəbi budur, başqa sözlə, indi onun yaşamağa bir şeyi yoxdur.

“Orta olanı isə həm bu, həm də digəri mühakimə edir” – gah onun rəyi salehlə [uyğun] olur, gah da o, tam günahkarın haqlı olduğunu deyir.

Və deyilənlərdən Zoar kitabının sözlərini izah etmək olar: “Tam saleh – onun bütün xidmətləri yuxarıda qorunub saxlanılır” – yəni onun “xidmətləri” “gələcək dünya üçün yuxarıda” hesab olunur. Başqa sözlə, o, aliyə aid olan, yəni yuxarıya, mühümlükcə daha uca olan Yaradana vermək üçün olan şeyləri edə bilər. Və bu, onda “gələcək dünya” adlanır, yəni gələcək dünya mükafat adlanır.

“Və o, bu dünyada onlardan heç nə almır”. “Bu dünya” alma adlanır. İnsanın alma kelim-lərində aldığı şey, bu dünya, yəni malxut xüsusiyyəti adlanır. Halbuki gələcək dünya əta etmək kli-si olan bina adlanır. Buna görə də bina “yuxarıda”, gələcək dünyanın xüsusiyyəti adlanır, malxut isə bu dünya adlanır. Buna görə də saleh özü üçün alma kelim-lərində heç nə almaq istəmir, hər şeyin əta etmək naminə olmasını [istəyir].

Zoarın dediyi: «Tam günahkar — onun günahları yuxarıdadır»¹ — bunun mənası belədir. Əgər o görürsə ki, Tövrat və ehkamlarla məşğul olur, bu isə «əhəmiyyət baxımından yuxarı» adlanır, — və günahkar olduğu üçün, yəni Yaradan üçün əta etmək naminə işləmək istəmədiyi, əksinə özünə həzz vermək istədiyi üçün, yuxarı şeylərlə, yəni yuxarıya verməli olduğu şeylərlə məşğul olduqda, görür ki, aşağıda, yəni almaq arzusu bu işdən qazanc əldə etməyəcək, — bu vəziyyət barədə günahkar deyir ki, özünü almaq arzusuna nəsə verə bilməməsi günahlar səbəbindəndir. Buna görə də almaq arzusu həzz ala bilmir.

Və deyir: “Yəni onun bu dünyada ölümündən sonra cəhənnəmdə ondan tutulur”. Harada ki “bu dünyada ölüm” o deməkdir ki, o, indi alma kelim-ləri adlanan bu dünyadan həyatının olmamasına görə, çünki indi onlar həyatdan boşalıblar, bu, bu dünyada ölüm adlanır. Buna görə də “cəhənnəmdə ondan tutulur” – birbaşa indi, o almaq istəyi üçün həzz alacaq bir yerinin olmadığını hiss edəndə, buna görə də o bunun cəza olduğunu, cəhənnəmdə cəzalandırdıqlarını deyir. Buna görə də onun həyatı yoxdur.

Və bu o deməkdir: “Tam günahkar – [onun günahları] yuxarıda” – onun yuxarıda işləməli və verməli olduğu, aşağıda isə almamalı olduğu ölçüdə, bu cəza adlanır. Və bu, onun indi özünü ölümdən sonra hiss etməsi adlanır, başqa sözlə: çünki onun artıq həyatı yoxdur.

“Etdiyi şeyə görə xidmətləri [yəni mükafatı] isə – aşağıdadır, zira ona mükafatı bu dünyada verirlər”. İzahat: bu dünya almaq istəyinin həzz alması adlanır. Və bu barədə o deyir: “Şübhəsiz ki, mənim alma kelim-lərində xeyir və həzz ala bilməyim, [– bu ona görədir ki] mənim şübhəsiz ki xidmətlərim var, buna görə də mənə həzz verirlər”. Və buna görə deyilmişdir: “Xidmətləri isə – aşağıdadır”, – yəni əhəmiyyətcə aşağı adlanan alma kelim-lərində.

