Ruhani işdə sahə ilə sahə adamı arasında fərq nədir

Məqalə 6, 1988

Zoar kitabında (Toldot, səh.33) deyilir: “İtsxaq Esavı sevirdi, çünki ov onun ağzında idi, Tövratda yazıldığı kimi: “Budur, ovçuluqda mahir adam, sahə adamı” (Bereşit, 25:27) və orada deyilir: “O, ovçuluqda qəhrəman idi”. Orada deyilən nə deməkdir? O deməkdir ki, insanların ağıllarını ovlayır və onları tələyə salırdı ki, Yaradana qarşı üsyan etsinlər. Burada da “sahə adamı” o deməkdir ki, Esav orada insanları qarət etmək və onları öldürmək üçün idi. “Sahə adamı” – çünki onun miras payı məskunlaşma yerində deyil, dağıntı yerində, səhrada, sahədədir. Buna görə də o, “sahə adamı” adlanır”.

Və İtsxaq haqqında da, gördüyümüz kimi, “sahə” yazılmışdır, Tövratda deyildiyi kimi: “İtsxaq sahəyə dua etməyə çıxdı” (Bereşit, 24:63). Yaqub haqqında isə deyilir: “Və dedi: bax, oğlumun qoxusu – Yaradanın xeyir-dua verdiyi sahənin qoxusu kimidir” (Bereşit, 27:27).

Və başa düşmək lazımdır ki, Esav haqqında deyiləndə, “sahə adamı” adlandırılanda sahə nə ilə fərqlənir? Zoarın izah etdiyi kimi, [o sahədə idi ki] “insanları qarət etsin və onları öldürsün”. Halbuki İtsxaq haqqında deyilir: “sahədə dua etmək” və müdriklərin izah etdiyi kimi, bu böyük bir işdir, çünki bununla İtsxaq gündüz duasını (Minxa) təsis etdi, necə ki deyilir: “İtsxaq sahədə dua etməyə çıxdı”. Həmçinin Yaqub haqqında yazılanın nə demək olduğunu anlamaq lazımdır, İtsxaq onun haqqında dedi: “oğlumun qoxusu – Yaradanın xeyir-dua verdiyi sahənin qoxusu kimidir”. Əgər belədirsə, [Tövratdan yuxarıda gətirilən sitatlarda “sahə” sözünün mənaları arasında] “sahə adamı”, “sahədə dua etmək”, “sahənin qoxusu” arasındakı fərqləri anlamaq lazımdır.

Məlumdur ki, Malxut sahə adlanır. Və ixtisar nəticəsində Malxutda çoxlu dəyişikliklər olduğuna görə, Malxutun çoxlu adları var. Onlardan biri “sahə”dir. Bir qayda var ki, biz “Malxut” dedikdə, söhbət birbaşa nurun Malxutundan gedir, o zaman o, almaq arzusundan özü üçün istifadə edirdi. Və bu baxımdan onda dəyişiklik yoxdur, Yaradanın yaratdığı almaq arzusuna uyğun olaraq, Onun varlıqlara verməyi düşündüyü xeyir və həzzi almaq üçün. Bu, “birbaşa nurun Malxutu” adlanır.

Buna görə də bu Malxut “Sonsuzluq” adlanır, çünki Malxut hələ Ali Nuru almağa məhdudiyyət qoymamışdı, yəni hələ “almaq naminə almaq” adlanan xüsusiyyətinə almaq istəmədiyini deməmişdi, əksinə, bu xüsusiyyətinə alırdı və buna görə də onda heç bir dəyişiklik yox idi və buna görə də [belə vəziyyət] “hər şey bir Nur idi” adlanır.

