Mənimlə sən əməkdaşlıq edirsən

61.“Başlanğıcda (Bereşit)”. Ravvin Şimon belə başladı: “Sözlərimi sənin ağzına qoyacağam”¹. İnsan Tövratda gündüz və gecə nə qədər çox çalışmalıdır – çünki Yaradan Tövratla məşğul olanların səsini dinləyir. Və insan Tövratda hər yeni bir söz yaratdıqca, orada canla-başla əməyi olan, Yaradan bir Şma qübbəsi yaradır.
 

İzah. Yaradan, sözünün qüvvəsini salehlərin ağzına qoymuşdur, necə ki deyilmişdir: “Sən Mənim xalqımsan!”¹⁷⁷ – bu, Mənimlə əməkdaşlıq etməyiniz üçündür. Necə ki Mən sözümün gücü ilə göyü və yeri yaratdım, necə ki deyilir: “Yaradanın sözü ilə göylər yaradıldı”², eyni şəkildə siz də – salehlər – öz sözünüzün gücü ilə göy yaradın.

Ravvin Şimon burada ayəni aydınlaşdırmağa belə başladı: **“Başlanğıcda Yaradan göyü və yeri yaratdı”**³. “Yaratdı (bara)” sözü burada gizlilik deməkdir və bildirir ki, o bağlayır və aşkar etmir. Burada başa düşmək lazımdır ki, niyə Yaradan onları gizlilikdə yaratdı. Bildirilir ki, O, bunu ona görə etdi ki, göyü və yeri tamamilə islah etmək və onların yaradılmasında iştirakçı etmək üçün son islahatı salehlərin sözlərinə qoysun. Bu barədə deyilib: “Sözlərimi sənin ağzına qoyacağam”¹⁷⁷.

Burada aydın olur ki, göyün və yerin yenilənməsində, Yaradanın salehlərin ağzına qoyduğu iki mərhələ var:

1. Adəm Rişonun günahını islah etmək. Çünki Yaradan özü Adəm Rişonun günah etməmişdən əvvəl göy və yeri ən uca formada islah etmişdi, necə ki yaradılışın əvvəlindəki əməl zamanı aydın oldu. Deyilir ki, Atsilutun ZON-u Arix Anpinin içinə və ali Aba ve İmanın içinə qalxdılar, Adəm Rişon isə qalxaraq İŞSUT və Atsilutun ZON-un içinə büründü. O zaman Adəm Rişonun Atsilut aləminin NARAN-ları var idi, bu da “ən ali nur” adlanırdı və o qədər yüksək idi ki, “Adəm Rişonun dabanı günəş dairəsini qaraldırdı”.

Ancaq Dərrakə Ağacının qadağanını pozduqdan sonra, o, bu maddi aləmə endi və onun NARAN-ı indi ona ayrılmış Briya, Yetsira və Asiya (BYA) aləmlərindən gəlir. Atsilutun göyü və yeri isə onun üzündən Arix Anpinin taburunun altına enərək VAK və nöqtə vəziyyətinə düşdü. Bu islahatı etmək – yəni bu günah nəticəsində yaranmış bütün qüsurları aradan qaldırmaq və Atsilutun göy və yerini (yəni ZON-u) yenidən Arix Anpinin içinə və Aba ve İmanın içinə qaldırmaq – salehlərin üzərinə düşür. Və salehlər özləri Adəm Rişonun günah etməmişdən əvvəlki ən ali nurunu, yəni Atsilut aləminin NARAN-ını yenidən əldə edəcəklər.

2. Adəm Rişonun günah etməmişdən əvvəl də mükəmməlliyi tam deyildi. Yaradan ona bütün istədiyini hələ verməmişdi. Buna görə də, salehlər Dərrakə Ağacının günahını islah etdikdən və Adəm Rişonun günahdan əvvəl malik olduğu Atsilut NARAN-ına çatdıqdan sonra, onların qarşısında yeni bir iş durur – bütün o ali moxinləri (ağıl və nur səviyyələrini) cəlb etmək ki, bunlar hələ dünyada heç vaxt olmayıb. Necə ki deyilir: “Səndən başqa heç bir İlahini görməyən gözlər”¹⁷⁴.

Və bu aləmlər ki, “göz görməyib” və hansılar ki, salehlər tərəfindən tamamlanacaq, “yeni göylər” və “yeni yer” adlanır⁵. Çünki onlar həqiqətən də yenidirlər – onlar heç vaxt reallıqda mövcud olmayıb. Lakin o göy və yer ki, salehlər onları yaradılışın əvvəlindəki – Adəm Rişonun günah etməmişdən əvvəlki – vəziyyətə qaytarır, əslində “yeni göylər və yeni yer” adlanmır. Çünki onlar artıq bir dəfə dünyada mövcud olmuşdular; Yaradan onları Adəm Rişonun günahından əvvəl Öz tərəfindən təyin etmişdi və onlar sadəcə bərpa olunmuşdu – mükəmməlliklərini itirdikdən və fəaliyyətlərini dayandırdıqdan sonra yenidən canlandırılmışdılar.

Buna görə də bu salehlər hələ Yaradanla əməkdaşlıq edənlər sayılmırlar. Çünki Ravvinvi Şimonun gətirdiyi **«Sözlərimi sənin ağzına qoyacağam»**¹⁷⁷ ifadəsi, yalnız Adəm Rişonun belə malik olmadığı ən ali moxinlərə işarə edir. Bu moxinlər həqiqətən də salehlər tərəfindən yenilənmişdir, çünki onlar hələ Yaradan tərəfindən ortaya çıxmamışdı. Və yalnız bu moxinlər barədə salehlər həqiqi əməkdaşlar hesab olunurlar.

“Çünki Yaradan Tövratla məşğul olanların səsinə qulaq asır. Və insan Tövratda canla-başla çalışaraq hər dəfə yeni bir söz yaratdıqda, Yaradan bir göy qübbəsi yaradır.”

Zeir Anpin “səs”, onun Nukvası isə “nitq” adlanır. Saleh Tövratla məşğul olduqda, o, Tövratdakı “səs” və “nitq” vasitəsilə ZON-da MAN (Mayin Nukvin – qadınsular) qaldırır. “Səs” Zeir Anpinə, “nitq” isə Nukvaya qalxır. Və o zaman “Yaradan Tövratla məşğul olanların səsinə qulaq asır” – çünki Tövratın səsi Zeir Anpinə MAN olaraq qalxır və Zeir Anpin Yaradan adlanır.

