Ruhani işdə yoxsullara verilən sədəqənin Müqəddəs Adı yaratması nə deməkdir?

31 nömrəli məqalə, 1991-ci il

Zoar Kitabı deyir: "Mən yağışlarınızı öz vaxtında verəcəyəm" — yəni onların hər biri öz gücünü sizə versin. Onlar [bu yağışlar] kimlərdir? Bu, sizin həyata keçirdiyiniz o islahatdır, o müqəddəs adın birləşməsi [islahatı]. Yəni qanun və ədalətin birləşməsi... ki, onlar sizə təsir etsinlər. [Aşağıdakı ayəyə bənzər]: "Ədalət və haqq yaratmaq üçün Yaradanın yolu ilə getmək". Lakin "Yaradanın yolu ilə getmək" deyildikdən sonra niyə yazılmalıdır ki: "Ədalət və haqq yaratmaq üçün"? Və [Zoar] cavab verir: "Məsələ burasındadır ki, Tövratın yolu ilə gedən həm də ədalət və haqq yaradan kimidir". Bəs ədalət – «tsdaká» və haqq nədir? Bu, Yaradandır. Ravvin Şimon ağladı və dedi: "Vay o insanların halına ki, öz Sahiblərinin əzəmətini bilmirlər və qorumurlar. Çünki hər gün Müqəddəs Adı «yaradan» kimdir? Demək lazımdır: «Yoxsullara sədəqə («tsdaká») verən kəs»... Aşağıda bu oyanışı edən, yəni sədəqə verən kəs, şübhəsiz ki, sanki Müqəddəs Adı kamil etmiş kimi olur. Aşağıda necə edirsə, yuxarıda da o cür oyanış baş verir". Sitatin sonu.

Və başa düşmək lazımdır ki, sədəqənin («tsdaká») «ədalət və haqqın birləşməsinə» nə dəxli var? Sədəqənin və haqqın müqəddəs adın yaradılmasına nə aidiyyəti var? Həmçinin başa düşmək lazımdır ki, insanın müqəddəs adı yaratması nə deməkdir? Biz başa düşürük ki, müqəddəs ad insanı yaratdı, insan müqəddəs adı yaratmadı.

Bunu ruhani iş baxımından izah etmək lazımdır ki, bu bizə nə öyrədir. Məlumdur ki, Tövrat və ehkamlardakı işimizin mahiyyəti odur ki, Yaradanın məxluqlara vermək niyyətində olduğu xeyir və həzzləri almağa qadir olaq. Bütün gecikmənin səbəbi odur ki, bizim Verəndən məxluqlara gələn xeyri qəbul etmək üçün kelimlərimiz yoxdur. Yəni məxluqların forma üzrə bənzərliyi olsun, bu da o deməkdir: "O mərhəmətli olduğu kimi, sən də mərhəmətli ol". Yəni məxluqların da Verən kimi ətaedici kelimləri olsun.

Buna görə də, insan Ali Malxutu öz üzərinə götürəndə (bədən) soruşur: "Ali Malxutu qəbul etməkdən nə əldə edəcəksən?" Müdriklərimiz bununla bağlı demişlər: "İnsan həmişə Tövrat və ehkamlarla məşğul olmağa borcludur, hətta «lo lişma»da olsa belə, çünki «lo lişma»dan «lişma»ya gəlirlər". Və Zoar kitabında deyildiyi kimi, ehtiramla qorxu o zaman olur ki, insan Tövratı və ehkamları bu dünyada mükafat və gələcək dünyada mükafat almaq üçün yerinə yetirir. Lakin əsas  ehtiramla qorxu "Çünki O ucadır və hər şeyə hökm edir", yəni mükafat almaq üçün deyil, ona görədir ki, o, uca Padşaha xidmət etməyə layiq görüldüyünü deyir və məhz buna görə Tövratı və ehkamları yerinə yetirmək istəyir.

