Ruhani işdə sağ xəttin sol xətdən böyük olmasının mənası nədir?

Rabaş, 39-cu Məqalə, 1991-ci il

Müqəddəs Zoar kitabında deyilmişdir:

«Koenin hər gün barmaqlarını düzəldərək xalqı xeyir-dua ilə şad etməsi bir ehkamdır. ...Axı barmaqlar uca olana işarə edir, ...sağ əlin beş barmağı sol əlin barmaqlarından daha böyük əhəmiyyətə malikdir, çünki sağ soldan daha vacibdir. Buna görə də koenin xalqı şad etdiyi xeyir-duada sağ əli soldan daha yuxarı qaldırmaq lazımdır».

Ruhani işdə "sağ" və "sol" anlayışlarının nəyi ifadə etdiyini və sağın soldan nə üçün daha vacib olduğunu anlamaq lazımdır.

Məlumdur ki, insan Yaradanla qovuşmağa, yəni forma bərabərliyinə çatmaq və bütün əməllərini əta etmək naminə yerinə yetirmək istədikdə, onun ruhani iş nizamında iki vəziyyəti fərqləndirmək lazımdır:

1. Düşündüyü və etdiyi hər bir şeydə heç bir çatışmazlığın (xisaron-un) olmadığı kamillik vəziyyəti.
2. Düşündüyü və etdiyi hər bir şeyin çatışmazlıqlarla dolu olduğu kamilliyin olmaması vəziyyəti.

Və bizə bu vəziyyətlərin hər ikisi lazımdır. Kamillik vəziyyəti — insanın öz vəziyyətlərindən həyat enerjisi, sevinc və həzz alması üçün lazımdır. Axı insan etdiyi hər bir şeydə çatışmazlıq hiss etdikdə, onun həyat enerjisi alacaq bir yeri qalmır. Çünki insan təbiəti etibarilə elə yaradılıb ki, yaşadıqca həzz almalıdır. Bu, yaradılışın məqsədi olan «Onun Öz yaratdıqlarına həzz vermək istəyindən» irəli gəlir. (Arinin sözlərinə görə, bu, «aləmlərə həyat verən zivug (birləşmə)» deməkdir, çünki həyat enerjisi olmasa, dünya yox olar. Buna görə də bu, «daimi zivug» adlanır). Bu isə yalnız o zaman mümkündür ki, insan azla kifayətlənsin, öz qismindən razı qalsın və digər insanlardan daha çoxuna layiq olmadığını desin.

Ruhani işdə bu o deməkdir ki, insan öz qismindən, Yaradanın ona müqəddəslikdə nəsə etmək üçün istək və canatma verməsindən razı olduğunu bildirir. Başqa sözlə, o, heç bir anlayış və heç bir niyyət olmadan belə Tövrat və ehkamlara riayət edə bildiyi üçün xoşbəxtdir. Çünki o görür ki, elə insanlar var ki, onun Tövrat və ruhani işdə sahib olduğu o kiçik şeyə belə sahib deyillər — bir çox insanda bu belə yoxdur. Maddi aləmdə də azla kifayətlənmək istəyən insan, onun qazandığı gəlirin yarısını belə qazanmadıqları halda xoşbəxt yaşayan insanlara baxmalıdır. Bunun sayəsində o, maddi cəhətdən öz qismindən razı ola bilər.

Eyni şey ruhaniyyət üçün də keçərlidir. O, Tövrat və ehkamlarla heç bir əlaqəsi olmayan insanları gördükdə və özünün Tövratla müəyyən bir əlaqəsinin olmasına sevindikdə öz qismindən razı qalır. Buradan o, həyat enerjisi çəkir, yəni Yaradana ona Tövrat və ehkamlarla müəyyən bir əlaqə verdiyi üçün şükür edə bilir. Yadda saxlamaq lazımdır ki, insan Yaradana şükür etdiyi zaman, o, Yaradana yaxınlıq vəziyyətində olur, çünki insanın hiss etdiyi minnətdarlıq həm indiki zaman, həm də keçmiş üçündür. Belə çıxır ki, o, kamillik daxilində ola bilər.