“Və insan Tövratda canla-başla çalışaraq hər dəfə yeni bir söz yaratdıqda, Yaradan bir göy qübbəsi yaradır.”

“Söz” – “nitq” deməkdir. Tövratla məşğul olan insanın Tövratda yaratdığı hər bir yeni nitq MAN (Mayin Nukvin – qadınsular) olaraq Nukvaya qalxır. Nukva isə “söz” və “nitq” adlanır. Və bunun vasitəsilə bir Şma qübbəsi yaranır. “Şma qübbəsi” – bu, Yaradanla Onun Şxinası arasında baş verən zivug üçün bir ekrandır və bu, salehlərin Tövratla məşğul olduqları zaman qaldırdıqları MƏN vasitəsilə baş verir.

Tövrat sözündə baş verən yenilənmə – səsdə deyil, məhz sözün özündə baş verir. Çünki hər bir zivuqdan sonra Nukva yenidən bakirə olur və hər dəfə yeni bir əsas (Yesod) qurulmalıdır ki, o, Zeir Anpindən gələn nurları qəbul edə bilsin. Buna görə də deyilir: “Və Tövratda hər bir yeni sözlə” – yəni “söz” (Malxut) həqiqətən də Tövratın sözləri vasitəsilə yenilənir. Çünki hər zivuqdan sonra onun qəbul etmək yeri yenidən yox olur və yalnız Tövratla məşğul olan salehin qaldırdığı MAN vasitəsilə təzədən bərpa olunur.

62) O an ki, Tövratın sözü insanın dilində yenilənir, həmin söz yuxarı qalxır və Yaradanın qarşısında dayanır. Və Yaradan bu sözü götürür, onu öpür, və yeddi onluq bəzəklə – oyma və zərgərliklə taclandırır. Və bu yenilənmiş hikmət sözü (Xoxma) qalxır, salehin başı üzərində uzanır və o dünyaları canlandırır.

Oradan bu söz uçur və yetmiş min aləm üzərindən keçir, ta ki Atik Yomin-ə, yəni Keter sfirasına qalxsın. Atik Yominin bütün sözləri – bu, ali sirlər haqqında olan hikmət sözləridir. Başqa sözlə, o an ki, insan Tövratda nitqi vasitəsilə MAN qaldırır, yuxarıda bu söz – yəni Zeir Anpinin Nukvası – qalxır və Yaradanın qarşısında Onunla zivuq üçün dayanır.

«Və Yaradan bu sözü götürür, onu öpür və taclandırır.» ZON-un hər bir zivuqunda iki vəziyyət mövcuddur: zivug de-neşikin (öpüşlərin zivuqu) və zivug de-yesodot (əsasların zivuqu). Çünki ad tamamlanmır, ta ki O, Öz nuru üçün nur yaratmayınca və onlar bir-birinə bürünməyincə, yəni Xoxma pilləsindən əlavə, Xasadim pilləsi üçün də ikinci zivuq lazımdır ki, Xoxma pilləsi Xasadim pilləsinə bürünsün. Buna görə də hər bir zivuq iki zivuqu özündə birləşdirir:

1. Xoxma pilləsi üçün zivuq, zivug de-neşikin (öpüşlərin zivuqu) adlanır, bu, pe de-roş-da baş verir və roş və QAR  pilləsinin çıxışı üçündür.
    
2. Xasadim pilləsi üçün zivuq, zivug de-yesodot (əsasların zivuqu) adlanır və bu, Xasadim pilləsinin çıxışı üçündür.
    

«Və Yaradan bu sözü götürür» – yəni Nukvanı, «və onu öpür» – bu, QAR  pilləsində zivug de-neşikin deməkdir. «Və onu taclandırır» – bu, Xasadim pilləsində zivug de-yesodot deməkdir ki, burada Xoxma Xasadimə bürünür və Nukva mükəmməl moxinlərlə bəzənir.

«Və onu yetmiş bəzəklə, oyma və zərgərliklə taclandırır.» Nukvanın mükəmməl moxinləri yetmiş bəzək adlanır. Çünki Nukva yeddinci gündür və o, Zeir Anpindən (onluqlarla sayılan) dolum aldıqda, yetmiş olur və bu moxinlər bəzəklər adlanır. Buna görə də o, yetmiş bəzəklə adlanır. Və deyilir ki, onlar «oyma və zərgərlik»dir – yəni bu, həmin salehlərin qaldırdıqları MƏN vasitəsilə yaranır və bu bəzəklərin alınması üçün yerə çevrilir.

«Və yenilənmiş bu hikmət sözü (Xoxma) salehin başı üzərinə qalxır və dünyaları canlandırır.» İki növ göy və yerin yenilənməsi mövcuddur, yəni ZON:

1. Yenilənmə – Adəm Rişonun günah etməmişdən əvvəlki əzəmətinə (atara) qaytarılmadır. Bu yenilənmə zamanı Nukva «Tövratın sözü» adlanır. Ravvin Şimon bu yerə qədər məhz bu yenilənməni izah edir.
    
2. Yenilənmə – göy və yerin ən ali moxinlər vasitəsilə bərpasıdır ki, bunlara hətta Adəm Rişon da nail olmamışdı. Bu xüsusiyyətdə Nukva «hikmətin sözü (Xoxma)» adlanır. Bu yenilənmə isə sonrakı hissədə açıqlanır.
    

«Yenilənmiş bu hikmət sözü (Xoxma) salehin başı üzərinə qalxır və dünyaları canlandırır.» Necə ki deyilir: «Salehlər oturur və əzəmətlə başları taclanır» – çünki artıq Adəm Rişonun ali nuru ilə kamilliyə çatan salehlərin qaldırdığı MAN vasitəsilə Nukva Zeir Anpinə qalxır və «salehin başındakı zinət» olur – yəni Zeir Anpinin Yesod xüsusiyyətindəki vəziyyətdə, hansı ki «dünyaları canlandıran» adlanır.

İzah. Xoxma nuru «haya nuru» adlanır. Zeir Anpin yalnız Nukva vasitəsilə haya nurunu cəlb edə bildiyi üçün, o, Nukva ilə zivuqda olanda «canlandıran» sayılır, Nukva isə «aləm» adlanır. Buna görə də o, «dünyaları canlandıran» adlanır. Və həmçinin Nukva onun başında zinət sayılır. Başqa sözlə, «zinət» adlanan moxinlər Nukvanın tərəfindəndir; Nukvasız o, bu moxinlərə layiq olmazdı. Biz həmçinin öyrənirik ki: «O, ona qarşı sevgidən dönmədi, ta ki onu ‘Anam’ adlandırdı» – çünki nəticə səbəbə nisbətdə doğum sayılır. Nukva Zeir Anpin üçün haya nurunun səbəbi olduğundan, bu baxımdan Nukva onun anası olur.