Hərçənd insan Padşaha xidmətində böyük əhəmiyyət olduğunu başa düşür. Lakin insanın bədəni yalnız özünə sərfəli olan şeylərdən həzz almaq istəyi təbiəti ilə yaradılmışdır. Lakin başqasına xidmət etmək ki, başqası həzz alsın, yəni başqasının onun işindən həzz almasından həzz almaq — bunu bədən başa düşə bilməz. Yəni təbiətdə belə şey yoxdur ki, işçi onun əməyindən çox həzz alan sahibkar üçün işləsin və sahibkara desin: "Mən istəmirəm ki, mənə pul ödəyəsən, mənə kifayətdir ki, mənim sənin sındırdığın əşyaları düzəltdiyim üçün həzz alırsan, çünki səndə olan sınıq alətlərə heyfim gəlirdi. Amma indi onları düzəltdiyim üçün mən bundan razıyam və işim üçün heç bir ödəniş istəmirəm". Bu, təbiətə ziddir. Əksinə, o deyəcək: "Əgər işim xoşuna gəlirsə, işim üçün istədiyimdən daha çox pul ödəməlisən".

Deyilənlərdən başa düşəcəyik ki, insanın heç bir mükafat gözləmədən göylər xatirinə işləmək üçün gücə malik olması necə mümkündür:

1. Birinci vəziyyət — o zaman olur ki, insan Tövrat və ehkamları ona şəfa gətirməsi üçün yerinə yetirmək istəyir, yəni "Tövratdakı nur onu mənbəyə qaytarır". Yəni onların vasitəsilə o, "əta etmək istəyi" adlanan ikinci təbiəti əldə edəcək. Onda o, heç bir mükafat gözləmədən Padşaha xidmət edə biləcək və onun yeganə mükafatı Padşaha həzz verməsi olacaq. Əta etmək istəyini əldə etmək üçün Tövratı və ehkamları yerinə yetirdiyi bu vaxt Zoar kitabında "613 məsləhət" adlanır.
2. İkinci vəziyyət — əta etmək istəyinə çatdıqdan sonra. Bu, artıq Zoarın "613 əmanət" adlandırdığı 613 ehkamda olan xeyir və həzzin qəbul edilməsi vəziyyətidir. Bu o deməkdir ki, Sulam şərhində yazıldığı kimi, "orada xeyir və həzz əmanət şəklində yerləşir".

Buna görə də insanın işi — ali Malxutun yükünü üzərinə götürəndə onun «kasıba verilən sədəqə» kimi olmasıdır. Məlum olduğu kimi, Malxut Zoar dilində «kasıb və yoxsul» adlanır — bunu belə başa düşmək lazımdır ki, biz heç bir mükafat almaq istəmirik. Bu, kasıb adama sədəqə verib ondan qarşılığında heç nə istəməməyə bənzəyir; yəni biz kasıb adamın təşəkkürünü belə istəmirik, çünki əsl xeyriyyəçilik «gizli sədəqə» adlanır, bu da o deməkdir ki, o, kimə verdiyini görmür. Buna görə də belə hallarda sədəqə vermək yoxsulların tərəfindən hər hansı bir təşəkkürdən məhrumdur.

Buradan belə çıxır ki, insan ali Malxutun yükünü bilik üzərində qəbul edəndə, Yaradanın ona görə mükafatlandıracağına ümid etmir. Beləliklə, bədən soruşur: "Niyə Tövrat və ehkamların yükünü üzərinə götürürsən?" Buna görə də bu vəziyyətdə, Tövrat və ehkamları heç bir mükafat olmadan yerinə yetirmək öhdəliyini götürmək istədikdə, insana Yaradan lazımdır ki, ona bədənin suallarını dəf etmək üçün güc versin və müqəddəslik işini sevinclə görməyə qadir etsin.

