Dərsin mövzuları:
- işləməkdə çətinliklər birbaşa Yaradanla qarşı;
- mühitlə işləməyin üstünlükləri;
- Kabbala elmi və etikanın fərqləri.
Yalançı mənzərə
Məlum bir ifadə var: əgər Yaradanı güldürmək istəyirsənsə — Ona planlarından danış. Mən də tamamilə yol verirəm ki, bunda bir həqiqət var, — və Yaradan üçün doğrudan da gülməli olacaq. Mənim planlarımın əksəriyyəti də geriyə baxanda məni güldürür. Sual ondadır ki, mən Ona onlar haqqında necə danışacağam?
Kabala elmi iddia edir ki, biz Yaradanla əlaqəyə gəlməliyik. Bunu necə etmək olar? Əvvəlki dərsdə biz öyrənirdik ki, insanla onun yaşadığı mühit arasındakı əlaqənin islahı, — məhz insanın cəmiyyətdən tarazlı şəkildə almaq və cəmiyyətə vermək imkanları, — dünyadakı bütün problemlərin həllinə gətirir.
Bundan başqa, ən yaxın dərsdə biz anlayacağıq ki, insanın cəmiyyətə münasibətinin islahı nə üçün təkcə əzabların və iztirabların yeganə dərmanı deyil, həm də Yaradanla əlaqənin aşkarlanmasının şərtidir.
Açığı, bizim Yaradanla əlaqəmiz o qədər də “yaxşı” deyil. Hər dəfə Onunla danışmağa çalışanda, O cavab vermir, o nadir hallarda ki, biz Onu bir az anlamağa nail oluruq, aydın olur ki, Onun bizimlə bağlı tamamilə başqa planları var. Doğrusu, biz bu cür münasibətə nə ilə layiq olmuşuq, anlaşılmır. Axı, sonda biz nə istəyirik? Ailəni qayğısız saxlamaq üçün bir az pul, qonşularla yaxşı münasibətlər və, mümkündürsə, insanların bizimlə hesablaşması. Bir az, elə deyilmi?!
Anlaşılmır, niyə bu təvazökar tələbləri ödənilmir? Məgər Yaradan xoş və anlayışlı olmamalıdır? Heç olmasa gəlsin və izah etsin, niyə və necə, O əvəzində nə istəyirsə, biz də öz növbəmizdə çeviklik göstərəcəyik.
Baal Sulamın böyük oğlu və onun təliminin davamçısı Barux Aşlaq öz məqalələrindən birində bizim vəziyyətimizi yaxşı şəkildə illüstrasiya edən bir məsəli danışır.
Ata kiçik oğlu ilə küçə ilə gedir. Oğul acı-acı ağlayır, və onun ağlaması atanın ürəyini parçalayır. Vaxtaşırı körpə yerə yıxılır və qalxmaqdan imtina edir. Hansısa səbəbdən ata oğlunun göz yaşlarına fikir vermir, onun əlindən möhkəm tutur və öz ardınca sürüyür. Atanın qəddarlığına dözə bilməyən yoldan keçənlərdən biri onlara yaxınlaşıb nə məsələ olduğunu aydınlaşdırmaq istəyir.
“Niə sən oğluna bu qədər qəddarsan?” — deyə o soruşur.
“Mənim sevimli oğlum sancaq istəyir, mən isə ona verməkdən imtina edirəm, buna görə də o ağlayır”, — ata izah edir.
“Əgər belədirsə, ona sancağı ver ki, o dərhal sakitləşsin”, — yoldan keçən təklif edir.
“Məsələ ondadır ki, o sancağı gözünü qaşımaq üçün istəyir”.
Məsəl belədir, bəs — ibrət: Yaradan xeyirxah və kamildir. Kabalistlər Onu belə dərk edirlər. Yaradanın bizə vermək istədiyi ən əsas şey, — bizi Özünə, xeyirxah və kamil olana bənzətməkdir ki, biz Onun bildiyi hər şeyi bilək, Onun hiss etdiyini hiss edək, Onun istədiyini istəyək və Onun bacardığını bacaraq. Və O bütün bunları bizə tamamilə qarşılıqsız ötürmək istəyir. Amma problem ondadır ki, Yaradan vermək istəyir, biz isə — tam əksinə: almaq istəyirik. Buna görə də bizə yaxşı görünən hər şey Yaradan tərəfdən “gözü eşmək üçün sancaq” kimi görünür. Biz və O iki müxtəlif tezlikdə işləyirik. Onunla əlaqə qurmaq, Onu heç olmasa bir az anlamaq və Onun vermək istədiyi xientiri hiss etmək üçün biz verməyi öyrənməliyik, Ona heç olmasa bir az bənzər olmalıyıq.
