Ataya hörmət haqqında

Məqalə 5, 1986

Zoar kitabında deyilir: “Ravvin Şimon [nitqi] açdı və dedi: “«Oğul atasına hörmət edir, qul isə öz ağasına»1. «Oğul atasına hörmət edir» – bu, İtsxaqın İbrahimə münasibətidir. Və o soruşur, o nə vaxt ona hörmət etdi? Bu, [İbrahim] onu qurbangahda bağladığı anda idi, o isə ona qarşı çıxmadı, atasının iradəsinə uyğun hərəkət etdi. «Qul isə öz ağasına» – bu, Eliezerin İbrahimə münasibətidir. O, Eliezeri Xarana göndərdiyi zaman, o orada İbrahimin iradəsini tamamilə yerinə yetirdi və ona hörmət göstərdi, necə ki yazılıb: «Və Yaradan mənim ağama xeyir-dua verdi»2. Və deyilib: «Və o dedi: mən İbrahimin quluyam»3, İbrahimə hörmət göstərmək üçün. Axı insan gümüş, qızıl, qiymətli daşlar və dəvələr gətirmişdi, özü də layiqli və gözəl insan idi. O demədi ki, o İbrahimin sevimli [dostu] və ya qohumudur. O dedi: «Mən İbrahimin quluyam», İbrahimin şöhrətini ucaltmaq və onların gözündə ona hörmət qazandırmaq üçün”4.

(Və b. 145-də) deyilir: “Buna görə Yazı deyir: «Oğul atasına hörmət edir, qul isə öz ağasına»1, siz isə, İsrail, Mənim oğullarımsınız, sizin qarşınızda deməyə utanıram ki, Mən sizin atanızam, yaxud siz Mənim qullarımsınız. «Əgər Mən atayamsa, Mənə hörmət haradadır? Əgər Mən ağayamsa, Mənim qarşımda qorxu haradadır?»1”5.

Və Zoar kitabının sözlərini anlamaq lazımdır, O deyir: “Siz isə, İsrail, Mənim oğullarımsınız, sizin qarşınızda deməyə utanıram ki, Mən sizin atanızam”5. Buradan belə çıxır ki, kiməsə demək lazımdır ki, Yaradan bizim atamızdır. Və biz bunu deyə bilmirik, çünki utanırıq. Onda bilmək lazımdır ki, biz kimin qarşısında deməliyik ki, O bizim atamızdır. Həmçinin bilmək lazımdır ki, bu necə bir utancdır ki, ona görə bizim deməyə imkanımız yoxdur, necə deyildiyi kimi: “Sizin qarşınızda utanıram”.

Və ümumiyyətlə, aydın deyil, axı biz hər gün deyirik: “Atamız, Padşahımız”. Həmçinin “Şmone Esre” duasında deyirik: “Bizi qaytar, Atamız, Öz Tövratına”. Belə halda, daha kimə deməliyik ki, Yaradan bizim atamızdır, və biz bunu deməyə utanırıq, və buna görə Yaradan qəzəblənir və deyir: “Əgər Mən atayamsa, Mənə hörmət haradadır?”1

Və izah etmək lazımdır ki, deməli olduğumuz “Yaradan bizim atamızdır” sözü Yaradana yönəlib. Biz isə həmişə deyirik: “Atamız, Padşahımız”, və buna Yaradan qəzəblənir, yəni – “Siz Mənim qarşımda deməyə necə utanmırsınız ki, Mən sizin atanızam, halbuki Mənə qarşı heç bir hörmət hiss etmirsiniz?” Buna görə O deyir: “Əgər Mən atayamsa, Mənə hörmət haradadır?”1, yəni Yaradan deyir: “Məni «atamız» adlandırmaq sizə ayıb olmalıdır, halbuki Mən görürəm ki, Mənə hörmət yerlərə dağılıb, bu da «Şxina kül içində» adlanır. Siz Məni «atanız» adlandırmağa necə utanmırsınız?”

