Məktub 59
8 iyun 1962-ci il, Şavuot bayramına, Antverpen

Hörmətli dost...

Müdriklərin dediyi barədə sənin sualına gəlincə: «İnadkar və üsyankar oğul nə olmuşdur, nə də gələcəkdə olacaq, sadəcə öyrən və mükafat al» (Sanhedrin 71). Və sən soruşursan: məgər Tövrat yerdən daha uzun deyilmi (İyov 11:9), bəs niyə bu sözlər yalnız öyrənmək və mükafat almaq üçün verilib, real bir şey kimi yox?

Həmçinin ödənişlə bağlı sual da var. Məgər Rav’a mükafat almaq üçün yox, yəni lişma olaraq xidmət etməməlidirlərmi?

Və başa düşmək lazımdır ki, Yaradılış Məqsədi yaradılanlara həzz verməkdir, yəni onların bütün həzz və ləzzətləri alması üçündür. Məxluqların Tövrat və ehkamlarla ödənişsiz məşğul olması isə yalnız məxluqlar tərəfdən olan islahdır, çünki məxluqlar həzzi alarkən utanc olmadan onun dadını duya bilməzlər. Bu, müqəddəs Zoar Kitabının dilində belə adlanır: «Özününkü olmayanı yeyən, onun üzünə baxmaqdan utanır».

Yəni həzzi qəbul edərkən “xisaron” (çatışmazlıq) hiss edirlər. Buna görə də bizə “sğula” (möcüzəli vasıtə) – Tövrat və ehkamlar verilib, onların vasıtəsilə insan hazırlanır ki, Yaradanın bizim üçün düşündüyü bütün həzzləri ala bilmək üsulu onda olsun. Və utancdan zərər olmayacaq, çünki o yalnız Səmalar naminə [hərəkət edir]. Buna görə də lazım olan şey elə bir islahdır ki, onun vasıtəsilə biz “ödənişi” ala bilək və bu özümüz üçün yox, Ali Olan naminə olsun. Başqa cür ödənişi, yəni həzzləri almaq olmaz, çünki həzzlər ödəniş adlanır.

“Olmamışdır və olmayacaq...” sözlərinə gəlincə, bu o deməkdir ki, altı minillik boyunca dərk etmək üçün verilmiş şeylər var. Və bu sirri dərk etmək bizə verildiyinə görə, bunu maddi aləmdə, icra səviyyəsində etmək də bizə verilib. Və əməl aləmində bu belə qəbul olunub.

Lakin elə şeylər də var ki, onları yalnız yeddinci minillikdə dərk etmək olar. Buna görə də, maddi əməldə ehkamın işarəsi olsa da, məsələn “inadkar və ası oğul” kimi, onlar altı minillik boyunca fəaliyyət göstərmir və buna görə real əməl şəklində ola bilməz, yalnız tələb (öyrənmək) və mükafat almaq [buna görə] şəklindədir. Çünki öyrənmək altı minillik boyunca fəaliyyət göstərir, mükafat almaq isə, yəni alini dərk etmək, yeddinci minillikdə olacaq. Və bu, “olmamışdır”ın altı minilliyin əvvəlində, “olmayacağ”ın altı minilliyin sonunda, yalnız yeddinci minilliyin əvvəlində aşkarlanacağı mənasını verir.

Əxlaq baxımından demək olar ki, bəzən insan elə bir eniş vəziyyətinə gəlir ki, Tövratın dadını və duanın dadını hiss etmir. Və hərçənd o öyrənir, amma özü həqiqəti bilir və hiss edir ki, onun təhsili davam etdirməsinin əsas səbəbi Yaradan qorxusu yox, vərdişdir. Və onun üçün əsas olan budur ki, insanlar, yəni onun ətrafı nə deyəcək, əgər görsələr ki, o, Tövrat öyrənməsində səhlənkarlıq edir; və o, onların gözündə Yaradan qorxusu olmayan boş qab kimi qəbul olunacaq və artıq onu adətən hörmət etdikləri ölçüdə hörmət etməyəcəklər. Buna görə də, əgər Tövrat öyrənməsini tərk etsə, ətrafının və ailəsinin onu utandıracağından əziyyət çəkəcək.

Həmçinin duada da o yalnız vərdişə görə dua edir, Yaradan qorxusuna görə yox. Və Tövratı öyrəndiyi eyni səbəbə görə belə davam edir. Əsas isə odur ki, o, öz həyatının məqsədini görmür və belə vəziyyətdə uzun müddət davam etməyə qadir deyil.

Və buna “unutqanlıq” adlanan bir islah var, yəni insan məqsədi unudur, yəni onun Tövrat və dua ilə məşğul olmasını davam etdirməyə məcbur edən səbəbi unudur. Və onu məcbur edən səbəbi unudanda, Tövrat və ehkamlarla yalnız vərdişə görə məşğul olmağa davam edir. Və əgər onun öz əhatəsindən çıxmaq üçün hansısa imkanı varsa, dərhal bunu edir.

Və belə bir vaxtda, qəzəb keçib gedənə qədər, yəni eniş keçib gedənə qədər dözmək üçün böyük mərhəmət lazımdır. Və əziyyətlər insanın günahlarını “təmizlədiyi” üçün, əziyyətlər vasitəsilə yuxarıdan ona mərhəmət göstərilir və ona Yaradan qorxusunun bir işıqlanması verilir, və o yenidən həyata qayıdır, və hər şey eniş vəziyyətinə gəlməzdən əvvəl olduğu kimi öz dövranına qayıdır.