Lakin sonra bu Malxut Yaradanla xüsusiyyətlərin bənzərliyinə çatmaq istədi, bu da arzu nöqtəsində “bəzək” adlanır, yəni almaq naminə almaq istəmədi, yalnız əta etmək naminə almaq istədi. Və bu baxımdan Malxutu “sahə” adlandırmaq olar. Yəni şumlanmalı olan sahə kimi – elə çevirmək lazımdır ki, aşağıda olan yuxarıda olsun, yuxarıda olan isə aşağıda olsun. Eləcə də “sahə” adlanan Malxutda, özü üçün almaq arzusunda, almaq vacibdir – onun əhəmiyyəti yuxarıdadır, əta etməyin əhəmiyyəti isə aşağıdadır. Ruhani işdə də “şumlama” var – sahədə işi yerinə yetirmək, çevirmək ki, yuxarıda olan almaq arzusu aşağıda olsun, əta etmək arzusu isə yuxarıda olsun. Axı məhz bunun sayəsində yeməyə çevriləcək məhsul almaq olar, əks halda müqəddəsliyin yeməklərindən dadmaq imkanımızın heç bir şansı yoxdur. Necə ki deyilir: “Məhsulun bolluğu – öküzün qüvvəsindədir” (Mişley 14:4), yəni məhsulun bolluğu öküzün qüvvəsindən asılıdır.

“Öküz” o deməkdir ki, müdriklərin dediyi kimi, Göylərin Hakimiyyəti “öküz boyunduruqda və eşşək yük altında olduğu kimi” qəbul edilməlidir. Baal HaSulam izah etmişdir ki, “öküz boyunduruqda” o deməkdir ki, inam yükü qeyd-şərtsiz qəbul edilməlidir, necə ki, öküzü sahəni şumlamaq üçün boyunduruğa qoşurlar, onun arzusunu nəzərə almadan və razı olub-olmadığını soruşmadan – sadəcə onu arzusuna qarşı boyunduruğa qoşurlar. İnsan da Göylər Hakimiyyətinin yükünü öz üzərinə qəbul etməlidir, axı “öküz” bilik deməkdir, necə ki deyildiyi kimi: “…öküz öz sahibini tanıyır”. Buna görə də inam, biliyə ehtiyacı olan kəs üçün yükdür.

Və deyilənlərdən belə çıxır ki, “Sahə” özü üçün almada olan Malxutdur və onu “şumlamaq” lazımdır. “Sahə”nin islahı alma klisini çevirməkdən ibarətdir ki, onun yuxarıda olan əhəmiyyəti aşağı ensin, əhəmiyyəti aşağıda olan əta edən kelim isə yuxarı qaldırılsın ki, onlar ən mühüm olsunlar.

Almaq arzusu, məlum olduğu kimi, həm ağılda, həm də ürəkdə mövcuddur və islah tələb edir. Ağılda – bilikdən yuxarı inamla islah olunur, ürəkdə isə islah ondan ibarətdir ki, alınan bütün həzz əta etmək naminə olsun. Daha dəqiq desək – yerinə yetirilən hər bir əməl əta etmək naminə olsun və başqa cür heç bir hərəkət edilməsin.

Və buna əsasən Esav haqqında yazılanı başa düşmək lazımdır: onun “sahə adamı” olması – “sahə” adlanan vəziyyətdə olan insan nəzərdə tutulur, o zaman ki, o, Yaradanın hakimiyyətini “öküz boyunduruqda olduğu kimi” öz üzərinə qəbul etməlidir, lakin düşünür ki, artıq kamildir və heç bir islaha ehtiyacı yoxdur. Bu isə “ov onun ağzında idi” adlanır, necə ki Zoar kitabında deyilir: “Esav deyirdi ki, o sahədə dua etmək üçün olur və bu “ov” ilə İtsxaqı öz ağzında aldadırdı”.

Ruhani işdə “ov onun ağzında idi” o deməkdir ki, ürək və ağız fərqli şeylər danışır; “ağız” insanın zahiri hərəkətləri adlanır, onlara görə insan saleh kimi görünür, çünki əməldə əlavə etmək olmaz, lakin ürəkdə, yəni niyyətdə, o, hərəkətdə olduğu kimi deyil. Axı gözə görünən əməldə elə görünür ki, o, Yaradanın ehkamını yerinə yetirmək istəyir ki, ehkamı yerinə yetirməklə Ona həzz versin. Lakin ürəkdə yalnız şəxsi faydanı nəzərə alır, Yaradanın faydasını deyil. Belə çıxır ki, sözlərdə bir şeydir, ürəkdə isə başqa şey.

Buna görə də əməldə Esav kamil, qüsursuz insan kimi görünür. Buna görə o, “Esav – sahə adamı” adlanır, ona artıq sahədə işləmək lazım deyil. Axı sahədə iş, almaq arzusunu çevirməkdən ibarət olan şumlamadan başlayan iş, onun üçün deyil, belə ki, onun üçün hər şeyi zahirən yerinə yetirmək kifayətdir, bu “ağızla” adlanır, yəni onun ağzı və ürəyi bir deyil. Buna görə o, yuxarıda deyildiyi kimi, özü üçün almaq naminə olan “sahə”nin “sahə adamı” adlanır və bunda o kamildir, ona əlavə edəcək heç nə yoxdur.