Belə çıxır ki, məhz insan işin müqəddəslik saflığı içində olması və orada heç bir çirkli qatqının olmaması üçün çalışanda Yaradanın köməyinə ehtiyac duyur. Və o, hər dəfə ali Malxutun yükünü yenidən üzərinə götürmək istədikdə yeni bir işi olur. İnsan Arinin sözlərinə inanmalıdır ki, o deyir: Klipota düşən yeni bixinotlar hər gün islah olunur. «Heç bir gün digərinə bənzəmir və heç bir an digərinə bənzəmir».

Buna görə də ali Malxut yükünün hər dəfə yenidən qəbul edilməsi müqəddəslikdə yeni bixinotları islah edir. Bu səbəbdən insan ali Malxutu yenidən üzərinə götürmək istədikdə bədən soruşur: "Yaradan xatirinə işləməkdən nə əldə edəcəksən?" Və Yaradandan bədənin biliyi üzərində inam gücünü verməsini xahiş etməkdən başqa bir məsləhət yoxdur. Bu da müdriklərimizin dediyi kimidir: "Əgər Yaradan ona kömək etməsəydi, o, bacarmazdı".

Deyilənlərlə Zoar kitabının izah etdiyi o əlaqəni belə anlamaq olar ki, yazılmışdır: "Yaradanın yolu ilə getmək", — niyə məhz belə yazılmalı idi: "Ədalət və haqq yaratmaq üçün"? Və cavab verir ki, "Tövratın yolu ilə gedən sanki ədalət və haqq yaradır". Lakin, yuxarıda deyildiyi kimi, insanın bədənin bilik üzərində ali Malxutu qəbul etməyə gücü yoxdur, yalnız Tövratın və ehkamların möcüzəvi xassəsi, sğulası sayəsində ki, bu, Yaradanın yoludur və Tövratın yollarıdır — məhz bunun sayəsində insan kasıblara sədəqə verməyə layiq görülür, çünki "Töhradakı nur mənbəyə qaytarır", o zaman o, "ədalət və haqq yaratmağa" layiq olacaq.

Və bu o deməkdir ki, "Yaradanın yolu ilə gedəcəksiniz" sayəsində onlar "ədalət və haqq yaratmaq" pilləsinə çatacaqlar. Lakin «ədalət və haqq» nədir? Yəni Zoar kitabının «müqəddəs adın yaradılması» adlandırdığı bu özəllik nədir? Yəni sədəqə verməklə onun müqəddəs ad yaratması nə deməkdir?

Bu isə yuxarıda deyildiyi kimi o deməkdir ki, ədalət (sədəqə) və haqq məsələsi odur ki, Yaradan «haqq» adlanır, Malxut isə «ədalət» adlanır, yəni bu, mühakimənin xassəsidir ki, onunla mühakimə olunub, çünki Malxut Yaradandan bol nemət qəbul edən kli adlanır. Almaq üçün olan kliyə almaq naminə olduğuna görə ixtisar və gizlətmə tətbiq edildi, yəni alan— Malxut adlanan ilə Verən — Yaradan arasındakı forma uyğunsuzluğuna görə. Buradan belə çıxır ki, yuxarıda bölünmə mövcuddur və forma fərqinə görə nur məxluqlara yayıla bilmir.

Bu səbəbdən islah edildi ki, aşağıdakılar «kasıblara sədəqə versinlər». İşə gəldikdə isə, onlar heç bir ödəniş qarşılığı olmadan ali Malxut yükünü üzərinə götürəndə, eynilə yoxsullara sədəqə verib bunun müqabilində heç nə əldə etmək istəmədikləri kimi, hər kəs buna səbəb olur ki, ruhunun kökündə, yuxarıda Malxut da yalnız əta etmək naminə olur. Buradan belə çıxır ki, onlar Yaradanın və Onun Şxinasının birləşməsinə gətirib çıxarırlar. Bu o deməkdir ki, insan hər şeyi əta etmək naminə edəndə, Yaradandan «ədalət» adlanan «sədəqə» cəlb olunur. Yəni «ədalət» adlanan Malxut aldığı nur sayəsində artıq «sədəqə» adlanır, çünki o, Yaradandan alır.