«Və oradan o (söz) qalxaraq yetmiş min aləm üzərindən uçar» – yəni Nukva Zeir Anpinlə zivuq edib «salehin başındakı zinət» olduqdan sonra daha da yüksəlir, Arix Anpinə qalxır. Orada onun yeddi sfirası (ZAT) yetmiş min aləmə çevrilir (yeddi ribo), çünki Arix Anpinin sfirotları «on minliklər (ribo)» ilə hesablanır. Oradan isə o, daha da yuxarı qalxır, Atik Yominə çatır.

Burada ZON-un bir-birinin ardınca Atik Yominə qədər olan yüksəlişləri sadalanır; bunlar mükəmməl salehlərin qaldırdığı MƏN vasitəsilə baş verir. Çünki «salehin başındakı zinət» adlanan zivuq ən yuxarı Aba ve İma-ya yüksəliş nəticəsində baş verir, oradan isə Arix Anpinə çatır və «yetmiş min aləm» xüsusiyyətini alır, sonra isə Atik Yominə yüksəlir.

«Atik Yominin bütün sözləri – bunlar ali gizli sirlər haqqında hikmət sözləridir.» Burada izah olunur ki, Nukva Atik Yominə yüksəlməklə hansı moxinlərə nail olur. «Atik Yominin bütün sözləri» – yəni Atik Yomindən alınan bütün pillələr «ali gizli sirlər haqqında hikmət sözləridir», bu, QAR  Xoxmaya aiddir. «Hikmət sözləri» – Xoxma pilləsinə işarə edir, «ali gizli sirlər» isə QAR  Xoxmanı göstərir. Bu moxinlər yalnız Atik Yominə yüksəliş vasitəsilə aşkara çıxır və Atikdən aşağı pillələrdə əldə edilmir.

63) O zaman ki, bu «gizli hikmət sözü (Xoxma)» bu dünyada yenilənərək yüksəlir, o, Atik Yominin sözləri ilə birləşir; onlar birlikdə yüksəlir və enir və «Göz görməyib, yalnız Sən» deyilən on səkkiz gizli aləmə daxil olur. Onlar oradan çıxır, ucalır, kamillik və dolğunluğa çatır və Atik Yominin qarşısında dayanırlar. Həmin anda Atik Yomin bu sözün ruhunu özünə çəkir və o, onun üçün ən əziz olur. Və o, bu sözü götürür və üç yüz yetmiş min zinətlə taclandırır. Yenilənmiş bu Tövrat sözü yüksəlir, enir və onun vasitəsilə bir Şma qübbəsi yaranır.

İzah. Nukva Atik Yominə yüksəldikdə, orada baş verən zivuqda iştirak edir və əks olunmuş nuru (or xozer) yuxarıya qaldırır, eyni zamanda Atik Yomindən birbaşa nuru (or yaşar) cəlb edir. «Yüksəlir» – yəni əks olunmuş nuru aşağıdan yuxarıya qaldırır. «Enir» – yəni birbaşa nuru yuxarıdan aşağıya gətirir və nəticədə «ali gizli sirlər haqqında hikmət sözlərinə» nail olur. «Onlarla birlikdə» – bu, Nukvanın Atikin özündəki əks olunmuş nur və birbaşa nurla birləşdiyini göstərir.

«Və daxil olur on səkkiz (xay) aləmə, hansı ki belə gizlədilib: “Göz görməyib başqa ilahiları, yalnız Səni”¹⁷⁴» – çünki Atikdə baş verən zivuq həmçinin Atikin Yesodunda baş verir və o da “dünyaları canlandıran (xay)” adlanır, necə ki Yesod Zeir Anpin ali Aba ve İmaya yüksəldiyi zaman da adlanır. Amma fərq ondadır ki, Atikin Yesodu xüsusiyyətdə “Göz görməyib başqa ilahiları, yalnız Səni” adlanır, çünki onun zivuqu ekrana vurulan zərbə vasitəsilə baş verir; bu zaman ekran əks olunmuş nuru qaldırır ki, o, birbaşa nura bürünsün. Aşağıda, Aba ve İmada ekran qanadlar adlanır; onlar ali nuru geri qaytararkən örtürlər və bu, onların içində hökm qüvvəsinin olduğunu göstərir və bütün əks olunmuş nur hökm nuru adlanır.

Amma  Atikin Yesodunda belə deyil, onun haqqında deyilir: “Və artıq müəllimin gizlənməyəcək və gözlərin müəllimini görəcək”⁸ – çünki ekran əks olunmuş nuru qaldırsa da, onun qanadları yoxdur. Buna görə də o adlanır: “on səkkiz (xay) aləm, hansı ki belə gizlədilib: ‘Göz görməyib başqa ilahiləri, yalnız Səni’”¹⁷⁴. Yəni artıq orada qanadlar yoxdur ki, yad gözlərdən ört-basdır etsinlər, çünki orada heç bir hökm yoxdur və yalnız “Göz görməyib başqa ilahları, yalnız Səni” xüsusiyyəti var. Bunu xeyir başa düş. Çünki aşağıdan yuxarı açılış gizlinin ortaya çıxması sayılır, amma bu, “Göz görməyib başqa ilahları, yalnız Səni” xüsusiyyətindədir.

Ona görə deyilir: “Və onlar oradan çıxır, ucalır, dolğunluğa və kamilliyə çatırlar.” “Oradan çıxır” – yəni “on səkkiz (xay) aləm, hansı ki belə gizlədilib: ‘Göz görməyib başqa ilahiləri, yalnız Səni’” adlanan ekrandakı zivuqdan. “Ucalır” – yəni Malxut əks olunmuş nuru aşağıdan yuxarı qaldırır. “Dolğunluğa və kamilliyə çatır” – yəni o, birbaşa nuru yuxarıdan aşağı çəkir. “Dolğunluq” – ali sirlərin hikmətindən (Xoxma) gələn birbaşa nurdur. “Kamillik” – əks olunmuş nurun xüsusiyyətidir ki, orada hökm yoxdur və o, yalnız mərhəmətdən ibarətdir, birbaşa nurla eyni dərəcədə. Və o zaman “Atik Yominin qarşısında dayanırlar” – yəni onlar artıq Atik Yominə bürünmək üçün hazırdırlar.