Və deyilənlərdən belə alınır ki, “tam saleh” – niyyəti yalnız öz Yaradanına həzz vermək olan kəsdir. “Tam günahkar” o deməkdir ki, o heç nə vermədən yalnız almaq istəyir. Və onların hər ikisi bir insanda yerləşir. Başqa sözlə, o Tövrat və ehkamlarda işləyəndə və dəfetmə işi sayəsində "lişma"da işləməyə başlamaq istəyəndə, o özünün tam bir günahkar olduğu və öz şəxsi hakimiyyətini ləğv etmək istəmədiyi, və özü haqqında, özünü necə həzzləndirə biləcəyi haqqında düşünməmək, elə ki onun bütün qayğıları əta etmək haqqında olsun biliyinə gəlir – bunu o, ağır bir şey kimi görür.

Və bu insan həqiqəti görə bilər – onun Göylər naminə işləmək olan həqiqətdən necə uzaq olduğunu. Və o zaman o, həqiqətən tam bir günahkar olduğu qərarına gəlir. Axı indi o bədəninin nə istədiyini görür, və özünün Yaradanın işçisi olmağa qadir olmadığını, özünə xidmət etdiyini görür.

Halbuki əta etmək naminə işləməyə başlamayan kəs, özünün tam bir günahkar olduğunu heç vaxt görə bilməz, lakin o bəzən hələlik salehlik səviyyəsinə çatmadığını doğrudan da görür, lakin özünün – tam bir günahkar olduğunu görməsi, belə bir şey ola bilməz. Axı məsələ burasındadır ki, yuxarıda deyildiyi kimi,əta etmək naminə işləməyə başlamadan həqiqəti görmək qeyri-mümkündür.

Bu dünya alan kelim adlanır, gələcək dünya isə əta edən kelim adlanır. Həmçinin «aşağıda» «alan kelimdə», «yuxarıda» isə «əta edən kelim» adlanır, yəni aşağı olan yuxarıya əta etmək istədikdə. «Orta olanı mühakimə edən həm o, həm də budur»¹, yəni eyni zamanda deyil, müxtəlif zamanlarda. Yəni bəzən o düşünür ki, artıq saleh səviyyəsindədir, bəzən isə görür ki, tam günahkardır.

Və deyilənlərdən belə alınır ki, saleh haqqında deyilir: “Onun bütün xidmətləri gələcək dünya, onun üçün yuxarıda qorunub saxlanılır ... Günahları isə – bu dünyada aşağıdadır”. Hansı ki onun həzzləri – alma kelim-lərində olanda, bu onun üçün cəza adlanır.

Buradan biz Zoar kitabının dediyi sözləri izah edə bilərik: “İnsanın süfrəsi paklıqda olmalıdır ki, bədən yemək qəbuluna paklıq vəziyyətindən başqa cür yaxınlaşmasın. Buna görə də insan əvvəlcə boşalmalıdır ... Zira onun özü üçün hazırladığı həmin yemək Yaradana xoşdur ki, o, Sitra Axra-dan gələn həmin «qusub və tullantı ilə dolu olan» süfrəyə yaxınlaşmasın. ... İnsan yeyib həzz aldıqdan sonra, bir hissəsini ... klipot-lar üçün vermək zəruridir, ... və bu «son sular»dır, əllərin həmin murdarlığıdır ki, onu həmin tərəfə vermək zəruridir, [və bu hissədir], hansına ki onun ehtiyacı var. ... Və insanın borcudur – ona bu hissəni vermək. Buna görə də xeyir-dua verməyə (braxa deməyə) ümumiyyətlə ehtiyac yoxdur...”.