Məhz burada, Yaradanı necə bənzətmək barədə öyrənməyimizin proqramında, bizi məqsəddən uzaqlaşdıra biləcək bir tələ gizlənib. Və onu anlamaq çox vacibdir.
Əgər məqsəd varsa — Yaradanı bənzəmək, onda bizə elə bir meyarlar müəyyənləşdirmək lazımdır ki, onlara əsasən, biz Onunla nə dərəcədə bənzərik, ümumiyyətlə bənzəriksə, bunu yoxlamaq mümkün olsun.
İlk baxışda, etməli olduğumuz hər şey — Yaradanı, bəxş etmə xüsusiyyətini təsəvvür etmək və ona nə dərəcədə uyğun gəldiyimizi yoxlamaqdır. Amma problem də bundadır! Əgər Yaradanın obrazını, bəxş etmə xüsusiyyətini, bizim onu necə təsəvvür etdiyimiz kimi, qarşıya qoysaq və özümüzü birbaşa onunla müqayisədə yoxlamağa çalışsaq, biz qaçılmaz olaraq səhv edəcəyik. Bizim meyarlarımız səhv olacaq.
Biz özümüzü birbaşa Yaradanla müqayisədə yoxlaya və Onunla birbaşa əlaqəyə girə bilmirik. Niyə? Yaradan bizdən gizlidir. Və kim zəmanət verə bilər ki, biz Onu düzgün təsəvvür edirik? Məhz Ona görə ki, O gizlidir, səhv etmək və elə təsəvvür etmək çox asandır ki, guya biz artıq Onunla əlaqədəyik, halbuki əslində biz ümumiyyətlə Onun kim olduğunu bilmirik. Bu iddia onunla təsdiqlənir ki, dünyada Yaradanla sıx əlaqədə olduğuna əmin olan çoxlu insanlar var.
Bizim reallığımızda Yaradan yoxdur, buna görə də heç nə bizə mane olmur ki, Onu öz istədiyimiz kimi təsəvvür edək və Onunla təmasda olduğumuzu düşünək. Beləliklə, Ona yaxınlaşmaq əvəzinə, biz Ondan uzaqlaşırıq.
Çıxış haradadır? Bizdə bəxş etmə xüsusiyyətinə münasibətdə özümüzü düzgün yoxlamaq imkanı varmı? Bu barədə dərsin növbəti hissəsində danışacağıq.
Özünü yoxla:
Niyə biz Yaradanı (bəxş etmə xüsusiyyətini) düzgün təsəvvür edə bilmirik?
Həqiqətə gedən yol
Özünüzdən soruşmusunuzmu, həqiqət və yalan arasındakı sərhəd harada keçir? Bu sual çox maraqlıdır. Bir neçə dəqiqə düşünün: yalanın hələ davam etdiyi, lakin artıq həqiqətin başladığı o məqam haradadır? Biz yalanla haraya qədər yaşayırıq və nə vaxt həqiqət yoluna qədəm qoyuruq? Hər birimiz bu sualın cavabını tapmaq istəyərdik. Bəlkə də yox...
Barux Aşlag (Rabaş) bu suala sadə və aydın şəkildə cavab verir. O yazır: "Həqiqət və yalan arasındakı sərhəd insanın yalan içində olduğunu dərk etməyə başladığı yerdə keçir." Yəni, yalanı dərk etmək ondan çıxmağın başlanğıcıdır. İnsan yalan içində olduğunu başa düşdüyü andan etibarən o, həqiqət yoluna qədəm qoyur.
İndi, həqiqət və yalan haqqında bir az danışdıqdan sonra, zəhmət olmasa, Rabaş-ın məqaləsindən bu parçanı oxuyun:
"Yoldaşlara sevginin üstünlüyünü bilməliyik, çünki insan özünü aldadaraq cəmiyyəti sevdiyini deyə bilməz. Yaradanı sevməkdən fərqli olaraq, insan Yaradanı həqiqətən sevib-sevmədiyini, Ona verməkləmi məşğul olduğunu, yoxsa öz mənfəəti üçünmü çalışdığını nəzarət edə bilmir."
Birinci dərsin sonunda verdiyimiz sualı xatırlayın: -"Özümüzün vermək vəziyyətində olub-olmadığımızı necə bilə bilərik?"- Bu suala cavab Rabaş-ın məqalələrində var.