«Həmin anda Atik Yomin bu sözün ruhunu özünə çəkir və o, onun üçün ən əziz olur.» «Ruhunu özünə çəkir» – bu, onun ilhamlandığını bildirir, çünki bu böyük və uca zivuq Atik Yomin üçün ən ali ilhamlanmanı əmələ gətirir. Bunun səbəbi odur ki, bütün aləmlər və onların bütün əzəməti o anda Nukvada birləşir. «Və o, onun üçün ən əziz olur» – çünki bu ilhamlanma ona bütün aləmlərdən eyni anda gəlir, və bu, həmin ən ali kamillik və ən uca pillədir ki, bu aləmlər onun üçün yaradılmışdır.

«Və o, bu sözü götürür və onu üç yüz yetmiş min bəzəklə taclandırır» – çünki o, həmin vaxt Nukvanı Atikin ali moxinləri ilə doldurur, yəni Atikin sfirotlarından olan XUB TUM (Xoxma-Bina-Tiferet-Malxut), hansılar ki, hər biri “yüz min”lərlə hesablanır. Fərq yalnız Xoxmanın ən ali otuz sfirasındadır, necə deyilib: «Otuzların ən məşhuru idi, amma o üç nəfərlə bərabər deyildi»¹⁷¹. Yəni, Nukva hərçənd Atikin QАR Xoxmasının xüsusiyyətindən alır və ondan dolur, bu da ən ali otuz minliklərdir, amma buna baxmayaraq, o, həmin otuz minliklərə tam qalxa və onları həqiqətən də bürüyə bilmir. Çünki əgər Nukva həm də bu otuz minlikləri bürüyərdisə, o, Atikin qarşısında bir şamın məşəl qarşısında sönməsi kimi yox olardı. Buna görə də o, Atikdən yalnız üç yüz yetmiş min bəzək alır, yəni dörd yüz minliklərdən otuz minliklər çıxılmaqla.

«Və bu söz, Tövratda yenilənmiş halda, qalxır, enir və ondan bir Şma qübbəsi yaranır.» «Qalxır» – yəni yuxarıya doğru yüksəlir. «Qalxır və enir» – yəni əks olunmuş nuru aşağıdan yuxarıya qaldırır və bu əks olunmuş nurun sayəsində yuxarıdan aşağıya birbaşa nurla enir. «Və ondan bir Şma qübbəsi yaranır» – yəni əks olunmuş nurun birbaşa nura bürünməsi vasitəsilə orada bir Şma qübbəsi əmələ gəlir.

Çünki Malxutda yerləşən və əks olunmuş nuru (or xozeri) qaldırmaq üçün qurulmuş ekran, hansı ki Nukvaya salehlərin xeyir əməlləri və Yaradanına həzz vermək niyyəti ilə qaldırdıqları MAN vasitəsilə gəlir, “Şma qübbəsi” olur. Bu, həmin ekran üzərində həyata keçirilən zivuq nəticəsində baş verir və salehlər bu zivuq pilləsini dərk edirlər. Bu belə olur: pillə bu Şma qübbəsi vasitəsilə salehlərə endiyi zaman, o, həmin Şma qübbəsindən gələn bir örtükdə, yəni Şma qübbəsinin üstündə olan birbaşa nurla birlikdə aşağıya enən əks olunmuş nurda bürünür və bu formada salehlərin dərkində açılır.

İzah. Salehlər, hansı ki bu ali zivuqa nail olmaq üçün MAN-ı qaldırmaqla kamilliyə çatmışlar, artıq heç bir şəxsi almaq istəyinə malik deyillər və onların qaldırdığı MAN yalnız doldurmaq üçündür, almaq üçün deyil. Buna görə də onlar Nukvada ekranı xeyir əməlləri və MAN-ı qaldırmaqla qururlar və onu bu böyük zivuqa hazır vəziyyətə gətirirlər. Hazırlığın özü əks olunmuş nurdur, hansı ki Nukvanın ekranından yuxarı qalxır, çünki aşağıdan yuxarıya qalxan hər şey – yalnız vermək və özün üçün almaqdan imtina etməkdir.

O zaman həmin əks olunmuş nurun üstündə olan ali nurla zivug de-akaа (zərbəvi birləşmə) baş verir və ali nur bu əks olunmuş nurun örtüyünə bürünür. Və həmin nur yuxarıdan aşağıya endiyi zaman və əks olunmuş nur büründüyü zaman, o, aşağıdakına, yəni bu MAN-ı qaldırmış olan salehə çatır. Çünki yuxarıdan aşağıya gələn hər bir şey almaq üçün gəlir. Və ali nur aşağıya bu Şma qübbəsi vasitəsilə keçdiyinə görə, o, həmin Şma qübbəsinin əks olunmuş nurunun örtüyünü də özü ilə gətirir və aşağıdakına ali nur bu örtükdə çatır.

Çünki aşağıdakının bu pilləni dərk etməsindən sonra belə, o, ona enən ali nurdan heç bir şəxsi həzz almır, yalnız Yaradanına həzz vermə dərəcəsinə uyğun olaraq – yəni əks olunmuş nurun ali nuru örtməsi dərəcəsinə görə. Bu, “vermək naminə almaq” adlanır və o, onda Yaradanına vermək olmadığını görsə heç nə almır. Buna görə belə alma verməyə bürünmüş olur – yəni birbaşa nur əks olunmuş nura bürünür.

Məhz bunu ifadə edən sözlərdə deyilir: «Və bu söz, Tövratda yenilənmiş halda, qalxır və enir, və ondan bir Şma qübbəsi yaranır». Başqa sözlə, aşağıdakılar bu nuru yalnız həmin Şma qübbəsi vasitəsilə qəbul edirlər, yəni onun gətirdiyi örtük (əks olunmuş nur) ilə birlikdə.

64. Və eynilə, hər bir müdriklik sözündən Şmalar formalaşır, onlar kamil formada Atik Yominin qarşısında təzahür edirlər. O, bunları “yeni Şmalar” adlandırır, yəni yenidən açılmış Şmalar, və bunlar ali müdrikliyin gizli sirrlərinə aiddir. Tövratdakı digər bütün sözlər isə, hansı ki yenilənir, amma ali müdrikliyə aid deyillər, Yaradanın qarşısında təzahür edirlər və yüksələrək “həyat torpaqları”na çevrilirlər, sonra isə enərək “vahid torpağın bəzəklərinə” çevrilirlər. Və hər şey bu Tövratda yenidən açılmış söz vasitəsilə yenilənir və yeni bir torpaq olur.
     