“Əgər Mən ağayamsa, Mənim qarşımda qorxu haradadır?”1 Axı siz deyirsiniz ki, hamınız Yaradanın işçilərisiniz, amma Mən görmürəm ki, sizdə ehtiramla qorxu olsun, yəni səma qarşısında ehtiramla qorxu, onu öz üzərinizə qəbul etməlisiniz. Çünki “qul” o deməkdir ki, onun özünün heç bir hakimiyyəti yoxdur, necə ki, müdriklərimiz demişlər: “Qulun aldığı şeyi ağası almışdır”6, çünki o, ağasının qarşısında ləğv olur və ağasından aldığı hər şey ona ağasına xidmət edə bilməsi üçün verilir, öz ehtiyacları üçün deyil.

Mən isə görürəm ki, siz əks yolla gedirsiniz, yəni siz istəyirsiniz ki, Mən sizə xidmət edim, yəni Mən sizin eqoist məhəbbətinizi doldurum. Və Mənə təvəqqe etməyə gəlməyiniz yalnız hakimiyyətinizi necə artırmaq üçündür. Yəni siz ağalarsınız, Mən isə sizin qulunuzam, və siz bütün günü Mənə iddialarla gəzirsiniz ki, Mən sizə borcluyam, və əgər Məndən zorla ala bilsəydiniz, şübhəsiz, alardınız”.

Bəs Yaradan nə etdi ki, onlar zorla almasınlar? O kiçik bir şey etdi – dünyada qaranlıq xüsusiyyətini yaratdı, bu da gizlətmə və örtmə adlanır, yəni əgər yaradılanlar qul olmağa, Ona xidmət etməyə hazır olmasalar, bu, öz Yaradanına həzz vermək naminə almaq adlanır, necə ki, müdriklərimiz demişlər: “Onun xüsusiyyətlərinə qovuş”7. Məlum olduğu kimi, o, alan kelimdə olduğu müddətdə nə qədər çox alırsa, belə çıxır ki, bu daha pisdir, yəni Yaradandan uzaqlaşır. Buna görə də O böyük bir islah etdi: insanda alan kelim hökm sürdüyü vəziyyətdə o, müqəddəslikdə özünə həzz ala biləcəyi heç nə görmür.

O yalnız görünməsi mümkün olan həzzləri görür, bunlar “ayrılıq həzzləri” adlanır. Böyük Ari dediyi kimi, klipota bütün maddi həzzlər üçün incə bir nurlanma verilmişdir ki, onlarda mövcudluq olsun. Və yalnız bu maddi nuru görmək olar, çünki həzz orada yerləşir. Ruhaniyyət üzərində isə bütün ruhani həzzləri örtən qaranlıq bulud var. Lakin istənilən halda zorla almaq olmaz, yəni Hökmdar vermək istəmədikdə belə, – çünki biz həzzləri görmürük. Buna görə də canatması eqoist məhəbbətdə olanların hamısı həqiqi olan hər şeydən qaçırlar, orada xeyir və həzz var, çünki “qaranlıq yeri örtəcək”8.

Buna görə də insan işinin əvvəlində dərhal lişma-da işləməyə qadir deyil, lo lişmadan başlamalıdır. Axı lişmada, hansı ki həqiqi yoldur, bədən bu işdən qaçmalıdır. Çünki hər bir obyekt öz xüsusiyyətinə can atır. İnsan isə almaq naminə alan kelimlə yaradıldığına görə, o, alan kelimi üçün heç nə doğurmayacaq hər hansı düşüncə, nitq və əməl gördükdə dərhal onlardan qaçır, çünki bu onun xüsusiyyəti deyil. Axı onun xüsusiyyəti doğulduğu təbiətidir, bu isə heç bir əta etmə olmadan almaq naminə almaqdır.

