Barux Şalom Levi Aşlaq (Rabaş)

İnsanın Yaradandan istədiyi hədiyyə nədir?

Məqalə 22, 1987

Zoar kitabında, Pinxas fəslində belə deyilir: «Qulunu xilas et, Sən mənim Uca Yaradanım»¹, «Qulunun ruhunu sevindir»², «Gücünü quluna ver»³. Bu məzmurunda Davud üç dəfə özünü qul adlandırır və bu, Mişna müəlliflərinin insanın duanın qulu olması gərəkdiyi barədə üç dəfə hökm çıxarması ilə üst-üstə düşür. Birinci xeyir-dualarda öz ağasına həmd edən qul kimi olmaq lazımdır. Orta xeyir-dualarda – ağasından hədiyyə istəyən qul kimi. Axırıncı xeyir-dualarda isə – ağasından aldığı və gedərkən özü ilə apardığı hədiyyəyə görə ona təşəkkür edən qul kimi⁴.

Və başa düşmək lazımdır ki, nə üçün insan duasını sədəqə və ya digər şeylər alan deyil, məhz ağasından hədiyyə alan qula bənzətdilər? Bu, işə münasibətdə bizə nəyi öyrətməlidir?

Məlumdur ki, Yaradandan bizə birbaşa iki şey gəlir:

1. Nur;
2. Bu nuru qəbul etmək üçün kli.

1. Axı biz öyrənmişdik ki, yaradılışın məqsədi Onun Öz məxluqlarını həzzləndirmək arzudur. Buna əsasən, məlum olur ki, Yaradan aşağıdakıların oyanışı olmadan özü, hələ dünyada yaradılmamış məxluqları həzzləndirmək istəyirdi ki, Onlardan oyanış alsın. Və bu -nur Yaradandan gəlir və aşağıdakının buna heç bir təsiri yoxdur hesab olunur.

2.Yaradan yoxdan var edərək «həzz və zövq almaq istəyi və istəyi» adlanan kli yaratdı. Başqa sözlə, «Sənin əməllərindən Səni tanıdıq» şəklində gördüyümüz şey – yəni biz yalnız yaradılış təbiətində mövcud olduğunu gördüyümüz şeylər haqqında danışırıq. Və biz görürük ki, istənilən şeydən – o nə olursa olsun – yalnız ona doğru bir canatma olduqda həzz almaq mümkündür. Və buna görə də, öyrəndiyimiz kimi, almaq istəyi adlanan bu klini yaradan nurun tərəfindən o, dörd mərhələdən, yəni almaq istəyinin istək formasının tamamlanmasına qədər keçdiyi dörd mərhələdən keçdi. Və bu kli, nur bu klini yaratdıqdan sonra, Onun əta etmək istəyində olan xeyir və həzzi aldı.Və yuxarıda adları çəkilən iki şey, yəni nur və kli Yaradana aiddir. Və bu baxımdan, öyrəndiyimiz kimi, heç nə əlavə etmək mümkün olmayan mütləq kamillik var idi.

Lakin sonradan tamamilə yeni bir şey doğuldu – Yaradana deyil, məhz məxluqa aid etdiyimiz şey. Başqa sözlə, əta etməyi Yaradana aid edirik, çünki Onun istəyi məxluqlarını həzzləndirmək, yəni məxluqlara bütün xeyri əta etmək və onlardan heç nə almamaqdır. Sonralar isə yeni bir şey meydana gəldi. TES-də (1-ci hissə) deyildiyi kimi, ilk qəbul edən, «Sonsuzluq Malxutu» adlanan, istək nöqtəsində bəzək adlanan xüsusiyyətə can atdı ki, onda forma oxşarlığı, yəni qovuşma (Dvekut) olsun. Və bu səbəbdən İxtisar (Tsimtsum) baş verdi. Başqa sözlə, o, «almaq istəyi» adlanan kli öz almaq istəyini azaltdı və nur avtomatik olaraq çəkilib çıxdı.

Və malxut «əta etmək istəyi» adlanan yeni bir kli yaratdı. Yəni nurun istəyi ölçüsündə həzz və zövq almaq deyil, [onu] əta etmək istəyinin ölçüsündə [almaq] klisi. Yəni malxut hesabladı ki, o, ali xeyrin neçə faizini əta etmək niyyəti ilə ala bilər. Almaq üçün olacağı təqdirdə alacağı həmin hissəni isə o, qəbul etməyəcək.