Və yuxarıda deyilən eniş vaxtı “olmamışdır və olmayacaqdır” adlanır, yəni Yaradılış Məqsədində olmayıb və olmayacaq. Çünki belə bir vəziyyət aralıq dayanacaq adlanır. Çünki müqəddəslik vəziyyəti və natəmizlik vəziyyəti var. Və natəmizlik vəziyyətində o ümid edə bilər ki, Yaradan’a qayıdacaq. Halbuki yuxarıda qeyd olunan [aralıq] vəziyyət ölüm adlanır.

Yəni onun etdiyi hər şey cansızdır və bu ölüm adlanır, və bu nə məqsəd olub, nə də gələcəkdə olacaq. Onda bu nə üçün lazımdır? Bunun üçün ki, tələb etsin və mükafat alsın. Yəni yuxarıda deyilən vəziyyətdə insan Yaradan’ı tələb etsin, necə ki, müdriklər demişlər: “Tsionu tələb edən yoxdur, bütün tələblərdən.” Yəni belə bir vəziyyət insana ona tələb üçün yer olsun deyə verilir – yəni nəzərdə tutulur ki, Yaradan’dan onu müqəddəsliyə yaxınlaşdırmasını tələb etsin.

O zaman ki, insan ehkamları yerinə yetirir, o özü hiss edir ki, Yaradan onu yaxınlaşdıracaq. Halbuki məhz yuxarıda təsvir edilən, aralıq dayanacaq adlanan vaxtda tələb üçün yer var, [və] dua və xahiş aydınlaşır.

Arzu olsun ki, müqəddəs Yaradan gözlərimizi Öz Tövratı ilə işıqlandırsın.

Barux Şalom a-Levi Aşlaq, atası və müəllimi Baal Sulamın oğlu.

P.S.:

Omerin sayılması [Pesaxın birinci günündən Şavuot bayramına qədər olan 49 gün] barədə məlumdur ki, insanın əsas işi özünü Yaradanla bağlamaqdır.

“Omer” sözü “dəstə bağlamaq” sözündən, həmçinin “lal etmək” sözündən gəlir (Raşinin şərhi). Yəni insan lal olur və Yaradan’a qarşı iddialarla ağzını açmır; və onda “Mərhəmətli Olanın etdiyi hər şey xeyir üçündür” (Braxot, 9) olur. Və özünə deyir ki, onun bütün fikirləri və arzuları yalnız Ali Olan naminə olacaq və onda o, omer olur.

Yəni bununla o, öz fikirlərini və arzularını möhkəm bağla bağlayır ki, onlarda yalnız bir məqsəd olsun – Yaradan’a həzz vermək, onda insan omer adlanır.

Omerin sayılması isə, şərhçilər izah edirlər ki, bu, “və Onun ayaqları altında safir kimi bir ağlıq və göylərin mahiyyəti kimi bir təmizlik var idi” sözlərindəndir.

İzah belədir: insan özünü Yaradanla bağladığı vasitəsilə, onda Yaradanın nurunun öz üzərində aşkarlanmasına layiq olur. Belə çıxır ki, insan, bütün arzuları vahid bir bağa bağladıqda, yəni bir vahid məqsədlə Yaradan naminə bağladıqda, omer (“dəstə”, həm də “deyir”) kimi olur və onda bu omer işıq saçır. Və bu, Omerin sayılmasının sirridir (həm də Omerin sfirası) – insan Yaradanın nuru ilə işıq saçanda.

Yəhudi 7 keyfiyyətdən (“ölçüdən”) ibarət olduğu və bunların Yaradan naminə olması üçün islah edilməli olduğu üçün, və hər bir keyfiyyətin digərlərini özünə daxil etməsi qaydası olduğuna görə, belə çıxır ki, 7 vurulsun 7, 49 gün edir. Buna görə də biz Tövratın alınmasına qədər 49 gün sayırıq. Çünki dəstə (omer) arpadandır (“s’orim”).

Bunun mənası budur ki, o, insanın öz qəlbində Yaradanın böyüklüyünü ölçdüyü meyarlardan  (“şiurim”) ibarətdir, necə ki, müqəddəs Zoar “əri onun darvazalarında tanınır” ifadəsini şərh edir və Zoar deyir: “Hər kəs – öz qəlbində [Yaradanın böyüklüyünü] nə qədər qiymətləndirirsə” – Yaradanın nuru onda, insanda o qədər qalır.

Və buna inam deyilir. İnsan inam xüsusiyyətinə layiq olanda, o zaman “heyvan” adlanır. Buna görə omer heyvan yemi üçün ölçü adlanırdı və bunun mənası budur ki, o, hələ Tövratı dərk etməyə layiq olmayıb. Halbuki Şavuotda, Tövratı almağa layiq olduqda, onda Tövratın dərki (Tövratın ağlı) alınır, buna görə də buğdadan qurban gətirirlər, yəni insanın qidası – “danışan” dərəcəsi.

Halbuki Tövrat səviyyəsinə, yəni “danışan” səviyyəsinə (insan səviyyəsinə) layiq olana qədər, bu, heyvan qidası olan arpadan qurban adlanır. Buna görə də bu, dəstə bağlamaq adlanır, bu da lallıq xüsusiyyətidir, hansı ki, canlıdır, amma danışmır, və yalnız Tövrat vasıtəsilə biz danışan səviyyəni alırıq.