Lakin insan Yaradandan onun qəlbinin istəklərini doldurmasını dilədikdə (dua etdikdə), dua zamanı Yaradanın bütün dillərin duasını eşitdiyinə dair inamını gücləndirməlidir. Əks halda onun duası bütün qəlbdən ola bilməz, çünki o, Yaradanın bütün dilləri eşitdiyinə inanmalıdır. Baal Sulam demişdir ki, dua zamanı yazılmış «Axı Sən bütün dillərin duasını eşidirsən» kəlamına inanmaq lazımdır, «bütün dillər» isə hətta layiq olmayan, yəni çatışmazlıqlarla dolu və fəzilətlərdən məhrum olan dilləri ifadə edir. Buna baxmayaraq, Yaradan hər kəsə kömək edir, bir şərtlə ki, insan bütün qəlbi ilə dua etsin, yəni yazılanlara bilik üzərində inansın. Yalnız o zaman heç bir şübhə olmadan, bütün qəlblə dua etmək olar.

Belə çıxır ki, insan "sol xətt" xüsusiyyətində işləyəndə, yəni özünün çılpaq və yoxsul olduğunu görüb Yaradanın onun istəklərini təmin etməsini istədikdə, insanın Yaradanın ona kömək edəcəyinə inanması çətin olur və onun bütün qəlbi ilə dua edə bilməsi üçün böyük bir möhkəmlənmə tələb olunur. Bu səbəbdən, çatışmazlıqlar barədə edilən duadan insan həyat enerjisi ala bilmir, çünki şübhələr içində yaşayır. Yəni o görür ki, bir neçə dəfə dua edib, lakin Yaradan sanki — deməsi belə qorxuludur — onun duasını eşitmir. Buna görə də onun duadan həyat enerjisi çəkməsi çətindir.

Halbuki "sağ xətt" xüsusiyyətində o, kamillik yolu ilə gedir və etdiyi hər bir şeydən, Yaradanın ona Tövrat və ehkamlarda nəsə etməyə icazə verməsindən razı qalır. Və bu zaman çatışmazlıqlara baxmaq qadağandır, çünki həyat enerjisi yalnız kamillikdən çəkilir. Buna görə də insan Yaradanın bütün fəzilətlərlə dolu olduğunu görmək üçün hər cür səy göstərməli və dünyada Yaradanın dünyanı necə tam bir kamilliklə idarə etdiyinə dair mövcud olan hər cür təsəvvürləri canlandırmalıdır. Və Baal Sulamın dediyi kimi, insan bilik üzərində inanmalıdır ki, Yaradan dünyanı mütləq xeyir və həzz naminə idarə edir, o pillədə ki, buna əlavə ediləcək bir şey yoxdur. Və hərçənd insan əta etmək istəyinə çatana qədər bunu görə bilməsə də, yenə də bunun belə olduğuna inanmalıdır.

Buradan belə çıxır ki, insan kamillik yolu ilə gedib Yaradana şükür etdikdə, o artıq bilir ki, Yaradana şükür etməsinin səbəbi onda müəyyən pillədə Yaradanın ucalığına olan inamın mövcudluğudur. O məhz buna görə Ona şükür edir ki, Yaradan onun kimi aşağı bir insanı çağırıb və Onun ona xidmət etməsini, yəni Onun ehkamlarını yerinə yetirməsini istəyir. Başqa sözlə, onun Tövrat və ehkamlarda nəsə yerinə yetirməyə qadir olması Yaradanın ona bu düşüncə və istəyi verməsi sayəsindədir. Bu, Yaradanın insanı çağırıb ona: «Mən sənə müqəddəslik sarayına daxil olmaq və Mənə müəyyən bir xidmət göstərmək üçün icazə verirəm» deməsi hesab olunur.