İzah: Salehlər belə irəliləyirlər – həmişə MAN qaldıraraq və Atik Yomindən ali mərtəbələri cəlb edərək, bu ali zivuq nəticəsində formalaşan Şmalar vasitəsilə yüksəlirlər. Və bu Şmalar vasitəsilə “yeni Şmalar” yaranır, Atik Yominin mərtəbəsində yenidən açılır. Buna görə də bu ali idraklar ali müdrikliyin gizli sirrlərinə aid adlanır, çünki onlar bu Şmalardan enən paltar içində geyinərək gəlirlər.

“Digər bütün Tövrat sözləri isə, hansı ki yenilənir, Yaradanın qarşısında təzahür edir və yüksələrək ‘həyat torpaqları’na çevrilir, sonra isə enərək ‘vahid torpağın bəzəklərinə’ çevrilir. Və hər şey yenilənir və yeni torpaq olur” – çünki hər mərtəbədə XUBTUM (Xoxma və Bina, Tiferet və Malxut) mövcuddur. İndiyə qədər hər mərtəbədəki Bina, Zeir Anpin və Malxut haqqında deyil,yalnız Xoxmanın sirrləri haqqında danışılmışdı. “Yüksələrək ‘həyat torpaqları’na çevrilir” – çünki onların hamısı Bina xüsusiyyəti olur, hansı ki “həyat torpağı” adlanır. “Enərək ‘vahid torpağın bəzəklərinə’ çevrilir” – yəni Malxut, hansı ki sadəcə “torpaq” adlanır. “Və hər şey yenilənir və yeni torpaq olur” – çünki Malxut bəzənmiş və Bina olan “həyat torpaqları”nın bütün mərtəbələrini qəbul etmiş olur.

Və bununla Malxut Binaya yüksəldi və artıq “yeni torpaq” adlanır – çünki əvvəlcə onda olan Malxut xüsusiyyəti indi Bina xüsusiyyətinə çevrildi. Bunun haqqında deyilib ki, gələcəkdə BON partsufu SAQ-a çevriləcək, MA isə partsuf AB olacaq. Çünki “Şmalar” – bu, Zeir Anpindir, və indi, Atik Yominin mərtəbəsində, onlar ali müdrikliyin sirrlərinə (xoxma) yüksəldilər. Buna görə də MA, yəni Zeir Anpin, AB – xoxma xüsusiyyətinə çevrildi. “Torpaq” isə, Zeir Anpinin nukvası, SAQ-a – yəni Bina xüsusiyyətinə çevrildi. Beləliklə, “yeni Şmalar” və “yeni torpaq” – bunlar MA və BON-dur ki, onlar özlərini ləğv edərək AB və SAQ xüsusiyyətinə çevrildilər.

65) Bunun haqqında deyilib: “Çünki Mənim yaratdığım yeni Şmalar və yeni torpaq kimi” . Burada “yaratdım” yox, “yaradıram” deyilib – indiki zamanda, çünki bu proses daim davam edir: yeni Şmalar və yeni torpaq Tövratın açıqlamaları və sirləri nəticəsində daima yaradılır. Yenə deyilib: “Mən Sözlərimi sənin ağzına qoydum və əlimin kölgəsi ilə səni örtdüm ki, Şmaları qura bilim və torpağın təməlini qoyum” . Burada “bu Şmalar” (הַשָּׁמַיִם ha-şamayim) yox, sadəcə “Şmalar” (שָּׁמַיִם şamayim) deyilib, müəyyən artikl “hə” olmadan. Bu da mövcud Şmaları deyil, Tövratın sözləri nəticəsində yenidən açılan Şmaları göstərir.

“Deyilib yox ‘yaratdım’, amma ‘yaradıram’.” Bununla bildirilir ki, “yeni Şmalar və yeni torpaq” dedikdə, bir dəfə baş verən və bitən bir islah nəzərdə tutulmur. Əksinə, bu, davam edən bir işdir – çünki artıq ali nurla doldurulmuş salehlər daim yeni Şmalar və yeni torpaq yaradırlar. Bunun haqqında deyilib: “Salehlər bir mərtəbədən digərinə yüksəlirlər” .

Buna sübut kimi gətirilir ki, deyilib: “Mənim yaratdığım yeni Şmalar və yeni torpaq” , amma deyilməyib: “Mənim yaratdığım” keçmiş zamanda. Bu da göstərir ki, bu Şmalar və torpaq daim yenilənir, Tövratda yeni açıqlamalar vasitəsilə artıq kamilliyə çatmış salehlər tərəfindən yaradılır. Yenə deyilib: “Şmaları qurmaq üçün” – əgər bu bir dəfə baş versəydi, deyilməli idi: “bu Şmaları” (הַשָּׁמַיִם ha-şamayim) müəyyən artikllə “hə”. Amma sadəcə “Şmalar” (שָּׁמַיִם şamayim) deyilir, bu da bunun daim davam edən bir proses olduğunu göstərir.

66) “Və əlimin kölgəsi ilə səni örtəcəyəm” – O anda ki, Tövrat Musaya verildi, çoxlu sayda ali mələklər yığışdı, onu ağızlarının alovu ilə yandırmaq istədilər, və o zaman Yaradan onu örtdü və qorudu. İndi isə, Tövratda yenidən açılmış bir söz yüksəlib bəzəndikdə və Yaradanın qarşısında dayandıqda, Yaradan bu sözü və həmin insanı örtür və gizlədir ki, bu mələklərə məlum olmasın, yalnız Yaradanın Özünə bilinsin və onlar ona paxıllıq etməsinlər. O zaman bu sözdən yeni bir Şma və yeni bir torpaq yaranır. Bunun mənası: “Əlimin kölgəsi ilə səni örtəcəyəm ki, Şmaları qura və torpağı əsaslandıra bilim” (Yeşaya 51:16). Buradan görmək olar ki, gözlərdən gizlədilən hər bir söz ali xeyir üçün yüksəlir. Necə ki deyilir: “Əlimin kölgəsi ilə səni örtəcəyəm”. O, ali xeyir naminə gözlərdən gizlədilmiş və örtülmüş olur. Və bu deməkdir: “Şmaları qura və torpağı əsaslandıra”, necə ki, biz öyrənmişdik – yəni bunun sayəsində yeni Şma və torpaq yaranır.
“Əlimin kölgəsi ilə səni örtəcəyəm” – bu, Şmanın örtüyündən (raqia) gələn bir geyimdir ki, moxin mərtəbəsini örtür və gizlədir. Bu örtük “kölgə” xüsusiyyəti adlanır, çünki moxin-i örtərək onu yad gözlərdən gizlədir və onlar yalnız Yaradanın Özünə məlum olur. Bu, xidmətçi mələklərdən bu ali mərtəbələri gizlətmək üçün zəruridir ki, onlar bu insana paxıllıq etməsinlər.