Və ruhani işə münasibətdə “paklığın” nə olduğunu anlamaq lazımdır, necə ki deyir: “Buna görə də insan bu pak süfrədən yemək yeməyə başlamazdan əvvəl boşalmalıdır”. Və həmçinin bu sözləri anlamaq lazımdır: “İnsan yeyib həzz aldıqdan sonra, bir hissəsini ... klipot-lar üçün vermək zəruridir, ... və bu «son sular»dır, əllərin həmin murdarlığıdır ki, onu həmin tərəfə vermək zəruridir, [və bu hissdir], hansına ki onun ehtiyacı var. ... Və insanın borcudur – ona bu hissəni vermək”. Belə olan halda anlamaq lazımdır ki, niyə yeməkdən əvvəl o klipot-lara heç nə vermək lazım olmadığını deyir, yeməkdən sonra isə o reallıqda klipot-lara bir hissə vermək lazım olduğunu deyir, və bu azmış kimi, “insanın borcudur – vermək”, yalnız “xeyir-dua verməyə ehtiyac yoxdur”.

Məlumdur ki, yaradılışın məqsədi – Öz varlıqlarına həzz verməkdir, lakin onlarda utancın olmaması üçün islahat aparıldı, hansı ki insanın aldığı bütün həzzlər üzərində onun öz şəxsi mənfəəti üçün deyil, vermək naminə niyyət qurmalı olduğunu bildirir. Klipot-lar isə öz şəxsi mənfəəti üçün almaq istəyənlər adlanır. Bütün alan kli vermək naminə islah olunanda isə, bu “Son İslah” (Qmar Tikun) adlanır, yəni o zaman artıq əta naminə islah ediləsi bir şey qalmır, çünki bütün alma kelim-ləri “öz şəxsi mənfəəti üçün deyil, Yaradana əta etmək naminə” adlanan müqəddəsliyin hakimiyyəti altına daxil olublar.

Və bu səbəbdən, yani insanın həzz alma zamanı əta etmək  naminə niyyət qura bilməsi üçün, və bu insanın öz süfrəsi önündə oturması adlanır, o zaman o deməlidir: “Bu, Yaradanın önündə olan süfrədir”, – çünki süfrə insanın həzzlər aldığı yer adlanır, və çünki “süfrə” insanın ruzi yeri deməkdir, – necə ki müdriklər dedilər: “Atasının süfrəsinə söykənən, başqasının süfrəsinə söykənən”. Və həmçinin yemək üzərində xeyir-duada biz deyirik: “Mərhəmətli olan, qoy O bizə bu evə və arxasında yemək yediyimiz bu masaya bol xeyir-dua göndərsin”.

Və bu evin nə bildirdiyini və bu süfrənin nə bildirdiyini anlamaq lazımdır. Lakin, yuxarıda deyildiyi kimi, süfrə insanın öz ruzisini aldığı yer adlanır. Buna görə də biz deyirik: “Mərhəmətli olan, qoy O bizə bol xeyir-dua göndərsin”, – və nəzərdə tutulur ki, Yaradandan aldığımız ruzi paxıl xüsusiyyətində, yəni özü üçün alma xüsusiyyətində olmamalıdır. Başqa sözlə, o Yaradandan bədənə verdiyi qidanın bədənin paxıl adlanan alma kelim-lərinə daxil olmamasını istəyir. Necə ki müdriklər dedilər: “Başqalarında olana paxıllıq edən (xor gözlə baxan)”.

Lakin biz bol xeyir-duanın, yəni “genişlənmə” adlanan əta etmək  kelim-lərinin olmasını istəyirik, və bu xəsadim xüsusiyyətidir, o yalnız mərhəmət etmək istəyəndə – özünü təmin etdiyi həmin ruzi bundan olacaq, alan və verməyən adlanan “paxıl” xüsusiyyətində deyil. Axı özü üçün alma xüsusiyyətində dünya mövcud ola bilməzdi. Yəni əgər bütün dünya əta etmək  xüsusiyyətində işləsəydi, bu hətta maddi mənada da dünyanın mövcudluğunu təmin edərdi, necə ki “Tövratın Bəxş Edilməsi”ndə deyilib. Və buna görə də deyilmişdir: “Və bu süfrəyə”.