Yaradanın işinə başlayan insanın, yuxarıda deyildiyi kimi, bu onun xüsusiyyəti olmadığı üçün əta etmə işindən qaçmaması üçün biz “lo lişma”da başlamağa məcburuq. Yəni o, Yaradanın bizə əmr etdiyi Tövrat və ehkamları yerinə yetirir, bunun müqabilində isə O, bizim işimizə görə bizə mükafat ödəyəcək, yəni biz yalnız maddi şeylərdə işləyə bilək, yəni pul və hörmət qazanaq və rahatlıqdan həzz alaq. Biz isə pul və hörmət almaqdan və bədənin məşğul olmağımızı tələb etdiyi digər ehtiraslardan imtina edirik ki, bunlardan həzz alaq, bunun əvəzinə isə Yaradanın bizə əmr etdiyi Tövrat və ehkamları yerinə yetiririk.

Və biz bədəndən onun anlayışına görə həzz ala biləcəyi həzzlərindən imtina etməsini tələb etdikdə görürük ki, o soruşur: “Sən bundan nə qazanacaqsan, yəni yerinə yetirmək istədiyin bu yeni işlərdən? Bundan daha böyük həzzlərin olacaqmı? Əks halda, niyə iş yerini dəyişmək istəyirsən, halbuki sən bu sahibin yanında işləməyə öyrəşmisən, – indi isə Yaradanda və Yaradan naminə işləmək istəyirsən, hansı ki, sənin işinə ehtiyac duyur, – O sənə daha böyük haqq ödəyəcəkmi, yəni daha çox həzzlər, başqa sözlə, artıq öyrəşdiyin o işdən həzz aldığından daha çox həzz alacaqsanmı?”

Və şübhə yoxdur ki, ona demək lazımdır ki, bu ana qədər onun qazancı kiçik qazanclar şəklində idi, yəni xəyali həzz. “Halbuki indi sən böyük qazanclara layiq olacaqsan, çünki sənin həzzin həqiqi həzz olacaq. Axı Yaradan sənə ruhani haqq vermək istəyir”. Lakin iş olmadan bu, “utanc çörəyi” olacaq. Buna görə də bizə Tövrat və ehkamlar verilmişdir və biz inanmalıyıq ki, şübhəsiz, O bizə həzz ala biləcəyimiz ehtiyaclarımızdan imtina etdiyimiz üçün müqabilində həqiqi haqq, yəni ruhani haqq ödəyəcək.

Və baxmayaraq ki, biz hələ ruhaniyyətin nə olduğunu bilmirik, buna baxmayaraq inanırıq ki, bu böyük bir şeydir və onunla müqayisədə bütün maddi həzzlər incə nurlanma sayılır, Ari’nin sözlərində izah edildiyi kimi, o deyir ki, kelimin sınması səbəbilə və İdrak Ağacının günahı nəticəsində qığılcımlar klipota düşdü ki, onları canlandırsın, onlar lazım olduqları müddətcə ləğv olmasınlar. Halbuki müqəddəslik aləmlərində əsas xeyir və həzz mövcuddur. Buna görə də bizim üçün Tövrat və ehkamlarda işləməyə dəyər, çünki bunun sayəsində biz Tövrat və ehkamlardakı işimizin müqabilində gələcək aləmə layiq olacağıq.

Lakin insan artıq Yaradanın işinə daxil olduqdan və işin həqiqi yolunu bilmək istədikdən sonra ona deyirlər: “Əgər Mən ağayamsa, Mənim qarşımda qorxu haradadır?”1 – bu o deməkdir ki, qula xas olan bütün işi ağa naminə etməkdir, özü üçün deyil. Bəs siz necə işləyirsiniz, yalnız gələcək aləmə layiq olmaq üçün, yəni siz işinizə görə kompensasiya istəyirsiniz? Axı qula xas olan heç bir kompensasiya olmadan işləməkdir. Ağanın onun ehtiyaclarını təmin etməsi isə yalnız qulun onun üçün işləyə bilməsi üçündür. Lakin qulunun heç bir mülkiyyəti yoxdur ki, bunun qula məxsus olduğunu demək mümkün olsun, burada yalnız bir hakimiyyət var, bu da ağanın hakimiyyətidir.