Belə çıxır ki, insanın keçmiş və indiki zaman üçün etdiyi minnətdarlıq onda heç bir şübhənin olmadığına şəhadət verir. Əks halda, əgər insan hər şeydə bilik üzərində getmirsə, onun Yaradana şükür etməyə gücü çatmaz. Dua isə gələcək haqqındadır və o, Yaradanın ona kömək edəcəyini dəqiq bilmir, çünki gələcək barədə heç nə deyə bilməz.

Buradan belə çıxır ki, hərçənd insan həm sağ, həm də sol xətdə işləməlidir, və biz izah etdik ki, "sağ xətt" daimi olması vacib olan kamilliyi ifadə edir — çünki yalnız kamillikdən həyat enerjisi çəkmək olar, — lakin kamillikdən insan daha uca bir pillə doğura bilməz. Ondan heç bir çatışmazlıq olmadığı üçün, kim deyə bilər ki, o irəli getməlidir, yəni daha uca bir pillənin xüsusiyyətini doğurmalıdır (hansı ki bu, Arinin sözlərinə görə, «ruhların doğulması üçün zivug» adlanır və bu zivug daimi deyil, yalnız yüksəliş zamanı baş verir). Başqa sözlə, kamillik o deməkdir ki, o, mərhəmətlə məşğuldur, və hərçənd bu əməl niyyətsiz olsa da, onun üçün bu mühümdür və o öz qismindən razıdır, çünki bundan insan həyat enerjisi alır. (Yuxarıda deyildiyi kimi, bu, «aləmlərə həyat verən zivug» adlanır və bu, xasadimdir (mərhəmətdir). «Çünki o — xafets xeseddir (mərhəmət istəyəndir)» və onun heç nəyə ehtiyacı yoxdur, öz qismindən razıdır, və bu «daimi zivug» adlanır).

Lakin yuxarıda qeyd olunduğu kimi «ruhların doğulması üçün birləşmə» adlanan daha uca bir pilləyə çatmaq üçün, — ruhların doğulması kamillikdən deyil, məhz çatışmazlıq hissindən mümkün olduğuna görə, — bu, Zoar kitabında yazıldığı kimi baş verir: «təmizlənməyə gələn kəs». Bu o deməkdir ki, insan natəmiz olduğunu, yəni insanın qəlbində natəmizlik olan almaq istəyinin hakimiyyəti altında olduğunu gördükdə və hər şeyi etdiyi halda almaq istəyinin hakimiyyətindən çıxa bilmədikdə, o zaman bütün qəlbi ilə Yaradana ona kömək etməsi üçün dua edir. O zaman müdriklərimizin dediyi kəlam gerçəkləşir: «Təmizlənməyə gələnə kömək edərlər». Və Zoar soruşur: «Nə ilə?» Və cavab verir: «Müqəddəs ruh ilə».

Biz görürük ki, məhz çatışmazlıqlardan ruh doğurmaq mümkündür, yəni bütün qəlbdən edilən duadan. Və bununla Arinin ruhların doğulması üçün zivugun daimi olmaması, məhz yüksəliş zamanı baş verməsi barədə dediyi sözləri izah etmək lazımdır. Bu o deməkdir ki, insan daha uca bir pilləyə yüksəlmək və hər dəfə daha uca bir ruh qazanmaq istədikdə, həmin çatışmazlığı doldurmaq üçün özündə hansısa bir çatışmazlıq axtarmalıdır. Məhz o zaman o, Yaradandan kömək tələb edərək yeni ruhların doğulmasına vəsilə olur. Başqa sözlə, məhz o, azla razılaşmadıqda və öz çatışmazlığını hiss etdikdə, bu onun öz ruhunun NARANXAY-ını qazanana qədər yuxarıdan ona daha böyük bir ruhun verilməsinə gətirib çıxarır.

