Xevruta - 22-ci dərsdən sonra - Ali aləmlərin quruluşu - 2-ci hissə

Rav Dr. Mixael Laytmandan tədris haqqında niyyət sözü

Burada bizim aramızda islah olunmuş əlaqə sistemi haqqında danışılır — bütün hissələrin, qolların və sistemlərin onun daxilində necə fəaliyyət göstərdiyi və ruhların bu sistem vasitəsilə necə islah olunduğu izah edilir.

Yaradılışda iki hissə var. Birinci hissə — islahları həyata keçirmək üçün qurulmuş aləmlər sistemidir. İkinci hissə isə — bir ruhdan bir çox hissələrə parçalanmış sınıq ruhlar sistemidir və aləmlər sistemi onları islah olunmaq üçün oyatmalıdır.

Aləmlər sistemi vasitəsilə parlayan Sonsuzluq Nuru (Ein Sof), sınıq ruhları sonda islaha çatmaq üçün oyadır və onların islah olunmasına kömək edir. Ali Nur aləmlər vasitəsilə, gizliliklərdən keçərək aşağı endiyi üçün ruhlarda olan formanın əksini alır. Buna görə də, o, ruhlara çatdıqda elə gizlilik və aşkarlıq dərəcələrində olur ki, ruhların ona doğru irəliləməsi üçün onların daxilində müxtəlif vəziyyətlər oyadır.

Biz Sonsuzluq Nurunun aləmlər vasitəsilə parlayaraq ruhları necə oyatdığını və ruhların buna uyğun olaraq "Sonsuzluq Malxutu" adlanan vahid ruhla yenidən bağlanmaq üçün necə hərəkətlər etməyə başladığını öyrənirik. Ruhlar bağlandıqları dərəcədə aləmlərin pillələri ilə yuxarı qalxırlar və aləmlər gizlilikdən aşkarlığa çevrilir. Ruhlar hər dəfə aləmlərlə forma bərabərliyinə uyğun olaraq daha yüksək pillədə aləmlərə daxil olurlar.

Aləmlər sistemi Sonsuzluq Nurunu (Ein Sof) ruhlardan gizlətməlidir — hər bir ruhun öz ölçüsünə, dərəcəsinə, xarakterinə və etməli olduğu inkişafa uyğun olaraq. Bütün bunlar aləmlər sistemi daxilində həyata keçirilir. Sınıq ruhlar sistemi daxilindəki ruhlar öz aralarında birləşdikdə, onlar tam dəqiq şəkildə aləmlər sisteminə uyğunlaşırlar.

Yaradılışın bu quruluşunda Baal Sulam və ümumiyyətlə Kabalistlər bizə ruhların özləri ilə əslində nələr baş verdiyini izah etmirlər. Əksinə, onlar əsasən aləmlər sisteminin bizi oyatmaq üçün necə fəaliyyət göstərdiyini izah edirlər. Buradan isə özümüzü islah etmək üçün necə hərəkət etməli olduğumuz bizə daha aydın olur.

İndiyədək nəzərdən keçirdiyimiz əsas anlayışlar:

Yaradılışın Düşüncəsi: Yaradanın Öz sonsuz səxavətinə uyğun olaraq məxluqları (yaradılan varlıqları) həzzləndirmək niyyəti.
Onun Mahiyyəti (Atsmuto): Bizim tərəfimizdən dərk olunmayan və əlçatmaz olan hissə.
Nur (Or) və Qab (Kli: Məxluqun daxilindəki alma arzusu "Qab" (Kli), onun qəbul etdiyi bolluq isə "Nur" adlanır. Qab — çatışmazlıq, Nur isə onun dolmasıdır.
Sonsuzluq Nuru (Or Ein Sof): Heç bir məhdudiyyətin (sof — son) olmadığı nur; yəni qəbul edilməsində heç bir son yoxdur.

İndiyədək öyrəndiklərimizə əsasən, Rav Laytmanın izah etdiyi 4 mərhələnin dinamikasını nəzərdən keçirək.

Burada əsas məsələ Əhatəedən Nurun (Or Makif) bizdə necə "əta etmə" niyyəti yaratmasıdır. Bina: Əta etmə keyfiyyəti və niyyətidir. Malxut: Alma və həzz alma keyfiyyəti, yəni məxluqun özüdür.

