Rabaş / Məqalələr

Ruhani işdə "Tövrat yalnız şər başlanğıcdan danışır" nə deməkdir

Məqalə № 39, 1989-cu il

Deyilir: "Sən öz düşmənlərinə qarşı savaşa çıxdığın zaman və sənin Padşahın, sənin Qüdrətlin onları sənin əllərinə təslim etdikdə və əsirlər arasında gözəl bir qadın görüb onu özünə zövcə olaraq götürdükdə". Raşinin izahı: "Tövrat yalnız şər başlanğıcdan danışır, çünki əgər Yaradan ona icazə verməsəydi, o, qadağaya baxmayaraq onu özünə götürərdi". Sitatın sonu.

Bunu başa düşmək lazımdır — əgər Yaradan şər başlanğıca onu günaha sövq etmək üçün güc verməsəydi, daha yaxşı olmazdımı? Onda icazə verməyə ehtiyac olmazdı, çünki o, onu qadağan olunmuş şəkildə almazdı. Ruhani işdə də Raşinin "savaşa çıxdığın zaman" deyilənlər haqqında izah etdiyi şeyi başa düşmək lazımdır ki, orada " seçim savaşı"ndan  (reşut) danışılır. "Seçim savaşı" nə deməkdir?

Həmçinin müdriklərimizin dediklərini də başa düşmək lazımdır: "Mən şər başlanğıc yaratdım və Tövratı ona ədviyyat olaraq yaratdım". Elə bil ki, Tövratı şər başlanğıc üçün yaratmışam. Yəni əgər şər başlanğıc olmasaydı, Tövrata ehtiyac olmazdı. Burada da soruşmaq lazımdır: əgər onun başqa bir məsləhəti olsaydı, yəni şər başlanğıcı yaratmamaq, onda Tövrata ehtiyac olmazdı. Məlumdur ki, yalnız Tövratın sayəsində dünya mövcuddur, necə ki, müdriklərimiz demişlər: "Əgər gündüz və gecə əhd-peymanım olmasaydı, səmanın və yerin qanunlarını təsis etməzdim". Lakin burada nəzərdə tutulur ki, O, Tövratı şər başlanğıca görə yaratmışdır. Biz bunu ruhani işdə anlamalıyıq.

Və bilmək lazımdır ki, şər başlanğıc kimdir, Tövrat kimin üçün yaradılmalı idi, necə ki, yazılmışdır: "Mən şər başlanğıc yaratdım və Tövratı ona ədviyyat olaraq yaratdım". Həmçinin başa düşməliyik ki, Tövrat nə üçün "ədviyyat" adlanır. Çünki biz görürük ki, süfrə üçün hər hansı bir yemək bişirdikdə və yeməyin dadlı olması üçün yeməyə ədviyyat qoyuruq. Bu o deməkdir ki, əsas yeməkdir, ədviyyat isə sadəcə dad verən əlavədir. Lakin deyilənlərə görə, Tövrat yalnız ədviyyatdır. Deməlii, əsas şər başlanğıcdır, Tövrat isə yalnız şər başlanğıcın dadını artırır. Biz bunu necə başa düşə bilərik, axı Tövrat əsasdır, necə ki, yazılmışdır: "Çünki onlar bizim həyatımız və uzunömürlülüyümüzdür"?

"TES-in girişində" aydınlaşdırıldığına görə bizə məlumdur ki, şər başlanğıc "şər başlanğıc" adlanan həzz və zövq almaq istəyidir. Və bu, "əsas yaradılışdır". Yəni O, onu yaratmamışdan əvvəl reallıqda mövcud olmayan yeni bir şeyin dünyada yaradıldığını deyə biləcəyimiz yeganə şey — məhz həzz almaq istəyidir. Həzz və zövq almaq arzusu, canatması dünyanın yaradılışından əvvəl mövcud deyildi, çünki Yaradanın əskikliyi və əldə etməli olduğu arzusu yoxdur.

Və o orada deyir: "O, bu istəyi nə üçün yaratdı?" Məhz yaradılışın məqsədi üçün, çünki dünyanın yaradılışı ona görə baş verdi ki, O, xeyir vermək istəyir. Və biz Yaradanın yaratdığı təbiətimizdə görürük ki, yalnız bədənin susadığı şeydən həzz vardır. Üstəlik, həzzin ölçüsü can atmaqdan asılıdır. Bu səbəbdən O, bizdə həzz almaq istəyi yaratdı. Və bu, yaradılışın mahiyyətidir. Başqa sözlə, əgər dünyada bu almaq istəyi mövcud olmasaydı, Yaradanın məxluqlara vermək istədiyi həzzi kimsə ala bilməzdi.