Buradan belə çıxır ki, kamilliyi ifadə edən sağ xətt yolu daimi olmalıdır, çünki insan hər şeyi həyat enerjisi ilə etməlidir, çatışmazlıqlardan isə insanda sevinc olmur ki, çatışmazlıqdan həyat enerjisi çəksin. Bu səbəbdən, xisaron (çatışmazlıq) xüsusiyyəti olan sol xətdən insan həyat enerjisi almır, çünki insan çatışmazlıqda olduğunu gördükdə onun sevinəcəyi bir şey olmur. Buna görə də, ümumilikdə insan daim sağ xətdə olmalıdır. Və o, Tövrat və ruhani işə həsr etməyə alışdığı vaxtın yalnız kiçik bir hissəsini buna ayırmalıdır — insan xüsusi bir vaxt təyin etməlidir, lakin bu eniş vəziyyətində olduğu zaman deyil, məhz yüksəliş vəziyyətində olduğu zaman olmalıdır. O zaman o əmin olacaq ki, öz çatışmazlıqlarını gördükdə kədər vəziyyətinə düşməyəcək.

Və o zaman o möhkəmlənəcək və qəlbinin dərinliyindən dua ucalda biləcək, çünki əminlik gücü dua zamanı ona nur saçacaq ki, Yaradan bütün dillərin duasını eşidir. Lakin ruhani işin digər saatlarında o, yalnız sağ xətlə getməlidir, çünki sağ xətdə o hər zaman Yaradanla tam bir razılıq içində olur və buna görə də bu zaman o, Arinin dediyi kimi, əhatə edən nur qismində bir işıqlanma alır, hansı ki əhatə edən nur uzaqdan işıq saçır. Və Baal Sulamın izah etdiyi kimi, bu o deməkdir ki, hətta insan forma bərabərliyindən hələ uzaq olduqda belə, yəni hətta insan hələ əta etmək istəyinə layiq görülmədikdə belə, ona yenə də əhatə edən nur işıq saçır və bundan insan həyat enerjisi və sevinc alır, sol xətdə isə hər şey tərsinədir.

Və deyilənlərin işığında biz yazılmış bu kəlamı izah etməliyik: «Bunlar üçün torpaq adların sayına görə mülk olaraq bölünəcək. Çoxluğa onun mülkünü artır, azlığa isə onun mülkünü azalt». Tövrat şərhçiləri soruşurlar: «Əgər “Çoxluğa onun mülkünü artır” deyilibsə, o zaman aydındır ki, “azlığa onun mülkünü azalt”, bəs azlıq haqqında təkrar etməyə nə ehtiyac var?» Və bunu ruhani işə nisbətdə izah etmək lazımdır. Ruhani işdə məlumdur ki, biz hər şeyi tək bir insanın daxilində öyrənirik. Yəni «çoxluğa artır, azlığa isə azalt» eyni bir insana aiddir.

Buna görə də biz «çoxluq» və «azlıq» anlayışlarını izah etməliyik. «Çoxluq» — kamillik, «azlıq» isə — çatışmazlıq deməkdir. Bildiyimiz kimi, sağ xətt "kamillik" adlanır, buna görə də sağ xətt "çoxluq" adlanır. Bu o zamandır ki, insan ruhani işlə olan o kiçik əlaqəsinin belə ona Yaradan tərəfindən Tövrat və ehkamlara riayət etmək üçün düşüncə və istək olaraq verildiyinə inanır və digər insanlardan daha mühüm olmadığını deyir. Həmçinin, onun özü sol xətdə işləməyə başlamazdan əvvəl etdiyi işdən həyat enerjisi və həzz aldığı kimi, o bilir ki, bu çox mühümdür və buna görə də mütləq böyük bir mükafat alacaq.