Yəni aşağıdakıların Malxuta sədəqə verməsi vasitəsilə Yaradan da Malxuta sədəqə verir, o zaman Malxut «sədəqə» adını alır. "Kasıba... sədəqə verən kəs müqəddəs adı lazımınca kamil edir. Yəni onu (Malxutu) ona hər şeyi verən Yaradanla birləşdirir — o, şübhəsiz ki, sanki müqəddəs adı kamil etmiş kimi olur. Aşağıda necə edirsə, yuxarıda da o cür oyanış baş verir".

Bu o deməkdir ki, ali Malxut «kasıb» adlanır, çünki onun məxluqlara verəcək heç nəyi yoxdur. Əgər məxluqlar onun yanına alan kelimlərlə gələrlərsə, o zaman o kasıb və yoxsuldur, çünki məxluqlar Malxutda olan alma xassəsini oyadırlar və bu da Malxut ilə Verən olan Yaradanın ayrılmasına səbəb olur. Buna görə də ad kamil deyil, çünki ada görə Yaradan «Xeyirxah və Xeyir ver ən» adlanır. Məxluqlar öz ruhlarının kökündə Malxutda olan alma xassəsini oyatdıqlarına və alma xassəsinə nurun ixtisarı tətbiq olunduğuna görə, bununla onlar nurun aşağıdakılara yayılmasına imkan vermirlər.

Amma əgər məxluqlar sədəqə verirlərsə, yəni öz əməllərini əta etmək niyyəti ilə edirlərsə, onlar öz ruhlarının kökündə əta etmək istəyi xassəsini oyadırlar və o zaman yuxarıda forma bənzərliyinə şərait yaradırlar, o zaman nur məxluqlara gəlir. Belə çıxır ki, «Xeyirxah və Xeyir verən» adı aşağıdakılara açılır və bu o deməkdir ki, onlar «müqəddəs adı kamil edirlər», yəni hər şey onların öz əməllərini əta etmək niyyəti ilə yönəltməsi sayəsində baş verir. Belə çıxır ki, insanın iki vəziyyəti var:

1. İşin əvvəlində, lo lişmadan başlamalı olduqda, yəni gördüyü hər şey bu dünyada və gələcək dünyada mükafat almaq üçün edilir. Bu vaxt Yaradan onun üçün "Xalqların Padşahı" adlanır, necə ki yazılıb: "Səndən kim qorxmaz, ey xalqların Padşahı".
2. Və işdə izah etməliyik ki, insan öz şəxsi xeyri üçün işləyəndə xalqların nümayəndəsi kimi çıxış edir və hələ İsrail xassəsinə çatmayıb ki, əməllər birbaşa Yaradana olsun (yaşar El). Belə çıxır ki, insan «xalqların Padşahı» adlandırılan Padşaha xidmət edir, yəni xalqlar vəziyyətində olan insanda Padşahın əzəmətini necə dərk etmək olar, hərçənd onun qorxusu da var, necə ki yazılıb: "Səndən kim qorxmaz, ey xalqların Padşahı".

Və bilmək lazımdır ki, bu çox vacibdir. Yəni insan bilməlidir ki, onun Yaradanla hər hansı bir əlaqəsi çox vacibdir. Buna görə də insan mükafat üçün işləyəndə bu işə etinasız yanaşmamalıdır. Lakin, əlbəttə ki, «xalqların Padşahı» pilləsindən daha yüksək pillə var. Bu o deməkdir ki, insan «İsrail» xassəsinə layiq görüldükdə, əlbəttə ki, onun indiki vəziyyətində — «İsrail» pilləsinə çatanda — Yaradanın əzəmətini daha yaxşı dərk edir, o dərəcədə ki, ulu Padşaha xidmət etdiyinə sevinir və işinin müqabilində heç nə almağa ehtiyacı yoxdur.