Belə çıxır ki, aşağıdakının verdiyi klini aşağıdakının özünə aid edirik. Axı aşağıdakının nurdan həzz almaq qabiliyyətinə malik olması üçün yuxarıdakının yaratdığı ali kelimlər – bu, yalnız almaq istəyidur. Və bu kli heç vaxt ləğv olunmayacaq, çünki Yaradanın yaratdığı şey əbədi olaraq mövcud olmağa borcludur.

Lakin aşağıdakı yalnız Yaradanın kli-sinə əlavə edə bilər. Və bu, «Yaradanın yaratdığı, etmək üçün» deyilən kimidir; bu o deməkdir ki, Yaradan «həzz almaq istəyi» adlanan kli yaratdı, insan isə ona «əta etmək niyyəti» adlanan düzəliş əlavə etməlidir. Sonsuzluq malxutunun özünü istək nöqtəsi ilə bəzəməsi yuxarıda deyildiyi kimi o deməkdir ki, onun bəzəyi almaq istəyinə əta etmək niyyəti verməsindən ibarət idi.

Orada, Sonsuzluq malxutunda yalnız kök var idi. Və ondan aşağıdakılara ötürülür ki, artıq əta etmək üçün almaq olmaz – «yuxarıda arzu olan şey, aşağıda məcburi qanuna çevrilir» qaydasına əsasən. Və bu xüsusiyyətdən o, müqəddəsliyin əksi olan Sitra Axranın xüsusiyyəti doğulana qədər davam etdi. Çünki müqəddəslikdə yalnız əta etmək istəyi, yəni qovuşma xüsusiyyəti mövcuddur, almaq üçün almaq istəyənlər isə Həyat Mənbəyindən uzaq və ayrı qalırlar. Və buna görə də Zoar kitabında [müdriklər] dedilər: «Günahkarlar sağ ikən ölü adlanırlar»,çünki onlar «Xalqların mərhəməti- nöqsanlıdır» ayəsini günahkarlara aid edirlər - «Onların etdikləri bütün yaxşılıqlar özləri üçün olur».

.Və deyilənlərdən belə çıxır ki, Yaradan birbaşa iki şey verir:

1. xeyir və həzz;

     2.həzzlərə can atmaq istəyi.

Lakin dolayı yolla Yaradandan utanc adlanan narahatlıq xüsusiyyəti gəlir. Yəni Yaradanın istəyi odur ki, aşağıdakı əzab deyil, həzz alsın; lakin dolayı yolla,  Ali olan , Əta Edən aşağıdakının həzz alarkən utanc hiss etməsini istəmir və buna görə də yuxarıda deyildiyi kimi, ixtisar islahı baş verdi.

Və ixtisara görə əgər məxluq kliyə, yəni əta etmək niyyətinə islah etməsə, ali xeyir Yaradanın yaratdığı kelimlərə gəlmir . Və əgər insanın bu kli-si yoxdursa, insan nursuz qaranlıqda qalır və «Xeyirxah və Xeyir Verən» adı ondan gizlədilir, çünki onda ali xeyri almaq üçün uyğun olan, «forma oxşarlığı» adlanan kelimlər yoxdur.

Belə çıxır ki, ixtisardan sonra yaranan bütün yenilik yalnız əta etmək niyyətinin çatışmamasıdır, lakin ixtisardan əvvəl cəlb edilən iki xüsusiyyət dəyişməyib. Başqa sözlə, birinci xüsusiyyətdə, yəni Yaradanın həzzləndirmək istəyində heç bir dəyişiklik baş verməyib (allah eləməsin), çünki ixtisardan sonra da O, xeyir və həzz əta etmək istəyir; ikinci xüsusiyyət də, yəni almaq istəyi də dəyişikliyə məruz qalmayıb. Və öyrəndiyimiz kimi, ruhaniyyətdə dəyişikliklər yoxdur, yalnız əlavələr var; məlum olur ki, ixtisardan sonra almaq istəyinə əta etmək niyyəti əlavə edilməzsə, heç bir ali xeyir almaq qeyri-mümkündür. Və bütün işimiz Tövrat və ehkamlarda əta edən kelimlərə layiq olmaqdan ibarətdir.

