Barux Şalom Alevi Aşlaq (Rabaş)
882. Roş-a-Şana
"Uca Yaradanın, Sənin Rəbbimim gözləri ilin əvvəlindən üzərindədir [yəni İsrail torpağında]"¹ ayəsi haqqında. "Bəzən xeyirə, bəzən də şərə. Necə? Çünki əgər İsrail Roş-a-Şanada tam günahkar olsaydı və onlara az yağışlar təyin olunsaydı, sonda onlar tövbə etsələr, [yağışları] artırmaq mümkün deyil, çünki hökm artıq çıxarılıb, lakin Yaradan onları [yəni yağışları] vaxtında yerə, onun ən çox ehtiyac duyduğu yerə göndərir. Bəzən şərə. Necə? Çünki əgər İsrail Roş-a-Şanada tam saleh olsaydı və onlara bol yağışlar təyin olunsaydı, sonda onlar yoldan çıxsalar, [yağışları] azaltmaq mümkün deyil, çünki hökm artıq çıxarılıb, lakin Yaradan onları yerə vaxtında deyil, onun ehtiyac duymadığı yerə – meşələrə və səhralara göndərir"². Və Raşi izah edir: «Vaxtında deyil» – bu, səpindən əvvəldir, «ehtiyac duymadığı yer» – meşələrdə və səhralardadır³.
Bunu əxlaqi şəkildə başa düşmək üçün izah etmək lazımdır ki, "Roş-a-Şana" insanın yaradılışının başlanğıcı adlanır, yəni müdriklərimizin dediyi kimi, damcı haqqında elan edildiyi zaman – müdrik, axmaq⁴ və s. "Yağışlar" onun maddi qüvvələridir, yəni ki, onda kiçik və ya böyük ağıl, kiçik və ya böyük ürək, kiçik və ya böyük arzu və s. olacaq.
Və əgər insan yaxşı yolla gedirsə, o böyüdükdə ona [yeni bir şey] əlavə etmək mümkün deyil, yəni ona daha böyük ağıl və ya arzu vermək olmaz, çünki onlar artıq yaradılarkən ona təyin olunub. Lakin o, bütün ağlı və enerjisi ilə yalnız müqəddəslik və zərurət yerində istifadə edir. Və bu, ona Yaradanın nurunun açılışına layiq olmaq, həqiqətən də Ona tutunmaq və gələcək dünyada öz payına düşəni almaq səviyyəsinə çatmaq üçün artıq kifayətdir.
İnsana yaradılışının əvvəlində böyük ağıl və güclü arzu təyin olunubsa, lakin o, düzgün və yaxşı yolla getmirsə, o zaman o, Yaradanın [yağışları] yerə vaxtında deyil, onun ehtiyac duymadığı yerə göndərməsinə bənzər şəkildə bunlardan [həqiqi] zərurət üçün istifadə etmir.
Və beləliklə, ona yaradıldığı zaman verilmiş bütün xeyir qüvvələr fayda vermir, yəni o, Talmud və qanun bilicisi ola bilərdi, lakin Yaradanla qovuşma adlanan arzu olunan kamilliyə layiq görülmədi.
Buradan belə nəticə çıxır ki, insan digər yoldaşlarının istedadı yoxdur deyə kədərlənməməlidir. Çünki əsas bu deyil, əsas – saleh olmaqdır. Və yalnız o zaman o, qüvvələrini həqiqi məqsədə yönəltmək üçün istifadə edir, qüvvələrini boş yerə xərcləmir, səylərində gizlənən qüvvələr isə birləşərək müqəddəsliyə daxil olur.