Eynilə indi də, o sol xətlə getməyə başladıqda, yazıldığı kimi aşağılıq, təvazökarlıq xüsusiyyətində olmalıdır: «Ruhən son pillə təvazökar ol». Başqa sözlə, o sol xətlə getməyə başladıqdan və sol xəttin ona göstərdiyi çatışmazlıqlarını gördükdən sonra belə, hansı ki o bunları «Və onun qəlbi Yaradanın yollarında yüksəldi» vəziyyətindən almışdı. Lakin o, sağ xətt vəziyyətində işləyərkən özünü aşağı tutmalıdır, bu böyük bir işdir, çünki onlar tək bir xəttə getdiyi zamanla müqayisədə «bir-birini inkar edən iki kəlam» adlanırlar.

Lakin Yaradanın yolları belədir. İnsan müdriklərə inanmalıdır ki, işin nizamı budur. Buradan belə çıxır ki, onun sağ xətdəki işi ilə tək bir xətdəki işi arasında nəhəng bir fərq var. Lakin öyrəndiyimizə görə, bizə iki xətt lazımdır. Və onların hər ikisi eyni anda eyni bir obyektdə ola bilməz, biri digərindən sonra ola bilər. Və indi sual ondan ibarətdir ki, əgər bizə iki xətt lazımdırsa və biz vaxtımızın müəyyən hissəsini sağa, müəyyən hissəsini isə sola həsr etməliyiksə, o zaman öz işində vaxtın hansı hissəsini sağ xətdə, nə qədər vaxtını isə sol xətdə getməlidir.

Və yuxarıda deyilənlərə uyğun olaraq yazılmış bu kəlamı izah etmək lazımdır: «çoxluğa onun mülkünü artır». «Çoxluq» — kamillik və sağ xətt adlanan işi ifadə edir, və bu çoxluq deməkdir, və kamillik xüsusiyyətidir. «Mülkü artır» — o deməkdir ki, vaxtı artırmaq lazımdır ki, sən Tövrat və ehkamlarla məşğul olduğun zaman vaxtının böyük hissəsini sağ xəttə həsr edəsən.

«Azlığa isə onun mülkünü azalt» deyildikdə isə: «Azaltmaq» — "sol xətt" adlanan çatışmazlığı azaltmaq deməkdir, o zaman ki insan tək xətti buraxıb əta etmək naminə işləməyə başladıqda nə qazandığını hesablamağa başlayır. O görür ki, o nəinki işdə irəliləməyib, hətta geriyə gedir. Yəni, indi onda tək xətdə irəlilədiyi zamanki o həyat enerjisi və sevinc yoxdur. Hərçənd o Yaradana ona əta etmək istəyinin gücünü verməsi üçün dua etsə də, lakin görür ki, bu barədə çox dua edib, amma yuxarıdan ona diqqət yetirmirlər, və o bir çox dəfə döyüş meydanından qaçmaq istəyib. Və hərçənd sol xətdəki iş mühümdür, çünki ruhların doğulması məhz sol xətdən baş verir, biz yenə də müdriklərin inamı ilə inanmalıyıq ki, sol xətlə məhz yüksəliş zamanı məşğul olmaq olar, çünki o zaman insan güclüdür və dua vasitəsilə sol xəttə üstün gələ bilər. Lakin yalnız az bir vaxt ərzində, necə ki yazılıb: «Azlığa isə onun mülkünü azalt», harada ki «azaltmaq» sənə bu işə öz fəaliyyətində çox vaxt həsr etməməyi buyurur.

Buradan belə çıxır ki, «azlıq» sözünün iki mənası var:

1. «az», yəni çatışmazlıq — o zaman ki, bu insanın gəlirlərinin az olduğunu deyirlər,
2. az vaxt.