Və bunu bizə müdriklərimiz dedilər: «Mən şər başlanğıc yaratdım və ona ədviyyat olaraq Tövratı yaratdım»⁹. Və məlum olduğu kimi, almaq istəyi Yaradandan uzaqlaşmağa səbəb olduğu üçün şər başlanğıc adlanır, çünki o, forma baxımından Yaradandan fərqlənir. Çünki Yaradanın niyyəti əta etməkdir, şər başlanğıcın niyyəti isə yalnız almaqdır. Və bu səbəbdən yaradılış layihəsində ehtiva olunan bütün xeyir və həzz ondan gizlədilib.

Lakin təbiətimizə zidd olan, bu kelimləri necə əldə etmək olar? Cavab: bunun üçün bizə bu kelimləri əldə etməyimizə kömək edəcək Tövrat və ehkamlar verilmişdir. Lakin niyə hamı Tövrat və ehkamlar sayəsində əta edən kelimlərə layiq olmur? Səbəb isə məlum olduğu kimi odur ki, kli-siz nur yoxdur. Belə çıxır ki, əgər insan ona yalnız bu kelimlərin çatışmadığını yüz faiz bilmirsə, onda hələ ki əsl kelimlər yoxdur, yəni bu kelimlərə ehtiyacı yoxdur. Məlum olur ki, nur insana bu kelimləri əldə etməyə kömək etmək üçün xüsusi 'sgula' qabiliyyətinə malik Tövrat və ehkamlarda gizlənib, lakin onun bu kelimlərin verilməsi üçün həqiqi ehtiyacı yoxdur. Və əgər biz bir qədər dərindən baxsaq, yəni Tövrat və ehkamları yerinə yetirənlər arasında onlara əta edən kelimlərin verilməsini istəyib-istəmədiklərini diqqətlə yoxlasaq, bu işçilərin böyük əksəriyyəti deyəcək ki, onlar bundan imtina edirlər, əvəzində isə Tövrat və ehkamları almaq üçün yerinə yetirmək istəyirlər. Belə çıxır ki, onların əta edən kelimlərə ehtiyacı yoxdur. Onda necə demək olar ki, əziyyət çəkdikləri Tövrat və ehkamlar ,ehtiyac duymadıqları bir şey, onlara mükafat verəcək. Əksinə, qorxurlar ki, bir gün eqoist sevgi adlanan almaq kelimlərini itirərlər.

Və bu, Rambamın dediyi kimidir: «Müdriklər dedilər: insan həmişə, hətta «lo lişma»da olsa belə Tövratla məşğul olmağa borcludur, çünki «lo lişma»dan «lişma»ya gələcək. Buna görə də azyaşlılara, qadınlara və bütün savadsız kütləyə öyrədərkən onları yalnız qorxudan və mükafat almaq üçün işləməyi öyrədirlər; nə qədər ki, onların ağlı,biliyi çoxalmamış və onlar daha böyük müdrikliklə dolmamışlar, bu sirri onlara çox tədricən açır, heç bir təzyiq göstərmədən öyrədirlər; o vaxta qədər ki, Onu dərk etsinlər, Onu tanısınlar və sevgidən Onun xidmətində olsunlar»¹⁰.

Və deyilənlərdən belə çıxır ki, insan əta edən kelimləri əldə etməyə çalışmalıdır. Və hərçənd o görür ki, almaq istəyi buna razı deyil, yəni Yaradanın ona bu kelimləri verməsi üçün dua etməsinə imkan vermir, insan bu barədə də Yaradana dua etməlidir ki, O, ona istək versin, o yenə də bu kelimlərə ehtiyac olduğunu dərk etsin və Yaradandan təvəqqe etsin ki, bədənin almaq kelimlərində qalmaq istəyən istəyinə qalib gəlmək üçün onda güc olsun. Və təkcə bu deyil – o, bundan bir arzunun böyüyə biləcəyini və insanın sonradan əta edən kelimlərə gəlmək istəyəcəyini gördükdə, o dərhal bunu hiss edir və dərhal müqavimət göstərməyə başlayır.