Rabaş-ın sözlərini başa düşmək üçün əvvəlcə kabala elmində -sevgi- anlayışını izah etmək lazımdır. kabala elminə görə, sevgi tamamilə şəxsi mənfəət olmadan vermək deməkdir. Rabaş -Yaradanı sevmək- dedikdə, Yaradanı hər hansı mənfəət gözləmədən sevməyi və Ona verməyi nəzərdə tutur. Hər birimiz bu ali mərhələyə çatmalıyıq. Lakin problem ondadır ki, biz birbaşa Yaradanla işləyərkən özümüzü yoxlamaq iqtidarında deyilik. Əgər biz birbaşa Yaradan üçün işləməyə çalışsaq, özümüzü aldadacağıq və elə düşünəcəyik ki, artıq Onunla əlaqədəyik.
Yalan əslində faydasız bir şey deyil. Həyatda heç bir şey boş yerə mövcud deyil: hər şey böyük bir hikmətlə yaradılıb ki, bizi həyatımızın məqsədinə çatdırsın. Yalan da həqiqət yolunda zəruri bir mərhələdir. Yalanın bizi həqiqətə aparması üçün biz onu dərk etməliyik.
İnsanın birbaşa Yaradanla işləməsində əsas problem ondadır ki, insan elə düşünə bilər ki, artıq Yaradanla əlaqə qurub, halbuki əslində o, hələ də yalan içindədir. Bu, şirin bir tələnin bir növüdür. Hər şey o qədər gözəl görünür ki, insan bu vəziyyətdən çıxmaq şansı görmür.
Biz hələ özümüzü islah etdiyimiz və vermək qabiliyyətinə malik olmadığımız üçün Yaradan bizim üçün abstrakt bir anlayış olaraq qalır. Bu səbəbdən biz özümüzü dərk edə və düzgün yoxlaya bilmirik. Biz həqiqətən Ona verməklə məşğuluqmu? Bizim Ona münasibətimiz necədir? Biz Ona qarşı hər bir hərəkətimizdə dürüstükmü?-
Əksinə, yoldaşlara sevgi (yəni, yoldaşlara vermək) üstünlüyə malikdir: biz özümüzü aldada bilmərik. Yaradanın əksinə olaraq, ətrafımızdakı insanlar real və gözlə görünəndirlər. Onların öz istəklərı, fikirləri və hissləri var. Biz onların istəklərinə bizim istəklərımız kimi yanaşıb-yanaşmadığımızı, niyyətlərimizin təmiz olub-olmadığını və onların yalnız rifahını istəyib-istəmədiyimizi öz davranışlarımızda yoxlaya bilərik.
Özünü yoxla:
Mühitlə işləməyin üstünlükləri Yaradanla birbaşa işləməkdən nə ilə fərqlənir?
«Olmaz!»
Yaxınlarına düzgün münasibətin islahın, Yaradanın aşkar olunmasının əsas şərtidir. Buradan kabalanın əsaslarını öyrənməyə başlayan bir çox tələbələr kabala elmini və etikanı eyniləşdirməyə gəlirlər. Dərsin son hissəsində etikanın və kabala elminin bir-birindən nə ilə fərqləndiyini aydınlaşdırmağa çalışacağıq.
Dünya – yaşamaq üçün təhlükəli bir yerdir. Bunu başa düşmək üçün Albert Eynşteyn olmaq lazım deyil. Yenə də məşhur fizikdən soruşsaq ki, onun fikrincə niyə dünya təhlükəli bir yerdir, cavab dərhal və parlaq şəkildə, ildırım çaxışı kimi gələr: dünya pislik törədən insanlar səbəbindən təhlükəli deyil, onu görən, lakin göz ardı edənlər səbəbindən təhlükəlidir.
Bu sadə və müdrik aksiomalarla mübahisə etməyə dəyməz. Hamıya aydındır ki, pisliyi dayandırmaq üçün ona qarşı durmağı bacarmaq lazımdır. Evimizin ətrafında nə qədər hündür hasar tikməyimiz və ya pəncərələrimizi nə qədər möhkəm bağlamağımızın fərqi yoxdur. Əgər biz çöldə tüğyan edən pisliyə qarşı heç nə etməsək, nəhayət o, bizim evlərimizə də gələcək.
Beləliklə, bu hamıya aydındır. Sual ondadır ki, nə etməli?