Səma xatirinə inama gəldikdə isə, müdriklərimizin dediklərini izah etmək lazımdır: «"Əgər qardaşın kasıblasa və əlini uzatsa", Müqəddəs Yazıda deyildiyi kimi: "Kasıbı soyma, çünki o kasıbdır". "Kasıbı soyma" nə deməkdir? Məgər kasıbı soyan adam varmı? Əgər onun heç nəsi yoxdursa, ondan nəyi soyur? Lakin, əgər sənin ona dolanışıq vermək vərdişin var idisə və fikrini dəyişib dedinsə: "Onu daha nə qədər təmin edəcəyəm?" və ona verməyi dayandırsaydın. Əgər belə etmisənsə, bil ki, sən onu soyursan. Buna görə də: "Kasıbı soyma, çünki o kasıbdır"».

Yuxarıdakılara əsasən izah etmək lazımdır ki, kasıblara sədəqə vermək insana heç nə qaytara bilməyən «kasıb və yoxsul» adlanan Malxuta aiddir. Əgər insan Yaradan xatirinə işləyirsə və müqabilində heç nə istəmirsə, yalnız Yaradan xatirinə işləyirsə, lakin bəzən işin ortasında ona fikirlər gəlirsə — axı o həmişə Yaradan xatirinə işləyir və heç nə istəmir — o, mütləq bundan ötrü daha yüksək pillə ilə mükafatlandırılacaq, yəni Tövrat və işdə daha çox həzz alacaq, çünki o, artıq öz işini görüb, yəni deyir ki, ali Malxut yükünü heç bir mükafat olmadan qəbul edir. Bu o deməkdir ki, o, işinə görə Tövrat və ehkamların həzzini belə almır, buna görə də əgər onun niyyəti artıq Yaradan xatirinə, yəni Yaradanla birləşməyə yönəlibsə, o, işində həyat gücü hiss etməli idi. Lakin o, işdə heç bir irəliləyiş görmür; buna görə də o, əta etmək üzrə olan bu işi dayandırmaq və digər insanlar kimi işləmək, yəni mükafat almaq istəyir.

Bununla bağlı deyilir: "Kasıbı soyma, çünki o kasıbdır". Midraş soruşur: "Məgər kasıbı soyan adam varmı? Əgər onun heç nəyi yoxdursa, ondan nəyi soyur? Lakin, əgər sənin ona dolanışıq vermək vərdişin var idisə və fikrini dəyişib desəydinsə: "Onu daha nə qədər təmin edəcəyəm?" və ona verməyi dayandırsaydın. Əgər belə etmisənsə, bil ki, sən onu soyursan".

Görürük ki, Müqəddəs Yazı bizi xəbərdar edir ki, deməyək: "Mən artıq əta etmək naminə niyyət üzərində çox işləmişəm və əta etmək naminə niyyətlə işləyəndə alınmalı olan "nə xeyir, nə də həzzə" çatmamışam", hansı ki, «kasıblara sədəqə» adı altında olmalıdır. Üstəlik, söz verilmişdi ki, mənə nə olursa-olsun nur veriləcək, «güc» adlanan, əta etmək üçün hər şeyi etməyə imkan verən nur, və bu, insanın Tövrat və ehkamları ətaedici kelimləri əldə etmək üçün «613 məsləhət» kimi yerinə yetirəndə açılan nurdur, buna «kelimləri tamamlayan nur» deyilir ki, onlar əta etmək kelimləri kimi işləyə bilsinlər, lakin o, bu gücə də çatmadı, hərçənd Tövrat və ehkamlarla məşğul olduğu bütün müddət ərzində bu niyyətlə idi. Buna görə də insan deyir: "Mən çox səy göstərdim, amma heç nə əldə etmədim, ona görə də bu işi dayandırmaq istəyirəm".