Lakin insanın əta etmək üçün işləyə bilmədiyini görməsi asan deyil. Axı insan düşünür ki, indi onda hələ əta etmək istəyi yoxdur, lakin əta etmək üçün işləmək istədikdə onun seçimi var, yəni əta etmək üçün işləmək qabiliyyəti var. Onun fikrincə, bu bilik ona sakitlik verir və əta etmək işi ilə məşğul olmamasından təəsüratlanmamağa imkan yaradır, çünki istədiyi vaxt bu onun üçün əlçatandır. Buna görə də o, bunun qayğısına qalmır.

Lakin həqiqət budur ki, bu, insanın gücündə deyil, çünki bu, onun təbiətinə ziddir. Və müdriklərimiz dedilər: «İnsanın şər başlanğıcı ona hər gün qalib gəlir... Və əgər Yaradan ona kömək etməsəydi, o dözə bilməzdi»¹¹. Lakin kömək almaq üçün insan Yaradanın köməyinə ehtiyacı olduğunu görməli və səy göstərməlidir. Buna görə də [müdriklər] dedilər: «Təmizlənməyə gələnə...» və sonra Yaradan ona kömək edir.

Və biz soruşduq ki, insan niyə işə başlamalı və yalnız bundan sonra Yaradan ona kömək etməlidir? Yaradan niyə ona bu gücü dərhal – yəni insan kömək istəməsə belə, Yaradanın işinə başlayan kimi dərhal vermir? Lakin yuxarıda deyildiyi kimi, belə bir qayda var: «Kli-siz nur yoxdur», ona görə insan başlamalıdır. Və insan bacarmadığını gördükdə, məlum olur ki, o zaman Yaradanın ona kömək etməsi üçün ehtiyacı yaranır. Buna görə də, məhz insan işə başlayıb bu vəziyyətdə [davam edə] bilmədiyini gördükdə, Yaradanın ona «əta etmək istəyi» adlanan bu gücü ötürməsi üçün kli əldə edir.

Lakin qayda olaraq, insan əta etmək işinə başlayıb bunun çətin olduğunu gördükdə və onun fikrincə, Yaradandan kömək etməsi üçün artıq dəfələrlə xahiş edib heç bir kömək almadığını gördükdə, insan döyüş meydanından qaçır və deyir ki, bu iş onun üçün deyil. Və əslində, məhz bu yerdə, onun bu işin onun tərəfindən çətin olduğu və yalnız Yaradanın kömək edə biləcəyi qənaətinə gəldiyi zaman insan Yaradana etibar etməlidir ki, O həqiqətən də kömək edəcək, lakin kli, yəni Yaradanın köməyinə ehtiyac hələ tamamlanmayıb və kömək istədiyi hər dəfə Yaradanın yardımını hələ hiss etməsə də, bilik üzərində inanmaq lazımdır ki, Yaradan həqiqətən də kömək edir, lakin insan buna ehtiyac olduğunu həqiqi şəkildə [açıq-aydın] üzə çıxarmaq üçün hələ bunu görməməlidir.

Və deyilənlərdən bu sözləri izah etmək olar: «Çünki Yaradanın yolları düzdür, salehlər onların üzəri ilə gedəcək, günahkarlar isə büdrəyəcəklər»¹². Bu o deməkdir ki, məhz bu nöqtədə, insanın əta edən kelimlərə gəlmək iqtidarında olmadığı qənaətinə gəldiyi nöqtədə – çünki o görür ki, insan bədəninin heç bir orqanı buna razı deyil – indi o, həqiqət anına yaxınlaşıb və indi Yaradanın ona kömək etməsi üçün həqiqi dua ucaltmalıdır. Və o, şübhəsiz ki, Yaradandan kömək alardı ki, Yaradan bunun üçün insanın Ona kli, yəni ehtiyac verməsini gözləyir. Və məhz burada insan bu vəziyyətdən qaçır – məhz indi köməyin gələ biləcəyi yer olduğu halda o, döyüş meydanından qaçır və buna görə də o, günahkar adlandırılır.

Eyni zamanda saleh ümidsizliyə qapılmır və məhz indi əta edən kelimlərə layiq görülür. Belə çıxır ki, «salehlərin keçəcəyi» yerdə, yəni onlar səviyyə üzrə yüksəliş alırlar, məhz bu yerdə «günahkarlar büdrəyəcəklər», yəni kömək almağın lazım olduğu məhz həmin yerdə büdrəyir və döyüş meydanından qaçırlar.