Beləliklə, «azlığa — azalt» yazıldıqda, «azaltmaq»- çatışmazlığı ifadə edir — əta etmək naminə olan işdə azaltmaq, və «azlıq» — vaxt baxımından azaltmaq deməkdir. Müvafiq olaraq izah etmək lazımdır ki, işdə sağ soldan daha böyük olmalıdır, həmçinin bu, Zoar kitabında deyildiyi kimi o deməkdir ki, «koen xalqı şad etdikdə, sağ əli soldan daha yuxarı qaldırmaq lazımdır». Biz izah etməliyik ki, «sağ» kamilliyi ifadə edir, hansı ki bu elə xeseddir, mərhəmətdir. Xesed isə o deməkdir ki, onun əta etməkdən başqa heç nəyə ehtiyacı yoxdur. Buna görə də, insan öz aşağılığını hiss etdikdə və Yaradanın ona Tövrat və ruhani işlə kiçik bir əlaqə verməklə mərhəmət göstərdiyini dedikdə, o buna görə Yaradana şükür edir.

Buna görə də xalqı şad edən koen, — işdən danışdıqda, hər şey tək bir insanın daxilində baş verdikdə, — Yaradanın xidmətçisidir. O «xalqı şad edir», yəni işdə xalq adlanan insanın özünü nəzərdə tutur. Müdriklərimizin dediyi kimi: «Buna görə də hər bir kəs deməyə borcludur: dünya mənim üçün yaradılıb». Bu səbəbdən biz ruhani işdə bütün dünyanı tək bir insanın daxilində öyrənirik. «Sağ əli soldan daha yuxarı qaldırmaq lazımdır» çünki, sağ soldan daha vacibdir, hərçənd soldan biz yeni ruhların doğulmasına layiq görülürük.

Lakin insan çatışmazlıqlarla məşğul olduqda, o bundan həyat enerjisi ala bilmir. Bu səbəbdən o, sağda da işləməlidir. Zoar bizə vaxtımızın böyük hissəsini sağa həsr etməli olduğumuzu deyir. Bax buna görə də o deyir ki, «kahin sağı soldan yuxarı qaldırmalıdır», çünki sağ daha vacibdir. Zoarda isə deyilmişdir: «Ən əsası odur ki, sol sağdan böyük olmasın». Müdriklərimizin: «Zövcə almaq üçün öz pilləni aşağı sal» dediyi kəlamın mənası budur, yəni insan zövcə almaq üçün öz pilləsindən aşağı enməlidir.

Orada o, uca aləmlərin pillələri tərəfindən danışır. Yuxarıda, uca pillələrdə olduğu kimi, aşağıda, insanın işində də belədir — hətta insanın Tövratda gözləri açılmamışdan əvvəl də. Orada «sol» anlayışı — alma kelimində olan xoxma nurunun işıq saçması deməkdir. Əlbəttə ki, bu əta etmək naminə olmalıdır, o isə xasadim nuru olan sağı hələ qəbul etməyib. «Sol» adlandırılmasının səbəbi isə budur ki, çatışmazlığın olduğu hər bir yer "sol" adlanır.

İslah yolu isə ondan ibarətdir ki, "sağ" adlanan xasadim nuru xoxma nurundan böyük olsun. Yəni xoxma nuru pillənin yarısından çoxunu tutmamalıdır, xoxma nurunu qoruyan və onun əta etmək naminə qalmasını təmin edən "sağ" (xasadim nuru) isə xoxma nurundan böyük olmalıdır. Və o zaman xoxma nuru pillədə mövcud olacaq, və kahinin xeyir-dua verərkən sağı soldan yuxarı qaldırmalı olmasının mənası budur, yəni xesed soldan daha vacib olmalıdır.

Yazılmışdır: «Bax bu kəlamın mənası budur: “Zövcə almaq üçün öz pilləni aşağı sal”». Bu o deməkdir ki, insan xoxma nurunu, yəni Malxutu qəbul etməyə gəldikdə, — harada ki Malxut “aşağı xoxma” deməkdir, — o onu özünün daha böyük vəziyyətində (gadlutunda) götürməməlidir, bəlkə “pillədən aşağı enməlidir”. Yəni insan “qadın” adlanan xoxma nurunu, yəni Malxutu qəbul etməyə gəldikdə, o eniş vəziyyətində olanda — yəni onun sahib olduğunun yalnız yarısı onda olanda — o zaman o xasadimi qəbul edə biləcək və xasadim xoxmadan böyük olacaq. O zaman «insan Zövcə almaq üçün öz pilləsindən aşağı enməlidir» kəlamı gerçəkləşəcək.