Buna görə də Yaradan, məxluqu yaratmaq və onu ən yüksək səviyyəsinə çatdırmaq üçün, Öz məxluqunu yaradanda, həzz almaq arzusunu yaradır - birinci mərhələni (Birinci mərhələ - Xoxma) - və onu doldurur, bu dolumun içinə həmçinin Özünü, yəni Öz hissini də yerləşdirir. Beləliklə, həzz almaq arzusu həm də onu Dolduranı hiss edir -yəni onu dolduran Kimi , dolumun mənbəyi Kimi olmalıdır- yəni almaq yox, əta etmək niyyətində.

Beləliklə, biz görürük ki, Nur Kli-yə təsir edir və onu doldurur, və onu keyfiyyətcə dəyişir, əks halda, biz özümüz heç vaxt heç nə edə bilmərik, yəni bizdəki arzu Nur tərəfindən yaradılır, biz Nurla doluruq və bu arzu da Nur tərəfindən dəyişdirilir.

Birinci mərhələdə nə baş verir?

Nurun təsiri ilə arzu yaradılır — Nurla dolmaq arzusu. Və sonra Nur bu arzunu doldurur. Bu, birinci mərhələdir, birinci mərhələnin ilk hissəsi, onun yuxarı yarısıdır.

Və sonra Nurun içində Keterin xüsusiyyəti aşkarlanır.

Bu necə baş verir? Nur kənardan gəlir, həzz vasitəsilə təsir edir — Kli-yə daxil olur və həzz verir. Və sonra onun içində onun sıfır mərhələsi, onun sıfır xüsusiyyəti aşkarlanır.

"Bu sıfırıncı mərhələnin (Keter) daxilində Yaradan — yəni nurun öz keyfiyyəti yerləşir. Və burada O, tədricən Özünü aşkar edir. Əvvəlcə birinci mərhələ (Xoxma) üzə çıxır, sonra isə nur qabın (kli) daxilinə girdikdə, daha yüksəkdə duran sıfırıncı mərhələ (Keter) aşkar olunmağa başlayır. Və qab artıq hər zaman onu doldurana bənzəmək istəməyə başlayır.

Buna görə də, alma arzusunun növbəti, daha aşağı hissəsində əta etmək arzusu yaranır. Və bu, 2-ci mərhələdə (Bina) reallaşır. Yəni, hər zaman əvvəlcə göndərilən şey (nur), sonra isə onun mənbəyi (Yaradanın xüsusiyyəti) aşkar olunur."

Eyni şey 2 nömrəli istəkdə də (Bina) baş verir. Onun daxilində, əta etmək arzusunun içində də əta etmək arzusu aşkar olunur. Bu, birinci mərhələdən gəlir (əta etmək arzusunun daxilində alma arzusu — üst yarı hissə yerləşir). Yəni, əvvəlcə alt yarı hissə aşkar olunur, sonra isə bu alt yarının içində onun üst hissəsi üzə çıxır. Beləliklə, Bina başa düşməyə başlayır ki, onun qəbul etməyə (almağa) ehtiyacı var — üst yarı hissə aşkar olunur. Beləcə, Bina bu iki keyfiyyətdən ibarət olur: əta etmək arzusu və alma arzusu. Bu, həm öz keyfiyyətlərindən, həm də Yaradanın keyfiyyətlərindən ibarət olan ilk yaradılışdır.

Buna görə də, sonra üçüncü hissə — daxildəki birinci və ikinci hissələrin qarışığı meydana çıxdıqda, yəni Bina əta etməni reallaşdırmaq üçün almaq istədikdə, o, Yaradanın nə olduğunu anlamağa başlayır. Bununla o, Yaradana bənzəyir. Binada o, Yaradana yalnız niyyətdə bənzəyir. Üçüncü hissədə — Zeir Anpində isə o, Yaradana hərəkətdə bənzəyir. Yəni Bina indi nə edir? O, qəbul edir, bu birinci arzunu götürür və əta etmək naminə qəbul edir. Yəni burada sanki birinci hissə (Xoxma) və ikinci hissə (Bina) birləşir. O, alma arzusunu əta etmə naminə reallaşdırır.

Və onun tamamilə Keterə, yəni sıfırıncı mərhələnin keyfiyyətinə bənzədiyi bu hərəkət, onun daxilində Yaradan olmağın nə demək olduğunu anlamağa səbəb olur. Buna görə də onun daxilində nə almaq, nə də əta etmək arzusu yaranır — bütün bunlar mənasız qalır — onun daxilində Yaradan statusuna sahib olmaq, Onun səviyyəsinə yüksəlmək arzusu doğur.