Bütün bunlardan belə çıxır ki, insan Yaradandan hədiyyə istəməlidir, yəni Yaradan ona almaq istəyi adlanan klini verdiyi kimi, əta edən kelimləri də hədiyyə olaraq versin. Başqa sözlə, bir tərəfdən biz deyirik ki, Yaradan kli və nur, yəni həzz almaq istəyi və həzz verdi. Və kliyə yalnız əlavəni, yəni əta etmək istəyini – bunu məxluqlara aid edirik, yuxarıda deyildiyi kimi: «Yaradanın yaratdığı, etmək üçün», burada «yaratdığı» «yoxdan var edilmiş» olduğu üçün, «yaratdı» adlanan almaq istəyi deməkdir. İnsan buna əta etmək niyyəti qurmalıdır. Belə çıxır ki, bu, əslində Yaradana deyil, məxluqlara aiddir.

Lakin həqiqət budur ki, əlavə adlanan bu klini də Yaradan verməlidir. Və bizim bunun məxluqlara aid olduğunu deməyimiz o deməkdir ki, insan Yaradandan əta etmək niyyəti adlanan bu klini verməsini xahiş etməlidir. Başqa sözlə, aşağıdakı yalnız xisarona – əta etmək istəyinin çatışmamasına – sahib olmaq üçün çalışmalıdır. Almaq istəyinə gəldikdə isə, demək olmaz ki, buna aşağıdakının oyanışı var, çünki əgər almaq istəyi hələ dünyada yoxdursa, kim istəyəcək ki, ona arzu versinlər ki, həzz almaq istəsin? Axı insan doğulmazdan əvvəl onun nə isə istədiyini demək qeyri-mümkündür. Buna görə də deyirlər ki, almaq istəyi tamamilə Yaradana aiddir.

Lakin həzz almaq istəyi doğulduqdan sonra insanın bu almaq istəyinin – əlavəsiz və təbiətdən necə yaranırsa – şər olduğunu hiss etməsinin vaxtı çatir. Çünki bu arzuya görə o, həqiqi həzzləri ala bilmir, yalnız klipotların ləğv olunmaması üçün Yaradanın onlara verdiyi «zəif nuru» ala bilir. Və insan bu biliyə gəldikdə, onda əta etmək niyyəti qurmaq imkanına malik olmaq üçün ehtiyac yaranır. Bu ehtiyac yaranmazdan əvvəl isə ona kli əta etmək qeyri-mümkündür, yuxarıda deyildiyi kimi, başqa sözlə, «klisiz nur yoxdur». Kli isə ehtiyac və xisaron adlanır, lakin bu xisaron yalnız ona ehtiyacı olmasından, lakin bunun onda olmamasından ağrı və əzab çəkdiyi təqdirdə xisaron hesab olunur.

Sadə xisaron isə insanın başa düşdüyü kimi çatışmayan şeyə sahib olmadığını gördüyü zamandır. Lakin əgər o bunsuz da yaşaya bilər deyə düşünürsə, onun haqqında hələ ki -əsl xisaronu var -demək olmaz. Əsl xisaron isə odur ki: hiss etdiyi şeyin çatışmaması olmadan o, yaşamağa davam edə bilməz. Bu, həqiqi ehtiyac adlanır.

İşdə də elədir, çox vaxt elə olur ki, insan bilir, başa düşür və hiss edir ki, onda əta etmək istəyi çatışmır. Və o, Yaradandan təvəqqe edir ki, almaq istəyi adlanan bədənə qalib gəlməyə imkan verən qabiliyyət versin. Və o, özü bilir ki, Yaradandan artıq dəfələrlə xahiş edib və Yaradan onu eşitmək istəmir. Və onun Yaradandan hələ ki bu gücü almadığını görməsi onu uzaqlaşdırır, çünki onda Yaradandan istədiyini verməsini yenidən təvəqqe etməyə gücü yoxdur, çünki o görür ki, Yaradan onu eşitmir və buna görə də Yaradana dua etmək üçün başqa imkanı yoxdur.