Yuxarıda deyilənlərə uyğun olaraq yazılmış bu kəlamı izah etmək lazımdır: «Ravvin Elazar dedi: “İnsan hər zaman bəladan əvvəl dua etməlidir”». İzah etmək lazımdır ki, insan sol xətdə işə başlamazdan əvvəl, ilk növbədə kamillik hesab olunan sağ xətdə işləməlidir — yəni onun heç bir şeydə çatışmazlığı olmur və o, Yaradana ona Yaradanın işi ilə müəyyən bir əlaqə verdiyi üçün şükür edir, yalnız bundan sonra o, sol xətdə işə başlayır. Bu zaman o, bəlaya düşdüyünü, onda Yaradana xidmət edən kəsə yaraşan nə Tövratın, nə də işin olmadığını görür. Bu zaman o, Yaradanın sevgisindən, yəni Onun üçün işləməkdən, — məhz yalnız öz Yaradanına həzz vermək məqsədi güdən və öz mənfəəti üçün heç nə güdməyən işdən, — nə qədər uzaq olduğunu hiss edir. Bu zaman o, bədənin (eqoizmin) buna necə müqavimət göstərdiyini görür və nə vaxtsa yalnız əta etmək naminə nəsə edə biləcəyini görmür.

Buradan belə çıxır ki, o sol xətdə yola başladıqda, bu "bəla" adlanır və onun Yaradana ona "ikinci təbiət" adlanan əta etmək istəyini verməsi üçün dua etməkdən başqa seçimi qalmır. Bu zaman dua bütün qəlbdən gəlir və Yaradan onun duasını eşidir.

Müvafiq olaraq müdriklərimizin: «İnsan hər zaman bəladan əvvəl dua etməlidir» dediyi kəlamı belə izah etməliyik: çünki ola bilsin ki, o sol vəziyyətində işə gəldikdə və necə aşağı bir vəziyyətdə olduğunu gördükdə ümidsizliyə qapılsın, yəni döyüş meydanından qaçmaq istəsin. Bu "bəla" adlanır və o bunu dua ilə qabaqlamalıdır — yəni əvvəlcə bəlada olarkən dua etməyə gücünün çatıb-çatmayacağına baxmalıdır. Əks halda ona sol xətdə işə başlamaq olmaz. «Xalqı şad edən koenin sağ əlini soldan yuxarı qaldırmalı olmasının» mənası budur. Başqa sözlə, sağ soldan böyük olmalıdır. Bu o deməkdir ki, o, sağ xətdəki işdən sol xətdəki işə keçmək üçün uyğun məqamı gözləməlidir.

Və yadda saxlamaq lazımdır ki, kamillik adlanan sağdakı iş — kütlənin (klal) işidir, yəni əməl planındakı işdir. Yəni o, Tövrat və ehkamlara Yaradan belə buyurduğu üçün və bu dünyada və gələcək dünyada mükafat almaq üçün riayət edir. Bu «əməl planındakı iş» adlanır. Lakin "sol xətdəki iş" adlanan əta etmək naminə olan niyyətə o toxunmur. Siyahı olaraq, insan iş zamanı kamillik hiss edir. Və belə bir kamillik daxilindəki iş «tək xətt» adlanır. Lakin kütlənin kamillik içindəki həmin işi, o niyyətlə işləməyə başladıqda, əməllərin yerinə yetirilməsi baxımından həmin tək xətt başqa bir ad qazanır: indi o «sağ xətt» adlanır. Buna görə də, o yeni bir ad — «sağ xətt» adı aldığı zaman, praktiki əməllər planında kamillik xəttindəki işə keçmək artıq çətin olur.