İlk baxışda cavab sadədir: insan öz eqosunu (almaq istəyini) cilovlamağı öyrənməlidir. Hər ağıllı insan bununla razılaşar. Həqiqətən də insanlığın inkişaf tarixi boyu bir çoxları hesab ediblər ki, məhz eqo pisliyin mənbəyidir. Cəmiyyətdə mövcud olan bütün ruhani qanunlar bu konsepsiya üzərində qurulub. Eqo böyüdükcə və özünü daha çox göstərdikcə, onun bütün bəlaların səbəbi olduğu daha aydın olur. Bizə elə gəlir ki, əgər eqonu cilovlasaq və məhdudlaşdıra bilsək, sağlam bir cəmiyyət qura bilərik və bu zaman daha yaxşı bir dünyada yaşayacağıq.
Lakin tarixi təcrübə göstərir ki, insanlıq tərəfindən yaradılmış ruhani qanunlar sadəcə işləmir. Kabala elmi düzəliş sistemindən bəhs edir, etik normaları müəyyən edən prinsiplərdən yox. Əgər biz onun xüsusiyyətlərini başa düşsək, lazımsız səhvlərdən yayınarıq və dünyada artan təhlükədən necə qaçmalı olduğumuzu dəqiq bilərik.
Əxlaq qaydaları təyin edir ki, böyüyən eqonu yalnız onu boğmaqla (əsasən cəmiyyətin cəza və qınama vasitəsilə) və ya cəmiyyətlə lazımsız toqquşmalara girməmək üçün özünü nizam-intizama dəvət etməklə cilovlamaq olar. Bu, demək olar ki, doğulduğumuz andan – ata və ananın qaçılmaz "olmaz!"-ı ilə başlayır və ölümümüzə qədər davam edir. Oğru, dələduz, qatil – cəmiyyətin qanunlarını pozan hər kəs cəza və ətrafdakılar tərəfindən mənfi münasibət alır. Belə fəaliyyət, sadəcə desək, bütün etik normaların təməlində duran sağlam düşüncədən ibarətdir.
Lakin məsələ burasındadır ki, eqoizmimizi cilovlamağa yönəldilmiş istənilən cəhdlərimiz heç bir nəticə vermir. Əksinə, zaman keçdikcə eqo yalnız artır və nə qədər çalışsaq da onu məhdudlaşdırmaq mümkün deyil. Bu, mifoloji bir canavar kimi, kəsilən bir başın yerinə iki başın çıxması kimidir.
Səbəb sadədir: Yaradılış planına görə almaq istəyi inkişaf proqramına malikdir və biz onu dayandırmağa qadir deyilik. Buna görə də, yaradılışın planını izah edən kabala elmi almaq istəyinin özünü islahklə məşğul olmur. Kabala elminə görə, almaq istəyini islahk mümkün deyil və buna ehtiyac da yoxdur. Problem bizim almaq təbiətimizdə deyil, yalnız şəxsi mənfəət üçün almaq İstəyindədır. Başqa sözlə, problem istəkdə deyil, niyyətdədir – məhz onu islah edirik.
Əslində, kabalist yanaşma ilə insanın almaq istəyini idarə etməsi əxlaq qanunları ilə müəyyən edilən yanaşmadan kökündən fərqlənir. Sonuncular almaq istəyini boğmaq və ya azaltmaq lazım olduğunu düşünürsə, kabala əksinə, onun artırılmasının vacibliyini vurğulayır. Kabala öyrənən insan, almaq istəyinin inkişaf etdiyini və artdığını hiss edir. O, istəyini inkişafın bütün mərhələlərində öyrənir, onu dəf edir və eyni zamanda doğru şəkildə istifadə etməyi, yaradılışın planında ona vəd edilən həzzi almaq ğı öyrənir. Çünki insan özündə almaq istəyini islah etmək məqsədilə nə qədər çox aşkarlayırsa, onun ruhani inkişafı bir o qədər sürətlə irəliləyir. Belə deyilib: "Yoldaşından üstün olanın şər başlanğıcı da üstündür."
Sxem 2.1
Beləliklə, hərçənd həm kabala, həm də əxlaq aramızdakı münasibətlərin düzəldilməsinin vacibliyini vurğulayır, kabalistik islah sistemi əxlaq qanunlarının müəyyən etdiyi metodlardan əsaslı şəkildə fərqlənir. Kabala cəza və ya boğmanın təsirinə inanmır. Kabala elminə görə, aramızdakı münasibətləri yalnız niyyəti dəyişməklə islah etmək olar. Bu elmin bizə verilməsinin səbəbi də məhz budur. Heç bir başqa həll yolu kömək etməyəcək.