Mələklərin bu paxıllığının səbəbi budur ki, təbiətcə təmiz olduqları üçün, salehə baxarkən onda görünən qüsurlar tapırlar – onun nail olduğu yüksək dərəcəyə qarşı hiss etdikləri paxıllıq səbəbilə. Sonra ittihamçılar bu mələklərin açdığı qüsurlara ilişirlər. Buna görə də, mərtəbə Şma örtüyünə büründükdə, bu geyim həmin insana mərtəbənin ölçüsünü təyin edir ki, o, yalnız ali xeyir naminə bu mərtəbədən faydalana bilsin və ondan artıq heç nə almasın. Beləliklə, saleh mələklərin paxıllığından qorunur və bu mərtəbədə tamamilə zərərdən mühafizə olunur, mələklərlə eyni səviyyədədir.

“Və deyilib: «Gözlərdən gizlədilmiş hər bir söz ali xeyir naminə yüksəlir» – bu, “göz görür, ürək isə arzulayır” prinsipinə işarədir. İnsan özünü qorumaqda acizdir ki, fikri tamamilə təmiz olsun və yalnız Yaradanına həzz vermək niyyəti ilə yönəlsin; o, həmçinin şəxsi mənfəət üçün də qəbul edir. Amma bu söz gözlərdən gizlədildikdə, yəni Şma örtüyünə büründükdə, o əmin olur ki, yalnız ali xeyir naminə yüksələn qədər qəbul edir. Buna görə deyilib: “O, gözlərdən gizlədilmiş və ali xeyir naminə örtülmüşdür.”

67) “Və Siona de: «Sən Mənim xalqımsan»” – yəni o qapılara və sözlərə de ki, biri digərindən gözəldir, yəni Tövratda bu açıqlamalara: “Sən Mənim xalqımsan.” Amma oxu: “Sən Mənimlə birlikdəsən (iMİ עִמי)”, burada “ayin ע” hərfi xirik (ִ) ilə səslənir, yox ki “Sən Mənim xalqımsan (aMİ עַמי)”, burada “ayin ע” hərfi patax (ַ) ilə səslənir. Bu isə “Mənimlə əməkdaşlıq edirsən” deməkdir. Necə ki, Mən “Göyləri və yeri Öz sözlərimlə yaratdım” (Tehillim 33:6), sən də öz müdriklik sözlərinlə yeni “Şma” və “torpaq” yaradasan. Tövratda zəhmət çəkənlər nə bəxtiyardırlar!

Burada “almaq” qapılar adlanır – qəbul etməyə açıq olanlar. “Vermək” isə MAN vasitəsilə həyata keçirilir və sözlər adlanır. Və deyilir ki, “biri digərindən gözəldir” – yəni sözlər bir-birinə bürünür və bu sayədə daha da gözəlləşirlər.

68) Bunu belə də söyləmək olar ki, hər bir insanın yenilənmiş sözü belə bir nəticə yaradır, hətta o insanın nə danışdığını bilməməsi halında da. Amma bilməlidir ki, əgər o, yolunu Tövratın sirlərinə yönəltməyibsə və sözləri onların əsl mənasını anlamadan yeniləyibsə, o yenilənmiş söz yüksəlir və o sözə böyük dərinliyin çatlağından bir “hiyləgər insan” çıxır – o, yalan sənətində ustadır. O, bu sözü almaq üçün beş yüz parsa yol qət edir, onu götürür, öz çatlağına çəkilir və orada “xaos” adlanan yalançı bir Şma örtüyü yaradır.

İzah: Salehlərin qaldırdığı MAN, hansı ki yalnız Yaradanı sevindirmək niyyəti ilə qaldırılır (ali xeyir naminə), “Tövratın yenidən açıqlanmış sözləri” adlanır. Çünki bu sözlər ali zivuq nəticəsində yenidən açılır və onların vasitəsilə ZON yeni moxin alır. Bu moxin vasitəsilə salehlər “Şmaları qurur və torpağı əsaslandırırlar.” Beləliklə, onlar Yaradanla əməkdaş olurlar, çünki “Şma və torpaq” onların sözləri vasitəsilə daima yenilənir.

Amma “kim ki yolunu Tövratın sirlərinə yönəltməyib” – yəni Yaradanın yollarında anlayışsızdır və ali mərtəbələrə zərər verməmək üçün özünü qoruya bilmir. O, hərçənd ki, öz-özünə deyir ki, ali xeyir naminə hərəkət etməyi niyyətləşdirir, amma əslində özünü aldatmış olur. Və o, şəxsi mənfəət almağı niyyət etdiyini bilməyəcək – amma axı bu, onun ruhunun dərinliyində tam dəqiq bilinməlidir. Beləliklə, onun günahı çox böyükdür, çünki o, klipotlara insanları öldürmək üçün qüvvə verir.

Buna görə deyilib: “və sözləri yenilədi, onların həqiqi mənasını bilmədən, necə ki, gərəkdir” – yəni o, ali zivuq üçün MAN qaldırır, amma bunun tam düzgün şəkildə baş verdiyini dəqiq bilmədən. Və bu zaman olur ki, “o, hiyləgər bir insan, yalan ustasıdır və bu sözü almaq üçün beş yüz parsa yol qət edir.”

“Böyük uçurumun yarığından çıxır hiyləgər insan, yalan ustası” – çünki klipotun da özündə zaxar və nukva var. Klipotun zaxarı aldatma, nukvası isə yalan adlanır. Məsələ ondadır ki, klipotun zaxarı nukvası qədər təhlükəli deyil. O, tək başına olduqda insanları Yaradanın adı ilə aldatmır, əksinə zahirən xeyir sözlər deyir. Amma əslində o, düşmənlikdir, necə ki, deyilib: “Düşmənlərinin çörəyindən yemə. ‘Ye, iç!’ – deyər o sənə, amma ürəyi səninlə deyil” .Onun toruna düşən hər kəs Yaradanın adını boş yerə çəkmiş olur, çünki o, Yaradanla əlaqədən ayrılıb və heç bir dolum ala bilmir.