Amma əslində, yuxarıda deyildiyi kimi, insanın Yaradanın ona kömək etməsi üçün hələ həqiqi ehtiyacı yoxdur. Çünki əta etmək niyyəti qurmaq imkanının olmadığını gördükdə insanın sahib olduğu ehtiyac – bu hələ həqiqi ehtiyac adlanmır. Yuxarıda deyildiyi kimi, həqiqi ehtiyac o zaman adlanır ki, o, əgər əta etmək istəyinə sahib olmasa, dünyada yaşamaq hüququnun olmadığını görür. Bu, həqiqi xisaron adlanır.

Və buna görə də insan dərk etməyə gəldikdə ki, əgər o, əta etmək istəyini əldə etməsə, müqəddəslikdən ayrılacaq və Yaradanla qovuşma adlanan ruhaniyyətə nə vaxtsa layiq ola biləcəyinə dair heç bir ümidi yoxdur. Hətta onun, eqoist sevgiyə qərq olduğu müddətcə müqəddəsliyə daxil olmaq üçün heç bir şansı yoxdur və klipotda qalacaq, bu da onu incidir və o deyir: «Belə həyatdansa, ölüm daha yaxşıdır». Bu, həqiqi ehtiyac adlanır. Və o zaman insan Yaradana əta edən kelimləri verməsi üçün dua ucaltdıqda, bu, həqiqi ehtiyac adlanır və yalnız bunu aşağıdakılara, yəni əta edən kelimlərin çatışmamasından ibarət olan xisarona aid edə bilərik. Bu, «kli», yəni ehtiyac adlanır.

Bunun dolğunluğu isə, yəni əta etmək istəyi Yaradana aiddir. Başqa sözlə, Yaradan birinci klini, yəni almaq istəyini verdiyi kimi, əta etmək istəyi adlanan klini də verir. Və almaq istəyi adlanan birinci kli ilə əta etmək istəyi adlanan kli arasındakı bütün fərq bundan ibarətdir: birinci kli aşağıdakının oyanışı olmadan yaranmışdır, yuxarıda deyildiyi kimi, çünki O onu yaratmazdan əvvəl kim xahiş edə bilərdi? Lakin sonradan, almaq istəyi doğulduqda, o, bu almaq istəyinin nəyə gətirib çıxardığını hiss etməyə başladı. Və əta etmək kelimlərinə olan ehtiyac ölçüsündə insan zərurəti hiss etməyə oyanır. Və yalnız əta edən kelimlərə olan ehtiyacı məxluqlara aid edirik.

Və deyilənlərdən biz xahiş etdiyimiz şeyi izah edə bilərik: «Və təmənnasız hədiyyə xəzinəsindən mənə əta et»¹³. İlk baxışdan bunu başa düşmək çətindir, çünki biz Yaradana mükafat almaq, xüsusilə də pulsuz hədiyyə istəmək üçün xidmət etməməliyik. Bəs niyə (Məzmurları oxumazdan əvvəl oxunan «İstəyin olsun» duası): «Və təmənnasız hədiyyə xəzinəsindən mənə əta et»  yazılıb ?

Bunun mənası belədir: bizə təmənnasız hədiyyə ver, mənə əta et. Başqa sözlə, bizə almaq istəyi klisini verdiyin kimi, əta edən kelimləri də hədiyyə olaraq ver. Biz Səndən təvəqqe edirik, çünki biz əta edən kelimlərə ehtiyac duyuruq. Əta edən kelimlər onlardır ki, biz heç bir mükafat olmadan təmənnasız işləyə bilək, bütün işimiz isə yalnız əta etmək olsun. Başqa sözlə, almaq istəyi adlanan birinci kli ilə insan mükafat olmadan işləyə bilmədiyi kimi, bu kli yeni kli, yəni Onu yaratmazdan əvvəl mövcud olmayan yeni yaradılış adlanır.

Və indi bizə kli, yəni Sənin xəzinəndən arzu ver. Əta etmək istəyi nədir? O, həzz almaq istəyini yaratmazdan əvvəl də mövcud idi, çünki əta etmək istəyi almaq istəyinin səbəbidir. Çünki əta etmək istəyi var olandan var, almaq istəyi isə yoxdan var olan adlanır, çünki məlum olduğu kimi, almaq istəyi Yaradana aid deyil, O kimdən almalıdır? Buna görə də biz təvəqqe edirik: «Və təmənnasız hədiyyə xəzinəsindən» – yəni Sənin xəzinəndən, çünki Səndə əta etmək istəyi var və Sən bu arzunu  təmənnasız olaraq verirsən – bizə ver ki, biz də mükafat almadan təmənnasız işləyə bilək.