Və deyilənlərdən belə çıxır ki, yaradılışın mahiyyəti həzz almaq istəyidir və o olmadan yaradılış haqqında danışmaq qeyri-mümkündür. Lakin anlamaq lazımdır ki, almaq istəyi nə üçün "şər başlanğıc" adlanır. Və əgər o, həqiqətən də pisdirsə, O onu nə üçün yaratmışdır?

Məsələ burasındadır ki, Yaradan istədi ki, onlar həzz alarkən xoşagəlməz hisslər keçirməsinlər və bu, həmçinin Yaradanın yaratdığı təbiətdən irəli gəlir ki, hər bir budaq öz kökünə bənzəmək istəyir.Və bizim kökümüz, yəni Yaradan Əta edəndir, Ondan almalı olan məxluqlar isə Yaradana ziddirlər, onlar bundan utanc hissi duyacaqlar. Ona görə də elə bir ixtisar və gizlənmə edildi ki, xeyir və həzz,  almaq istəyinin kelimlərində parıldamasın. Yalnız xeyir və həzz almaq istədikləri yerdə, çünki Yaradan əta etmək istəyir, çünki yaradılışın məqsədi bundan ibarət idi vəi Onun istəyi Öz məxluqlarına xeyir verməkdir və məxluq Padşahın ehkamlarını yerinə yetirmək istəyir və buna görə də alır.

Və bu islah "əta etmək xatirinə almaq" adlanır. Bu səbəbdən iki sistem yaradıldı: müqəddəslik sistemi və murdarlıq və klipot sistemi. "TES-in girişində" yazıldığı kimi: "Və O, əta etmək istəyini müqəddəslik ABYA [aləmləri] sisteminə qoydu və özü üçün almaq istəyini onlardan çıxardı və onu natəmiz ABYA aləmləri sisteminə verdi. Deməli, ona görə də onlar Yaradandan və bütün müqəddəslik aləmlərindən ayrılmışlar".

Buradan belə çıxır ki, bu almaq istəyi "şər başlanğıc" adlanır, çünki o, dünyadakı bütün bəlaların səbəbidir. Onun üzündən məxluqlar xeyir və həzz ala bilmirlər və bunun üzündən onlar müqəddəsliyin həyatverici qüvvəsindən məhrum qalırlar, çünki nur və xeyir istifadəsi qadağan edilmiş yerdə parıldaya bilməz. Bu, aləmlərin enməsi səbəbindən bizi o yerə gətirib çıxardı ki, bu almaq istəyindən aləmdə klipot yarandı. Və onlar insanın üzərində hökmranlıq edirlər və o, Tövratın və ehkamların möcüzəvi xassəsinin (sgula) köməyi olmadan, Tövrat nurunun olduğu və "Ondakı nur onu Mənbəyə qaytardığı", yəni onu özü üçün almaq istəyinin idarəçiliyindən azad etdiyi yer istisna olmaqla, onların idarəçiliyindən çıxmağa qətiyyən qadir deyildir.

Və deyilənlərdən Raşinin izahını soruşduğumuz şeyi başa düşəcəyik ki, "və onu özünə zövcə olaraq götürdükdə", müdriklərimizin izahını gətirmişdir: "Tövrat yalnız şər başlanğıcdan danışır. [İsrail], nəinki leşə çevrilmiş ölmüş heyvanların ətini yeməkdənsə,qoy öləndən sonra kəsilmiş heyvanların ətini yesin". Bəziləri soruşurlar: Yaradan şər başlanğıca onu günaha sövq etməyə nə üçün güc vermişdir? Yaradan təhrikçiyə güc verməsəydi və qadağan olunmuş şeyə icazə verməyə ehtiyac qalmasaydı, daha yaxşı olmazdımı? Müdriklərimiz bu barədə demişlər: "Tövrat yalnız şər başlanğıcdan danışır".

