Barux Şalom Alevi Aşlaq (Rabaş)

370. Ləyaqətli rəftar Tövratdan vacibdir

29 noyabr – 5 dekabr, 1981

«“Оr” nədir? Rav Xuna deyir ki, “ор” – bu nurdur, Rav Yehuda isə deyir ki, bu axşamdır» (Braxot, 3a).

«Yaqub Beer-Şevadan çıxdı və Xarana doğru getdi. O, həmin yerə çatdı» (Tövrat, Yaradılış 28:10-11). Zoar kitabında deyilir ki, «Beer-Şevadan çıxmaq» İsrail torpağından ayrılmaqdır. «Xarana getmək» isə xarici ölkəyə getməkdir. Müdriklər deyirlər ki, İbrahim səhər duasını (Şaxarit), İshaq günorta duasını  (Minxa) təsis etmişdir ki, bunlar məcburidir, lakin Yaqub axşam duasını  (Aravit) təsis etmişdir ki, bu məcburi deyil.

Burada başa düşmək lazımdır ki, niyə Yaqubun – əcdadların ən seçilmişinin, «Yaqub – kamillik» adlananın və on iki qəbiləni dünyaya gətirənin təsis etdiyi dua, İbrahim və İshaqın duaları kimi məcburi deyildir.

Adətən, dünyada belə qəbul edilir ki, bir şəxs onun üçün yaxşılıq edən birinə minnətdarlıq hissi keçirir və o yaxşılıq üçün təşəkkür etməli olduğunu düşünür. Bundan başqa, həmin andan etibarən o, bu yaxşılığa qarşılıq verməyə çalışır.

Eyni zamanda, əgər bir şəxs başqasının ona yaxşılıq etdiyini hiss etmirsə, o, təşəkkür etmək və ya ondan nəsə xahiş etmək ehtiyacını hiss etmir. Bu vəziyyətdə, insan özü qərar verir ki, ya bunu etsin, ya da etməsin. Amma bir şəxs başqasının ona verdiklərini dərk etdikdə, öz üzərində bir borc hiss edir.

Yaqub-kamillik, nəsilləri, zamanları və hallarını mükəmməl şəkildə islah etmək istəyirdi. Gündüzü axşamdan ayırmaq kimi, «gündüz» adlanır ki, bu, insanın xoşbəxtlik və ürək sevincini hiss etdiyi vaxtdır. Əgər, Allah eləməsin, əksinədirsə, o deyir: «Dünya mənim üçün qaraldı».

«Yaqub Beer-Şevadan çıxdı» – yəni İsrail torpağından, yəni bu, bir quyudur ki, oradan su çəkilir. Bu vəziyyətdə insan özünü təmin olunmuş hiss edir və heç bir əskikliyi yoxdur. «Xarana getdi» – yəni təmin olunmayan bir yerə, bu isə «axşam» adlanır. Əksinə, orada qəzəb olur. Bu halda, bədən, hər hansı təşəkkür və ya xahiş etməyi borc hesab etmir, əksinə, bədən başqasına qarşı incik olur.

«Həmin yerə çatdı» – bu isə islahdır ki, axşam duasını vaxtında, dua məcburi olmadıqda, yəni insanın öz seçiminə qaldıqda, o, çətinlikləri dəf etməli və dua etməlidir. Çünki bədən qaranlıq olanda özünü heç bir öhdəliyə məcbur hiss etmir.

Bu səbəbdən, əcdadların ən seçilmişi olan Yaqub, bütün cəmiyyət üçün kamillik xüsusiyyətini təsis etmişdir ki, onlar axşam ibadət edə bilsinlər, hansı ki, bu vəziyyətdə məcburi deyil

Çünki insan seçim etməlidir ki, bədən dua etmək istəsin, çünki bu vaxtda o, özündə heç bir borc hiss etmir, çünki bu, axşamdır, gündüz deyil. Axı o, gündüz halını hiss etdikdə, bədən öz borcunu anlayır. Lakin məcburi olmayan, yəni axşam duası sayəsində insan gündüz halına çata bilər və o zaman bu, məcburi duaya çevrilir.

Bunun kimi, yeməkdən sonra yeməyə dua etmək məcburidir, çünki yemək doyum gətirir. Bu barədə belə deyilib: «Yeyəcək və doyacaqsan, sonra dua edəcəksən» (Tövrat, Qanunun Təkrarı 8:10). Bununla göstərmək istəyirlər ki, yuxarıda deyilənə əsasən, bədən «Beer-Şeva» halını – doyumu hiss etdikdə, dua etməyi öz borcu kimi qəbul edir. Amma əgər axşam halını hiss edirsə, dua bədən üçün məcburi olmur və insan dua edə bilmək üçün seçim üzərində işləməlidir.

Buradan «Nisan ayının on dördüncü gecəsində xəmiri yoxlamaq» (Mişna, Psaxim 2:1) frazası barədə mübahisəni izah etmək olar. Gəmara soruşur: «“Or” nədir?»

Rav Xuna deyir ki, «or» – bu, nurdur, Rav Yehuda isə deyir ki, bu, axşamdır. Mübahisənin nədən ibarət olduğunu başa düşmək lazımdır. Məsələ ondadır ki, qab (kli) baxımından, nuru əldə etmək üçün əvvəlcə qaranlığı hiss etmək lazımdır. Buna görə nurun əsas mahiyyəti qaranlıqdır. Amma əgər ali xeyir (yuxarıdan gələn nur) baxımından danışırıqsa, ali xeyir nura, yəni gündüzə bərabərdir.

Bu, «Səs – Yaqubun səsi, amma əllər – Esavın əlləridir» (Yaradılış, 27:22) ayəsinin mənasıdır. Bədən Esavın xassəsi adlanır, çünki insan doğulandan dərhal sonra onun daxilində pis başlanğıc yaranır. Bu səbəbdən bədən Esavın xüsusiyyəti kimi qəbul edilir, çünki o artıq kamildir və nəyin yaxşı, nəyin pis olduğunu bilir.

Amma yaxşı başlanğıc (xeyir qüvvəsi) ona yaxınlaşanda və deyəndə ki, başqa bir yaxşılıq da var, o bildiyi yaxşılıq deyil, bədən bunu eşitmək istəmir. Yaxşı başlanğıc ona deyir: «Günahkarlar hələ həyatda ikən ölü adlanır» (Beraxot, 18b). Amma o, nə deyildiyini anlamır və bunun əksini söyləyir.

Bu barədə deyilib: «Səs – Yaqubun səsi, amma əllər – Esavın əlləridir». Yəni Yaqubun səsi, yəni axşam duası sayəsində Esavın qabları (kli) islah edilə bilər və qaranlıq gündüzə çevrilə bilər. Bu barədə deyilib: «Axşam vaxtı gündüz olacaq» (Zaxariya, 14:7).