Və buradan soruşduğumuz şey aydın olur – biz Yaradandan təmənnasız hədiyyə verməsini necə xahiş edə bilərik. Və izahat odur ki, biz Yaradandan Ona təmənnasız xidmət etmək imkanını verməsini xahiş edirik. Başqa sözlə, insanın aldığı əta edən kli «təmənnasız hədiyyə» adlanır. Buradan belə çıxır ki, insanın Yaradandan ona verməsini xahiş etməli olduğu hədiyyə nədir? Və biz soruşduq ki, hədiyyələri necə xahiş etmək olar. Axı məlumdur ki, sədəqə istəyirlər, amma hədiyyəni kim istəyər? Dünyada isə qəbul olunub ki, sevilən şəxsə hədiyyə verirlər.

Cavab odur ki, insan Yaradanı sevmək istədiyindən və ona mane olan şey almaq istəyi olduğundan, insan əta edən kli adlanan bu hədiyyəni xahiş edir, çünki Yaradandan alacağı bu hədiyyə sayəsində insan özünə olan sevgini deyil, Yaradanın sevgisini qazanacaq. Buna görə də bu, hədiyyə adlanır və insan bunu xahiş etməlidir.

Və bu, bizim soruşduğumuz suala cavabdır: insan Yaradan-dan hansı hədiyyəni istəməlidir, bunu istəmək mümkündürmü və bizim Tövrat və ehkamlardakı işimiz hansı istəyə əsaslanır? Belə ki, onları yerinə yetirməklə biz bu istəyin ehtiyacını əldə edəcəyik, çünki anlayacağıq ki, «onlar bizim həyatımız və ömrümüzün uzunluğudur».Bu ehtiyac ondan ibarətdir ki, bizə forma oxşarlığı adlanan Yaradanla qovuşma çatmır; məhz bunun sayəsində biz Həyat Mənbəyinə tutuna bilərik.Əgər, Allah eləməsin, biz qovuşmağa layiq olmasaq və eqoist özünəsevgidə qalsaq, istənilən halda Həyat Mənbəyindən ayrılmış olarıq. Buna isə aramızda olan ayrılığa görə «Günahkarlar sağ ikən ölü adlanırlar»deyilir.

Hədiyyə istəməkdə əsas məsələ ona olan ehtiyacdır. Tövrat və ehkamlar vasitəsilə isə biz bu ehtiyacı əldə edirik. Bu ehtiyac sayəsində «Yaradan üçün əta etmək istəyi» adlanan kli-ni, bizə verəcəyi bu hədiyyəni istəmək imkanımız yaranır.

Bu, deyildiyi kimidir: «Mən təmənnasız olduğum kimi, siz də təmənnasız olun»[16], yəni insan əta etmək naminə çalışmağa səy göstərməli və heç bir əvəz almaq istəməməlidir. Hərçənd orada, Qmarada, bunu başqa cür izah edirlər, lakin orada buna da işarə edilir və bu, qovuşma (Dvekut) adlanır.

Və deyilənlərdən belə bir şeyi də izah etmək olar: biz qidaya olan xeyir-duada deyirik ki, hətta Şənbə günü, adi dünyəvi söhbətlər aparmağın qadağan olduğu zaman belə, Yaradandan istəyirik: «Bizi insan hədiyyələrindən asılı etmə»[17].Belə bir dua həftəiçi günlərə, insanın qazanc haqqında xahiş etdiyi vaxta uyğun gəlir, lakin Şənbə gününə deyil.

Bunu belə izah etmək lazımdır: Şənbə günü «Bizi insan hədiyyələrindən asılı etmə» deyə istəməyimiz insanların kelimini (sözün əsl mənasında, «ət və qandan olanların» kelimlərini), yəni insanların istifadə etdiyi, almağa yönəlmiş kelimləri nəzərdə tutur. Biz isə Yaradandan istəyirik ki, bizə kömək etsin və biz insanların kelimlərindən istifadə etməyə məcbur olmayaq, əksinə, Yaradanın kelimlərindən, yəni əta etməyə yönəlmiş kelimlərdən istifadə edək. Məhz bu kelimləri Yaradandan istəyirik, çünki onlar təmənnasız hədiyyənin kelimləridir.