Cavab odur ki, ruhani işdə şər başlanğıc "özü üçün almaq istəyi" adlanır. Və yuxarıda deyildiyi kimi, almaq istəyi olmadan ümumiyyətlə yaradılış olmazdı. Və almaq istəyi harada hər hansı bir həzz görürsə, o, öz ehtiyacını doldurmaq və can atdığı şeydən həzz almaq istəyir. Yaradan bu təbiəti yaratdığı üçün o, dəyişikliklərə dözmür. Lakin onların ləğv edilməsində deyil, bu şeyin islah olunduğu bir şeyin onlara əlavə edilməsində olan islahlar yeri vardır. Lakin Yaradan təbiəti yaratmışdır və almaq istəyi Yaradanın yaratdığı şey olduğundan  bu, təbiəti dəyişmir. Deməli, insan onu ləğv etməkdə gücsüzdür.

Ümumi islah "əta etmək xatirinə" niyyətidir. Bu, "hökmlərin şirinləşdirilməsi" adlanır. Yəni verilmiş, almaq istəyindən və öz xeyri üçün həzzdən istifadə etməyin qadağan olunduğu hökm ona görə baş verir ki, bununla biz Yaradanla formanın uyğunsuzluğuna gəlirik. Lakin , Yaradan onun almağını istədiyi üçün o, aldıqda və biz özümüz üçün almamağa üstünlük verdiyimiz zaman, bununla almaq qadağasının hökmü yumşalır.

Lakin bilmək lazımdır ki, əta etmək xatirinə almaq xassəsi əsl islahdır. Yəni məxluqlara xeyir əta etməkdən ibarət olan yaradılışın məqsədi yalnız o zaman həyata keçə bilməz ki, o, həzz almaq istəyindən istifadə etmir və yenə də bənzərlik forması olan qovuşmada qalır. Yəni əgər o alır, lakin həzz almırsa, onda bu almaq "xeyir əta etmək" hesab olunmur, çünki biz onun aldığından deyil, nədən həzz aldığından danışırıq. Başqa sözlə, ali istəyir ki, aşağı həzz alsın və əgər insan həzz almırsa, deməli, o, alidən heç nə almamışdır. Bu, "hökmlərin şirinləşdirilməsi" adlanır.

Və bu, kamilliyin mahiyyətidir. Lakin əta etmək xatirinə olsunlar deyə aydınlaşdırıla bilən ali köklər nöqteyi-nəzərindən elə şeylər var ki, hətta əta etmək üçün belə onlardan istifadə etmək qadağandır. Başqa sözlə, insan deyə bilməz ki, o, qadağan olunmuş bir şey etmək istəyir, lakin əta etməyə can atır. Çünki əgər nəsə qadağandırsa, deməli, bu ona görədir ki, budaqlar və köklər baxımından Tövratın qadağan etdiyi şeylər və Tövratın icazə verdiyi şeylər vardır.

Və biz görürük ki, ümumiyyətlə biz Tövratda üç xassəni fərqləndirməliyik:

1. ehkam,

2. reşut seçimi,

3. qadağa.

Biz ehkamlara və günahlara, hətta niyyətsiz əməllərə qarşı belə diqqətli olmalıyıq, çünki təcrübədə niyyəti olmadıqda belə ehkam yerinə yetirilir. Qadağada da hər hansı niyyət olmadan əməldə pozuntu baş verir. Lakin niyyət üzərində əsas iş icazə verilən şeydədir, çünki onun yerinə yetirilməsində ehkam yoxdur, lakin insan bunu etmədikdə günah da yoxdur. O zaman, insan icazə veriləni etdikdə, yəni icazə veriləni Göylər adına yönəltdikdə, bu icazə verilən müqəddəsliyə daxil olur.

Onda bu, "ehkam" adlanır. Başqa sözlə, o, reşut seçimi xassəsindən çıxır və ehkam xassəsinə daxil olur. Və məhz burada şər başlanğıca qarşı mübarizənin mahiyyəti yerləşir, çünki bədən ona deyir ki, heç bir qadağa yoxdur, onda özünü bundan niyə məhrum etməli? Və insan ona cavab verməli olduqda deyə bilər: "Mən ehkamı yerinə yetirməliyəm. Deməli, mən ehkamı yerinə yetirərkən nəsə etdim. Günah törətmədiyim zaman da mənim ehkamım var, necə ki, müdriklərimiz demişlər: "Oturub günah etmədi, sanki ehkamı yerinə yetirdi".