Sözlərin mənası budur: "Onu daha nə qədər təmin edəcəyəm?" Başqa sözlə, mən sənə çox şey verdim, amma əvəzində heç bir ruhani irəliləyiş əldə etmədim. Əgər belədirsə, deyir insan, onda «kasıblara sədəqə» xassəsində daha nə qədər işləməli olacağam? Bu anda insan döyüş meydanından qaçmaq və bütün cəmiyyətin (klal) işinə qayıtmaq istəyir, hansı ki, o, "Səndən kim qorxmaz, ey xalqların Padşahı?" xassəsində işləyirdi. Yuxarıda deyildiyi kimi, insan Tövrat və ehkamları öz sevgisi üçün yerinə yetirdikdə, orada Yaradan xatirinə iş üçün yer yoxdur. Bu o demək hesab olunur ki, Padşah, hansının ki Tövrat və ehkamlarını insan yerinə yetirir, «İsrailin Padşahı» deyil, «xalqların Padşahı» adlanır, çünki o zaman insan «İsrail» hesab olunmur, «dünya xalqları» xassəsində olur.

Müqəddəs Yazı bundan xəbərdar edir: Döyüş meydanından qaçma — "Kasıbı soyma, çünki o kasıbdır". Və izah etmək lazımdır ki, «Kasıbı soymamaq» ona verdiyiniz sədəqəni verməyi dayandırmamaq deməkdir, nəzərdə tutulan isə ali Malxut yükünü heç bir mükafat olmadan qəbul etməkdir, çünki hərçənd sən ona artıq çox sədəqə verdiyini iddia edirsən, amma bil ki, bu, səhvdir. "Çünki o kasıbdır" sözlərinin mənası odur ki, sən kasıb olan Malxutun sənə nəsə verməli olduğunu düşündüyün müddətcə, sən artıq onun kasıb olduğunu demirsən. Yəni, əgər insan Malxutdan mükafat tələb edirsə, o, Malxutun «kasıb və yoxsul» adlanan adını ləkələyir, çünki sən ondan nəsə tələb edirsən.

İnsan isə Yaradandan ona elə bir güc verməsini diləməlidir ki, o, Malxut xatirinə işləmək imkanından razı və sevincli olsun, hətta o gizləndikdə və ona heç bir yaxınlaşma göstərmədikdə belə, onun işdəki dadı elə olsun ki, sanki hər şey yenidən başlayıb, yəni o deyə bilməz ki, hansısa bir dadı hiss edir ki, həmin dada görə əziyyət çəkir və ali Malxutu almaq üçün səy göstərir.

Yəni onun əlində heç bir dəstəyi və əsası yoxdur ki, desin: "Buna görə də mən Tövrat və ehkamlarla məşğul oluram". Buna "yeri heç nəyin üzərində asıb qoydu" deyirlər və bu, bütünlükdə bilik üzərində olmaq adlanır. Və hərçənd bu, bədənin təbiətinə tamamilə ziddir, o, bu gücü ona verməsi üçün Yaradandan dua edir. Yazılanların mənası budur: "Kasıbı soyma, çünki o kasıbdır", ki, insanın həmişə ali Malxut yükünü üzərinə götürmək arzusu olsun və onun əsası — "çünki o kasıbdır" olsun.

Və bu, atam və müəllimimin («Eşet xayil» himnindən olan) sözləri haqqında dediyi kimidir: "Aldatıcıdır cazibə və puçdur gözəllik; Yaradandan qorxan qadın mədh olunub". O dedi ki, insan ali Malxut yükünü üzərinə götürəndə elə vaxtlar olur ki, ali Malxutun cazibəsi olur və bəzən o, ali Malxutda gözəllik hiss edir. Müqəddəs Yazı bunun haqqında deyir: hər şey yalandır. Yəni onun Öz səltənətini (ali Malxutu) qurduğu bütün bu əsas yalandır.