Halbuki Yaqub və İtsxaq üçün sahədə iş səy və duadan ibarət idi, İtsxaq haqqında deyildiyi kimi: “İtsxaq sahədə dua etməyə çıxdı”, və müdriklərin izah etdiyi kimi, bununla İtsxaq Minxa duasını təsis etdi – o dua edirdi ki, “Şxinanı küldən qaldırsın”, Göylər hakimiyyətində həm ağılda, həm də ürəkdə olmalı olan əta etmə klisi əta etmək naminə niyyətdə olsun.

Sahə adamı olan Esav isə heç nəyi əta etmək naminə olmaq üçün islah etmədi, onda hər şey yalnız öz faydası naminə idi və buna görə Zoar kitabı izah edir ki, “sahə adamı” – insanları qarət etmək və öldürmək üçündür. Və Zoar daha da izah edir ki, o, “sahə adamı”dır, çünki onun miras payı məskunlaşma yerində deyil, dağıntı yerində, səhrada, sahədədir. Buna görə də o, “sahə adamı” adlanır.

Çünki yalnız öz faydası naminə işləyərək insan özünü qarət edir, özünü “insan” adlandırıldığı xüsusiyyətlərdən məhrum edir. Bundan əlavə, bir cinayət başqa cinayətə səbəb olduğu üçün, o özündəki insanı öldürür. Buna görə Zoar deyir: “və onları öldürmək”. “Onun miras payı məskunlaşma yerində deyil” kəlamı isə o deməkdir ki, o, öz xüsusiyyətlərinə görə “insan” adlananların yaşadığı “məskunlaşma yerinə” uyğun deyil, onun yeri isə dağıntı yerində, kelimin qırıldığı yerdədir, orada özü üçün almaq arzusu aşkarlanmış və aləmin dağıntısı baş vermişdir.

Yaqub haqqında isə deyilir: “Və dedi: bax, oğlumun qoxusu – Yaradanın xeyir-dua verdiyi sahənin qoxusu kimidir”. Axı Yaqub islah etdi – Maariv duasını təsis etdi, Tövratda deyildiyi kimi: “və yerə çatdı” (Bereşit 28:11) – axşam duasını təsis etdi. Həmçinin Yaqub haqqında deyilir: “Və budur, sahədə bir quyu və onun yanında üç xırdabuynuzlu sürü” (Bereşit 29:2). Zoar izah edir: “Və sahədə quyu gördü – o deməkdir ki, ‘yuxarıdakı quyunu’ – nukvanı gördü, biri digərinə qarşı, yəni aşağıdakı quyu yuxarıdakı quyuya yönəlmişdi”.

Bunu belə anlamaq lazımdır ki, Yaqub “aşağı quyunu” islah etdi – öz “quyusunun” niyyətinin istiqamətini dəyişdi – “sahə” adlanan almaq arzusunu, onu elə islah etdi ki, yuxarıdakı kimi olsun. Yəni Müqəddəs Malxut kimi, onda özü üçün almaq arzusu üzərində ekran var, əks olunmuş nuru qaldırır ki, almaq istədiyi hər şey yalnız əta etmək üçün olsun. Yaqub da özünü elə islah etdi ki, onun bütün əməlləri yalnız əta etmək niyyəti ilə olsun.

Buna görə də Yaqub İtsxaqın yanına gəldikdə, Yaqub isə bütün kamilliyi aşkarlayan orta xətdir, buna görə yazılmışdır ki, İtsxaq dedi: “Bax, oğlumun qoxusu, Yaradanın xeyir-dua verdiyi sahənin qoxusu kimidir”. Yəni sahə adlanan Yuxarı Malxut orta xətdə islah olunduqda, bu “Yaradanın xeyir-dua verdiyi sahə” adlanır, orada Yaradanın varlıqlar üçün hazırladığı xeyir və həzz aşkarlanır. “Sahə adamı”, “sahədə dua etmək” və “sahənin qoxusu” anlayışları arasındakı fərq budur.