Necə ki deyilib: “Hər təkəbbürlü insana dair Yaradan deyir: ‘Mən və o eyni yerdə qala bilmərik’” . Çünki o, şəxsi mənfəət əldə etməyi, lovğalanmağı, öyünməyi və buna bənzər şeyləri niyyətləşdirir və nəticədə düşməncənin əlinə düşür. Və onun qaldırdığı MAN yuxarıdan heç bir dolum cəlb etmir və o, Yaradanın adını boş yerə çəkir. Buna görə də klipotun zaxarı aldatma adlanır – çünki Yaradan belə bir insanla bir yerdə ola bilmir və onunla eyni yerdə qalmaq istəmir.

Klipotun nukvası isə yalan adlanır. Çünki insan zaxar (aldatma) adlanan toruna düşdükdən sonra, o zaxarın öz nukvası ilə zivuq etmək gücü olur – bu nukva isə şər və acılıq gətirən klipadır, Yaradanın adını saxtalaşdırır və onu aldadıcı məqsədlərlə istifadə edir. O zaman bu nukva enərək insanı yoldan çıxarır, yuxarı qalxanda isə onu ittiham edir və ruhunu alır.

Buna görə o insan hiyləgər insan adlanır. Əvvəlcə “Ye, iç!” – deyər o sənə– yəni insan Yaradan qarşısında MAN qaldırsın və uca məqsəd üçün dolum cəlb etsin deyə, o, sanki müqəddəslik tərəfdən gəlirmiş kimi görünür. Sonra isə öz aldatma gücü ilə böyük dərinliyin nukvası ilə zivuq edir və onun yalanı vasitəsilə ruhu alır və insanı məhv edir.

Buna görə deyilir: “Böyük dərinliyin yarığından çıxır hiyləgər insan, yalan ustası” – çünki o, yalnız böyük dərinliyin nukvası ilə birlikdə hərəkət etdiyi zaman yalan ustası olur, öz xüsusiyyətinə görə deyil.

“Və o, bu sözü almaq üçün beş yüz parsaot qət edir.”ZON-un natəmiz tərəfi (ZON de-tuma), öz kökü baxımından yalnız VAK və nöqtəyə malikdir; bunlar müqəddəsliyin ZON partsufundakı VAK və nöqtənin qarşılığıdır. Onların heç bir yeri və gücü yoxdur ki, Binada möhkəmlənsinlər. Amma bu sözün – yəni aşağıdan qaldırılmış MAN-ın – köməyi ilə, natəmizliyin zaxarı Binanın ZON müqəddəsliyinə enən ZAT-ını (Zeir Anpin və Nukva-nı) dəf etməyə güc əldə edir. Bu ZAT-ın əsası yalnız beş sfira – XAQAT, Netsax, Xod –dur və bunlar “beş yüz parsaot” adlanır, çünki Binanın sfirotları yüzlüklərlə sayılır.

Ona görə deyilib ki, o “bu sözü almaq üçün beş yüz parsaotu qət edir” – çünki elə o anda ki, insan MAN qaldırır, zaxar natəmizliyi artıq güc əldə edir ki, öz yerindən kənara çıxsın və Binanın bu aşağı beş sfirasına – XAQAT, Netsax, Xod – daxil olsun. Və o, həmin MAN-ı almaq üçün bu yeri ələ keçirir; halbuki MAN qaldıran insan əmin deyil ki, onun niyyəti həqiqətən Yaradanına həzz gətirmək üçündürmü.

“Və o, bu sözü öz çatlağına (nukvasına) aparır və orada ‘xaos’ adlanan aldadıcı bir Şma yaradır.”

Başqa sözlə, o, böyük dərinliyin nukvası ilə zivuq edərək bu MAN üzərində natəmizliyin zivuqunu həyata keçirir və müqəddəsliyin nurunu öz payına, öz quruluşuna cəlb edir. Bu quruluş, müqəddəsliyin MAN vasitəsilə yaratdığı yeni Şmaların təqlididir. O Şmalar ki, o, öz zivuq gücü ilə cəlb edir, zaxara görə “aldadıcı Şma” adlanır; nukva ilə birlikdə gördüyü iş baxımından isə “xaos Şması” adlanır.

Çünki “xaos” kişi tərəfin adı, “uçurum” isə nukva tərəfin adıdır. Ona görə deyilir ki, o “aldadıcı Şma” yaratdı – bu, onun öz xüsusiyyətləri ilə (yəni xaosla) edilmişdir; və “xaos” adlanan bu xüsusiyyət nukva – “uçurum” ilə birgə hərəkətlər nəticəsində meydana gəlir.

69. Bu hiyləgər adam bu aldadıcı göy qübbəsi üzrə bir anda altı min parsaot uçur. Və bu aldadıcı göy qübbəsi sabit olan kimi, dərhal fahişə çıxır və bu aldadıcı göy qübbəsini ələ keçirir və onunla birlikdə fəaliyyət göstərir. Və oradan çıxaraq minlərlə və on minlərlə insanı öldürür. Çünki o saat ki, o, bu göy qübbəsində olur, ona bütün dünyanı havalanıb bir anda keçmək üçün haqq və imkan verilir.
     

Açıqlama. Bu göy qübbəsində ona enən moxin müqəddəslikdəki Xoxmaya qarşı duran sitra axraya aiddir; onun sfirotları «minlərlə» sayılır. Və o, «bu göy qübbəsi üzrə uçur» – onda dayanaraq, «bir anda altı min parsaot» – Xoxmanın «altı min parsaot» adlanan XAQAT NEXİ altı sfirotu, çünki onlar Xoxmaya aiddir.

«Və bu aldadıcı göy qübbəsi sabit olan kimi, dərhal fahişə çıxır və bu aldadıcı göy qübbəsini ələ keçirir və onunla birlikdə fəaliyyət göstərir». Başqa sözlə, zaxar klipasının yeni göyləri, hansı ki, yalnız aldadıcı adlanır, tamamlandıqdan sonra böyük dərinliyin nukvası öz gücünü göstərir. Onun gücü bu göy qübbəsini ələ keçirir, Yaradının adından aldadıcı məqsədlə istifadə edərək, və o, göy qübbəsi üzrə havalanır; və onda göy qübbəsi «xaos» adlanır.