"Lakin sən mənə icazə verilən bir şey etməyi dediyin zaman, əgər mən bunu Göylər adına yönəldə bilməsəm belə, bu, ehkam deyil. Ona görə də mən heç nə etmədim. Və mən boş işçi olmaq istəmirəm, yəni faydasız işlərlə məşğul olmaq istəmirəm". Deməli, ehkamların və günahların əməlləri məcburidir. Lakin bu əmələ aid göstərişlərin olmadığı icazə verilən şeylərdə məhz o zaman niyyət onu müqəddəsliyə buraxaraq reallığa çevirir.

Yuxarıda deyilənlərə əsasən, Raşinin "savaşa çıxdığın zaman" ayəsi haqqında izah etdiyi şeyi izah etmək lazımdır ki, orada "reşut seçimi savaşı"ndan danışılır. Əməldə biz reşut seçiminə aid olanı onu əta etmək xatirinə yönəltmək lazım olduğu kimi izah etməliyik. Şər başlanğıcın əsas işi orada gedir. Əməldə heç bir qadağa olmadığından, şər başlanğıc görür ki, insan onu dünyadan kökündən yox etmək istəyir. Yəni insanın əməldə törətdiyi ehkamlara və günahlara gəldikdə, şər başlanğıc xüsusi müqavimət göstərmir, çünki insan yalnız Yaradanın xeyri üçün çalışmaq istədiyini demir. Lakin o, bədənin xeyri üçün deyil, əta etmək xatirinə niyyətlə işləməyə başladıqda, o zaman şər başlanğıcla əsl iş başlayır.

Tövrat və ehkamlar İsraili təmizləmək üçün verildiyindən, necə ki, yazılmışdır ("Tövratın bəxş edilməsi" kitabında): "Müdriklərimiz bu sualda belə demişlər: "Yaradana [heyvanı] boğaz tərəfdən yoxsa boynun arxa tərəfindən kəsməyin nə fərqi var? Axı ehkamlar yalnız məxluqları təmizləmək üçün verilmişdir". Və bu təmizlənmə çirkli bədənin nurlandırılması deməkdir ki, bu da Tövratın və bütün ehkamların yerinə yetirilməsindən irəli gələn məqsəddir".

Buna görə də belə çıxır ki, yalnız bədənlə Yaradan adına niyyət haqqında danışdıqda, öz xeyrimizi ləğv etmək istədikdə, məhz o zaman bədənlə əsl mübahisə baş verir. Bu, məhz qadağanın mövcud olmadığından müharibənin əmələ görə dayandırılmadığı icazə verilən şeylərə qarşı şər başlanğıc savaşı gedərkən görünür. Və müharibə yalnız niyyət uğrunda ola bilər, insanın onun bədənin xeyri üçün deyil, yalnız Yaradanın xeyri üçün olmasını, bədəni öldürmək istədiyi yerdə olmasını istədiyi yerdə. Necə ki, müdriklərimiz demişlər: "Tövrat yalnız onun uğrunda özünü öldürən kəsdə yerinə yetirilir".

Və deyilənlərdən soruşduğumuz şeyi izah etmək olar: Tövrat yalnız şər başlanğıcdan danışırsa, Tövrat gözəl qadına nə üçün icazə vermişdir? Axı Yaradanın daha sadə yolu var idi ki, O, gözəl qadına icazə verməli deyildi, yəni şər başlanğıca təhrik etmək üçün güc verməzdi və nəyisə dəyişməyə və qadağan olunmuş bir şeyə icazə verməyə ehtiyac qalmazdı.

Və izahı nədən ibarətdir? "Tövrat yalnız şər başlanğıcdan danışır". Hərfən gözəl qadının qadağan olunması məsələsini başa düşmək çox çətindir. Eynilə elə adamlar var ki, soruşurlar: "Başqa güclü qadağan olunmuş istəyi olduğu zaman Tövrat digər qadağalara nə üçün icazə vermir?" Həqiqətən də, biz buna cavab verməliyik ki, bizim Tövrat və ehkamlar haqqında heç bir anlayışımız yoxdur, bu, insan ağlına sığmazdır. Əksinə, bu, müdriklərimizin dediyi kimi, Yaradanın hökm etdiyi ruhani məsələdir: "İnsan deməsin: "Mən donuz əti yemək istəmirəm", "Mən bunu istəyirəm, amma Göylərin Atası mənə belə əmr etdibsə, mən nə edə bilərəm?"". Başqa sözlə, bütün Tövrat və ehkamlar Yaradanın ehkamlarıdır və insan ağlına toxunmur. Və əlbəttə ki, biz Tövratın gözəl qadına nə üçün icazə verdiyini soruşa bilmərik (Bax: Or Haayim, Ki Tetse).