Kabala elmi ilə əxlaq arasında başqa bir fərq də var. Kabala elmi, bu dünyada varlıqlara Yaradanın aşkar olunmasının metodudur. Əxlaq qanunlarından fərqli olaraq, kabala insan cəmiyyətinin düzəldilməsini nəzərdə tutmur. Bu elm bizə dünyamızda olduğumuz səviyyədən daha yüksək səviyyəyə qalxmaq üçün verilib. Kabala elminə görə, "yaxınlarına" münasibətin düzəldilməsi bir məqsəd deyil, ruhani dünyanın açılması üçün vasitədir.
Başqa fərqlər də mövcuddur. Onlar haqqında daha sonra danışacağıq.
Özünü yoxla:
- Əxlaq qanunları ilə kabala elmi arasında əsas fərq nədən ibarətdir?
-Dərsin yekunları. Qısa nəticələr:
- Yaradan (vermək xüsusiyyəti) bizdən gizlidir. Bizdə vermək xüsusiyyətini təsəvvür etmək və ona bənzəmək imkanı yoxdur. Buna görə biz başqa xüsusiyyətlərə ehtiyac duyuruq ki, onlar bizim qavrayışımız üçün əlçatan olsun.
- vermək xüsusiyyətinə nə qədər uyğun olduğumuzu yoxlamağın yeganə yolu bizim "yaxınlarımıza" münasibətimizdir. Ətrafımızdakı insanlar istəklərı, fikirləri və hissləri ilə real olaraq həyatımızda mövcuddur. Biz əslində onların istəklərını öz istəklərımız kimi qəbul edib-etmədiyimizi yoxlaya bilərik.
- “Yaradanı sevməkdən varlıqları sevməyə qədər” ifadəsi Yaradanın aşkar olunmasının şərtini ifadə edir. Yalnız insanın ətrafdakılara münasibətini düzəldəndə Yaradan aşkar olunacaq.
-Terminlər:-
- Sevgi – şəxsi mənfəəti nəzərə almadan tam vermək.
- Yaradanı sevmək – Yaradana vermək (onun vermək xüsusiyyətinə bənzəmək).
-Suallara cavablar:-
- Sual: Niyə Yaradanı (vermək xüsusiyyətini) düzgün təsəvvür edə bilmirik?
- Cavab: Yaradan bizdən gizlidir, buna görə biz onu öz təsəvvürümüzə uyğun olaraq təsəvvür edirik. Onu düzgün təsəvvür edib-etmədiyimizi yoxlamaq imkanımız yoxdur.
- Sual: Ətrafla işləməyin birbaşa Yaradanla işləməkdən üstünlüyü nədədir?
- Cavab: Ətrafla işləyərkən aldanmaq mümkün deyil. Yaradanın fərqli olaraq, ətrafımızdakı insanları real olaraq hiss edirik. Onların öz istəklərı, fikirləri və hissləri var. Biz yoxlaya bilərik ki, doğrudan da onların istəklərı ilə öz istəklərımız kimi işləyirikmi və onları sevirikmi, onlara yalnız xeyir İstəklayırıqmı.
- Sual: Əxlaq qanunları ilə kabala elmi arasında əsas fərq nədən ibarətdir?
- Cavab: Əxlaq qanunları bizim eqomuzu (almaq istəyimizi) boğur və onu cilovlamağa çalışır. Kabala elmini öyrənərkən biz eqomuzu öyrənirik, onu dəf edirik və onun üzərində ətrafla düzəldilmiş münasibətlər qururuq.
Məntiqi ardıcıllıq. Kursun öyrənilməsi ardıcıllığı
- Kabala elmi bu dünyada varlıqlara Yaradanın aşkar olunmasının metodudur.
- Yaradanı özümüz üçün aşkar etmək üçün niyyətimizi dəyişməliyik: özümüz üçün almaq niyyətindən vermək niyyətinə keçmək.
- Kabala kitablarında xüsusi bir ruhani güvvə gizlidir, bu güvvə "Mənbəyə qaytaran nur" adlanır və onun vasitəsilə niyyətlərimizi almaq dan verməyə dəyişmək mümkündür.
- Yalnız ətrafımıza olan münasibətimizi yoxlamaqla özümüzdə "Mənbəyə qaytaran nura" doğru həqiqi çağırış yarada bilərik.
- Növbəti bölmədə ətrafımıza olan münasibətimizi necə yoxlamağı araşdıracağıq.