Lakin «qadın», yəni insanın üzərinə götürdüyü ali Malxut Yaradandan ehtiramla qorxmaq səbəbindən olmalıdır, Zoarda yazıldığı kimi: "Əsas ehtiramla qorxu ona görə olmalıdır ki, O ucadır və hər şeyə hökm edir", necə ki deyilir: "Ilk təməl olan qorxu — insan öz Ağasındansahibindən qorxanda olur, ona görə ki, O ucadır və hər şeyə hökm edir, həm də bütün dünyaların əsası və köküdür, və hər şey Onun qarşısında heç kimidir. Və qoy bütün arzusunu həmin yerə yönəltsin".

Deyilənlərdən belə çıxır ki, əsas — duadır, insan Yaradandan işə aid olan hər şey üçün — həm Tövrat, həm də duada lazım olan gücləri verməsini diləməlidir. Buna görə də insan Yaradandan ona tələbat, yəni işə qarşı arzu verməsini xahiş etməlidir. Çünki bəzən elə olur ki, insan elə bir vəziyyətə gəlib çıxır ki, heç nəyə heç bir arzusu yoxdur, başqa sözlə, o, qarşısında səy göstərə biləcəyi, ona həyat gücü gətirəcək, nəyəsə nail olmaq üçün səy göstərməyə tələbat yaradacaq yaxşı heç nə görmür. Lakin insan nailiyyət üçün səy göstərməyə dəyəcək heç bir arzusu olmadan qalır.Və bunu o,görmür.

Və o zaman o, Yaradandan hansısa bir şeyə qarşı bir arzu verməsini xahiş etməlidir, yəni bu şey ona işləmək arzusu versin. İnsanın dərrakəsinə görə xahiş ondan ibarət olacaq ki, Yaradan ona sevinc və həzz gətirəcək nəsə görsün. Müdriklərimizin dediyi kimi: "Göz görür, ürək isə arzulayır". Yəni, əgər Yaradan əməyə dəyən nəsə görməyə imkan versə, ürəkdə olan arzu istədiyinə nail olmaq üçün yollar axtarmağa məcbur edəcək. Buradan belə çıxır ki, insanın indi etdiyi dua — yalnız «kli» adlanan arzunun [əldə edilməsi] xatirinədir.

Bu o deməkdir ki, insanın ilk duası arzu və tələbat haqqında olmalıdır ki, Yaradan ona bu tələbatın dolmasını xahiş etmək imkanı versin, və əgər o, bu doluma çatarsa, dolum kamil olacaq. Yəni Yaradan ona bildirməlidir ki, o, hansı kamilliyə çatmalıdır ki, həqiqətən də nəyi çatmadığını bilsin. Nəyi çatmadığını dərk etməyə nail olmaq üçün ona Tövratın köməyi, Tövratın möcüzəvi xassəsinin köməyi lazımdır, yəni "Onun mənbəyə qaytaran nurun", — başqa sözlə, Tövrat ona nəyi çatmadığını bildirir.

Lakin insan bunu Tövratdan tələb etməlidir ki ,Tövrat onu həqiqətə nail olmağa istiqamətləndirsin. Eyni şəkildə insan Tövratla əlaqə tapmalıdır, yəni özü ilə Tövrat arasında hansı əlaqənin olduğunu öyrənməyi arzulamalıdır. Bu artıq «dua» adlanır. Bu o deməkdir ki, insan Tövratı öyrəndiyi zaman özünü Yaradanla əlaqələndirməsi sayəsində, Tövratla məşğul olduğu zaman Yaradanın Özündən təvəqqe edir ki, Tövratın onunla, Tövratı öyrənən insanla əlaqəsini başa düşsün. Və xisarona sahib olmaq üçün etdiyi duadan sonra o, Yaradanın ona bu xisarona dolum verməsini xahiş etməlidir, yəni kamil insan mərtəbəsinə çatmağa layiq görülsün.