Lakin Tövrat və ehkamlardakı bütün işimiz – forma bənzərliyinə, yəni Yaradanla qovuşmağa gəlmək üçün olmalıdır. Tövrat və ehkamlarla məşğul olmağımız isə əvvəllər düşündüyümüz kimi deyil ki, Yaradan bizim Onun Tövratını və ehkamlarını yerinə yetirməyimizi istəyir və bunun sayəsində sonra bizə mükafat verəcək. Bizə yerinə yetirmək üçün verilən Tövrat və ehkamlar ona görə verilmişdir ki, biz buna ehtiyac duyuruq, – yəni Tövrat və ehkamların yerinə yetirilməsi sayəsində biz Tövratın nurunu alacağıq. Bu nur sayəsində isə forma bənzərliyinə gələ biləcəyik, çünki “ondakı nur mənbəyə qaytarır”9.

Buradan məlum olur ki,bədənin işi üçün tələb etməli olduğumuz mükafat nədir, o zaman ki, Tövrat və ehkamların yerinə yetirilməsi naminə bədənin ehtiyaclarından imtina edirik? Axı şübhə yoxdur ki, mükafatsız işləmək mümkün deyil, çünki [bədən] elə yerindəcə soruşur: “Niyə həzz ala biləcəyin həzzlərdən imtina edirsən? Və nə qazanacaqsan?”

Cavab isə bundan ibarətdir ki, bizim bütün qazancımız – Yaradana xidmət etməyə layiq olmağımızdadır. Və bu çox vacib bir şeydir, çünki bu həqiqi bir şeydir, yəni o, bütün padşahların Padşahlar Padşahı ilə qovuşmağa layiq olacaq. Əks halda – bütün həzzlər onun sahib olduğu hər bir həzzin özünə xidmət etməsindən və alma libasına aid olan həzz almaqdan, həmçinin yalnız yaradılanların seçilmişi olan insana deyil, heyvanlara da aid olan şeylərdən həzz almasından ibarət olmasına əsaslanır, – insanın heyvanların həzz aldığı həmin libaslardan həzz alması ona layiq deyil.

İnsanın həzz almaq istədiyi bütün libaslar isə əta edən kelim libasları olacaq. Başqa sözlə, həzz olmadan işləmək mümkün deyil. Lakin onun həzzi – həzzlərinin nə ilə ölçülməsidir, Padşaha nə qədər əta edə bilməsidir. Yəni əgər o öz işindən nə qədər həzz aldığını bilmək istəyirsə, öz işindən nə qədər həzz aldığını ölçməsin, bu, Padşaha xidmət etməkdən onda nə qədər həzz olması deməkdir. Əksinə, əməllərə görə ölçsün, yəni Padşahın onun işindən həzz almasını nə qədər istəyir. Belə çıxır ki, onun bütün düşüncələri – Padşaha xidmət etməsi haqqındadır.

Buradan belə çıxır ki, əgər insan işdə irəliləyib-irəliləmədiyini yoxlamaq istəyirsə, bunu iki üsulla etmək olar.

1.O, mükafata baxdıqda, yəni Yaradandan alacağına ümid etdiyi mükafata – hər gün daha böyük mükafat alıb-almadığına baxdıqda, onda ölçü alan kelim olur.

2.Yaradana xidmət etməkdən nə qədər həzz alırsa, və bütün mükafat – onun Yaradana əta etməsindən ibarətdirsə. Məsələn, ölkənin ən böyük insanına xidmət edirsə, insanda həzz var. Əgər o nəslin ən böyüyünə xidmət edirsə, şübhə yoxdur ki, həzz daha da böyükdür. Buna görə də o istəyir ki, hər gün Yaradan onun üçün daha böyük və daha vacib olsun. Bu da həqiqi ölçüdür.