Biz soruşduğumuz şeyi izah etməliyik: "Mən şər başlanğıc yaratdım və Tövratı ona ədviyyat olaraq yaratdım" ifadəsi nə deməkdir? Buradan belə çıxır ki, şər başlanğıc məsələnin mahiyyətidir, Tövrat isə əsas deyil, sanki yeməyə əlavədir. "TES-in girişində" izah olunduğuna görə, yaradılışın mahiyyəti həzz almaq istəyidir. Yaradanın almaq istəyini yaratmasının səbəbi odur ki, O, Öz məxluqlarına xeyir vermək istəyir. Lakin Verən ilə alan arasındakı formanın fərqinə görə biz onu əta etmək üçün işləsin deyə islah edə bilərik, bunun sayəsində almaq istəyində olan formanın fərqi islah ediləcək.

Buradan belə çıxır ki, həzz alan əsas şəxs almaq istəyidir. Lakin əgər o, özü üçün alırsa, o zaman formanın fərqində Yaradandan ayrılmasına səbəb olduğuna görə və xeyir ilə həzz ixtisarla islah edilmə səbəbindən sındırılmış kelimlərə çata bilmədiyinə görə bu, "şər başlanğıc" adlanır. Deməli, almaq istəyinin həzz və xeyir ala bilməsi üçün şər başlanğıca ədviyyat əlavə etmək lazımdır ki, onun sayəsində almaq istəyində dad olsun. Yəni almaq istəyində xeyir və həzz mövcud olacaq.

Lakin əgər ona ədviyyat, yəni əta etmək istəyi verilməsə, onda almaq istəyində heç bir dad olmayacaq, çünki onda heç nə yoxdur, çünki xeyir və həzz ora çatmır.

Lakin burada dörd xassəni fərqləndirmək lazımdır:

1)Həzz alan kli.

2)Axı klinin aldığı həzzin xoş dadı olmalıdır. Yəni onda utanc olmamalıdır, lakin yaxşı dad hiss olunmalıdır.

 3) Axı yaxşı dad əta etmək istəyidir. Bu o deməkdir ki, əta etmək istəyi yeməyin dadı olsun deyə onu ədviyyatlayır.

4) "Əta etmək istəyi" adlanan bu dadı məhz Tövrat sayəsində əldə etmək olar, necə ki, yazılmışdır: "Mən şər başlanğıc yaratdım və Tövratı ona ədviyyat olaraq yaratdım". 

Bu o deməkdir ki, Tövrat, yəni onda olan nur əta etmək istəyini verir, əta etmək istəyi isə utancı bu yeməkdən kənarlaşdıran dadı verir, çünki utanc yeməkdə tapa biləcəyin bütün dadı pozur və bunun səbəbindən Verən əsl həzzlərin heç birini verə bilmir, çünki o, aşağıların kelimlərinə çatdıqda hər şey pozulacaq. Bütün işimiz budur ki, bu xeyirə uyğun gələn kelimləri qazanaq.

Və deyilənlərdən başa düşmək olar: "Tövrat yalnız şər başlanğıcdan danışır". Qadağan olunmuş və ya icazə verilən hər şey Yaradanın əmr etdiyinə uyğundur. Yəni elə şeylər var ki, onları Son İslahdan əvvəl də islah etmək və müqəddəsliyə yerləşdirmək olar və buna görə də bizə 613 ehkam verilmişdir. Məhz bu səbəbdən Tövratda gətirilən islahlar tətbiq edildikdə gözəl qadına icazə vermişdir. Yaradanın nəyə icazə verdiyini və nəyi qadağan etdiyini dərk etmək bizim biliyimiz üzərindədir. Buna görə də bizim nəyisə soruşa biləcəyimiz heç bir anlayışımız yoxdur ki, Tövrat nə üçün nəyəsə icazə vermişdir. Axı Tövratın və ehkamların bütün mənası "İsraili onlarla təmizləmək"dən ibarətdir. Buna görə də Tövratın islahların tətbiqi ilə gözəl qadına icazə verməsi də məxluqları təmizləmək niyyəti ilə baş vermişdir.