«Və oradan çıxaraq minlərlə və on minlərlə insanı öldürür. Çünki o saat ki, o, bu göy qübbəsində olur, ona bütün dünyanı havalanıb bir anda keçmək üçün haqq və imkan verilir». Və çünki o, bu göy qübbəsində onunla birlikdə fəaliyyət göstərir, o, zaxar dərəcəsindən də artıq güclənir və böyüyür; çünki zaxar yalnız Xoxmanın VAK səviyyəsinədək – «altı min parsaot» adlanan – böyüyür, nukva isə onun sayəsində on tam sfirotadək, yəni bütöv bir dünyayadək böyüyür.

«Və ona bütün dünyanı bir anda havalanıb keçmək üçün haqq və imkan verilir» – bütün dünya on sfirotdur. «Bir anda» – necə deyildiyi kimi: «Onun qəzəbi nə qədərdir? Bir an»16. Buna görə də onun gücü böyüktür ki, insanları minlərlə və on minlərlə məhv etsin, necə deyildiyi kimi: «Çünki çoxlarını o məhv etdi»17.

Və necə ki, salehlərin MAN qaldırması sayəsində müqəddəslikdə həmişə yeni «yer və göy» qurulur, eləcə də Yaradana həqiqətən xidmət etməyi bacarmayanların MAN qaldırması səbəbilə klipotun «göyü və yeri» daim qurulur. Necə deyildiyi kimi: «Qüdrətli birini o birinə qarşı yaratdı»18.

70. Və bunun barəsində belə deyilib: «Aldatma kəndirləri ilə günahı sürüyənlərə, və təqsiri – araba kəndirləri kimi (sürüyənlərə) – vay halınıza!»19. «Günah» – zaxar, «təqsir» – nukva, yəni həmin fahişə. Günah edən «günahı sürüyür» – yəni zaxarı – bu «aldatma kəndirləri» ilə. Sonra isə deyilir: «Və təqsiri – araba kəndirləri kimi (sürüyür)» – yəni «təqsir» adlanan nukvanı cəlb edir və o, orada güclənir ki, havalanıb insanları məhv etsin. Buna görə deyilib: «Çünki o, çoxlarını məhv etdi»193. Kim məhv etdi? Elə məhz bu təqsir, insanları məhv edən. Və buna səbəb olan kimdir? Təlimi dərk etməmiş, amma (başqalarını) öyrədən müdrikin şagirdi.
     

Açıqlama. Artıq deyilmişdi ki, «klipanıñ zaxarı nukva qədər şər deyil»20 – çünki o, özünü müqəddəsliyə bənzədir. Necə deyilir: «“Ye iç!” – sənə deyər, lakin qəlbi səninlə olmaz»189. Buna görə də o, «aldatma» adlanır. Lakin bunun nəticəsində o, insanları öz toruna salmaq üçün ən böyük gücə malikdir. Və insan onun toruna düşdükdən sonra, o, öz nukvası ilə zivuqa başlayır və onda «təqsiri – araba kəndirləri kimi (sürüyür)», və o, onu böyük dərinliyə çəkib aparır. Çünki aldatma yalnız onu kəndirlərlə bağlayır, onu ələ keçirərək, necə deyildiyi kimi: «Aldatma kəndirləri ilə günahı sürüyənlərə vay!»195. Lakin sonra bu adamı öz nukvasının qarşısına atır. Və onda: «Və təqsiri – araba kəndirləri kimi (sürüyür)»195 – və bu təqsir onu böyük dərinliyə atır və öldürür. Buna görə deyilmişdir ki, insanları məhv edən elə həmin təqsirdir.

71. Ravvin Şimon yoldaşlarına dedi: «Sizdən rica edirəm, böyük Ağacdan lazıMİ qaydada dərk etmədiyiniz və eşitmədiyiniz Tövratın sözünü ağızlarınızla bəyan etməyin. Qoy çoxlu insanların bihudə məhvinin günahı sizə yazılmasın». Hamı bir ağızdan qışqırdı: «Rəhmdil bizi qorusun!»
     

Başqa sözlə: «Əgər özünüz dərk etmisinizsə, nə gözəl; yox, əgər etməmisinizsə – Yaradan’a layiqincə necə xidmət etməyi böyük Ağacdan eşitməlisiniz» – yəni etibar oluna bilən böyük bir şəxsdən – ki, çoxlu insanların bihudə məhvinin günahı sizə yazılmasın.

72. Tövratla Yaradan dünyanı yaratdı. Biz artıq aydınlaşdırmır ki, «Və Mən Onun yanında tərbiyə olunan idim, və hər gün sevinc idim»21 ifadəsi – dünya yaradılmadan əvvəl iki min il Yaradan üçün həzz olan Tövratı nəzərdə tutur.22 Və O, ona bir, iki, üç və dörd dəfə baxdı, sonra onlara bildirdi və sonda onunla əməl etdi ki, insanlara onda necə azğınlığa düşməmək lazım olduğunu öyrətsin. Necə ki, deyilir: «O zaman O, (müdrikliyi) gördü və onu qurdu, möhkəmləndirdi, bir də sınaqdan keçirdi; və onu insana verdi»23. Burada «gördü» – birinci dəfə, «qurdu» – ikinci dəfə, «möhkəmləndirdi» – üçüncü dəfə, «bir də sınaqdan keçirdi» – dördüncü dəfədir. «Və sonra onlara bildirdi» – yəni deyildiyi kimi: «Və onu insana verdi».
     
73. Və bu dörd dəfəyə görə, hansı ki, «O zaman O, (müdrikliyi) gördü və onu qurdu, möhkəmləndirdi, bir də sınaqdan keçirdi»199 sözünə uyğundur, Yaradan yaratdıqlarını yaratdı. Və O, öz əməlinə başlayana qədər, əvvəlcə dörd sözü gətirdi: «Başda (bereşit) yaratdı (bara) Qüdrətli (Elokim) et» – cəmi dörd; sonra isə deyildi: «Şma». Və bunlar Yaradanın əmələ girişməzdən əvvəl Tövrata baxdığı dörd dəfəyə uyğundur.
     

«Dörd dəfə» – XUB (Xoxma və Bina) TUM (Tiferet və Malxut). «O zaman O, gördü» – Xoxma, «və onu qurdu» – Bina, «möhkəmləndirdi» – Zeir Anpin, «bir də sınaqdan keçirdi» – Malxut. Və bu dörd libasdan sonra Yaradan yaratdıqlarını yaratdı. Və Tövratın ilk dörd sözü də bunlara işarə edir: «bereşit» – Xoxma, «bara» – Bina, «Elokim» – Zeir Anpin, «et» – Malxut. Və bu dörd libasdan sonra Şma yaradıldı.