“Bu evə bol xeyir-dua” sözlərində isə, ev xoxma xüsusiyyəti adlanır, necə ki deyilib: “İnsanın tiferet gözəlliyinə görə, evə yerləşdirmək üçün”, və yazıldığı kimi: “Xoxma ilə ev tikiləcək”. Və bu, Zoarda deyildiyi kimidir: “Üç şey insanın şüurunu genişləndirir: gözəl qadın, gözəl məskən və gözəl qab-qacaq. Qözəl qadın – bu ruhdur, gözəl qab-qacaq – onun orqanlarıdır, məskən isə – onun qəlbidir”. Başqa sözlə, ev insanın qəlbi adlanır, insanın qəlbi isə Məbəd (“müqəddəslik evi”) olmalıdır, necə ki deyilib: “Və Mənə bir Müqəddəs yer etsinlər və Mən onların arasında bərqərar olacam”. Hansı ki insanın iki şey üzərində işləməli olduğunu bildirir.

1.Yaradılışın islahı, yəni “bol xeyir-dua” adlanan “xesed” xüsusiyyəti, çünki genişlənmə “xesed” adlanır, yuxarıda deyildiyi kimi, bu paxıllığa (xor gözlülüyə) əksdir. Və bu, Yaradanın süfrəsi adlanır. Və buna Tövrat sayəsində nail olunur, necə ki müdriklər dedilər: “Daxilində olan nur mənbəyə qaytarır”.

2. Sonra isə yaradılışın məqsədi olan iş gəlir, hansı ki xoxma nuru və ya həyat nuru adlanır. Və bu nur Tövratın müdrikliyi "xoxma"sı adlanır, və bu “Tövrat və Yaradan birdir” xüsusiyyətidir. Və ümumi mənada bu Tövrat Yaradanın adları adlanır. Və bu, insan artıq forma etibarilə bənzərlik planında xesed kelim-lərini, yəni əta etmək  kelim-lərini aldıqdan sonra yetişir.

Və bu, müdriklərin dediyi kimidir: “Ravvin Meir deyir: Tövratla lişma məşğul olan hər kəs”, – yəni daxilində artıq əta etmək  kli-si olan,  yalnız öz Yaradanına həzz vermək istəyən kəs, – “ona Tövratın sirlərini açırlar”, – bu isə Yaradanın adları adlanır.

Və deyilənlərlə Yaradanın işində paklığın nə olduğunu izah etmək olar. Necə ki deyilib: “Buna görə də insan bu pak süfrədən yemək yeməyə başlamazdan əvvəl boşalmalıdır”. Hansı ki bildirir: dəyərli şeyləri çirkli qablara qoymaq olmaz, əks halda çirk ucbatından hər şey xarab olar, Yaradanın işində də eynilə belədir. Yəni məhz, insan Yaradan naminə işləyəndə, və özü üçün işləməyəndə, yəni istəyi – Yaradana əta etmək  olanda, ali xeyir bu kelim-lərin daxilinə girə bilər, çünki nurla kli arasında bənzərlik mövcuddur.

Eyni zamanda, əgər kli-də özü üçün alma qarışığı varsa, bu isə tamamilə əta etmək  olan nura qarşı "çirkli" adlanır, — buna uyğun olaraq belə çıxır ki, insan Yaradandan həzz və ləzzət adlanan ruzini almağa hazırlaşmazdan əvvəl, özünü özü üçün almaqdan paklamalıdır. O zaman ali xeyir, yəni həzz klipot-lara, yəni özü üçün alma xüsusiyyətinə getmir, bəlkə müqəddəsliyə gedəcək, axı o, həzz alma anında Göylər naminə niyyət qura bilər. Və bu: “pak süfrədən yemək yemək” üçün adlanır.

Halbuki yeməkdən sonra – əksinə, o, bir hissəni Sitra Axra-ya verməlidir. Yəni o deyir ki, burada hələ də Sitra Axra-ya məxsus olan çirk var, və mən hələ özümü islah etməliyəm.