Son mərhələ olan Malxut sadəcə almaq və həzz almaq istəmir; Malxut almaq, həzz almaq və statusca Yaradana bərabər olmaq istəyir. Bu arzu Yaradandan məxluqa birbaşa keçməyib. Bu arzu məxluqun daxilində o zaman doğulub ki, məxluq Yaradana bənzəyib və bunun nə demək olduğunu anlayıb.

"Yəni, Malxutdakı bu arzu müstəqildir, o, Yaradandan birbaşa şəkildə yaranmayıb. Buna görə də Malxut 'məxluq' adlanır — yəni əvvəllər mövcud olmayan bir arzu. Və bu, Yaradana görə deyil, müstəqil şəkildə mövcud olan bir şey kimi ortaya çıxır. Əgər bu arzu Xoxma və ya Bina kimi Yaradandan birbaşa gəlsəydi, biz buna 'məxluq' deməzdik. Bu, sadəcə Yaradan tərəfindən yaradılan və avtomatik olaraq Onun tərəfindən idarə olunan bir sistem olardı. Lakin bu, belə deyil.

Malxutda elə arzular yaranır ki, onlar əvvəllər mövcud deyildi və Yaradan tərəfindən 'Birbaşa Nur' (Or Yaşar) yolu ilə birdən yaradılmamışdı. Buna görə də bu dörd mərhələ (0, 1, 2, 3) Yaradanın birbaşa təsiri olan 'Birbaşa Nurun dörd mərhələsi' adlanır. Malxut isə artıq bu dörd mərhələyə daxil deyil. O, bu mərhələlərin nəticəsidir, lakin dolayısı nəticəsidir; buna görə də Malxutdakı bu arzu yenidir və məxluqun öz daxilindən gəlir.

Məxluq Yaradana tamamilə bənzər və bərabər olmaq istədi. Nədə? Hərəkətdə Ona bənzəməkdə — yəni 'əta etmək naminə almaqda'. Əta etmək naminə almaq əta etməyə bərabərdir, o, kök mərhələyə (sıfırıncı mərhələyə) ekvivalentdir. Malxut əta etməyin nə demək olduğunu anladı və bundan həm də əta edən Birinin (Verənin) kim olduğunu, Onun nə hiss etdiyini başa düşdü.

Yəni biz üçüncü mərhələni (Zeir Anpin) bölsək, orada da iki yarı hissə görərik. Birinci yarı hissə — Binada bir fikir (Roş/Baş) kimi doğulan və Zeir Anpində avtomatik icra olunan 'Yaradan naminə alma' hərəkətidir. Zeir Anpinin ikinci hissəsində (aşağı hissədə) isə dərketmə baş verir: Əgər Yaradan bu cür hərəkət edirsə, onda O Özü kimdir? Və məhz buradan Malxutun Yaradana bənzəmək arzusu doğur.

Yaradana bənzəmək nə deməkdir? Keterin üst hissəsinə bənzəmək. Yəni Malxut bu səviyyəyə yüksəlməyi arzulayır. Bu, 'Öz Mənbəyinə doğru can atmaq' adlanır. Sadəcə arzuları təmin edən nura doğru deyil, bu nurun Mənbəyinə doğru.

Bütün bunlardan görürük ki, nur bizi doldurur, islah edir, hər şeyə, hətta ən yüksək nəticəyə — Öz Mənbəyinə çatdırır. Yəni nurun Malxuta, eqoizmə təsiri elə bir şəkildə baş verir ki, nur məxluqu özündən (nurdan) də yuxarıya, Mənbəyə qaldırır."

Utanc və İxtisar (Tsimtsum)

Xoxma Nuru birinci mərhələdəki (Phase 1) alma arzusunu doldurduqda, həm də ona öz təbiətini — əta etmə təbiətini ötürür. Buna görə də, birinci mərhələ onu dolduran Nurun təbiətini hiss etdikdən sonra, sonda öz arzusunu almadan əta etməyə doğru dəyişir.

Nur dördüncü mərhələdə (Phase 4) də eyni şəkildə fəaliyyət göstərir; o, Xoxma Nuru ilə dolduqdan sonra üçüncü mərhələdən çıxır. O zaman dördüncü mərhələ də daxilindəki Nurun təbiəti kimi əta etməyi istəməyə başlayır. Nəticədə, dördüncü mərhələdən alma arzusu yox olur.

Nur qabı doldurduqda ona öz əta etmə arzusunu verir, çünki qab təkcə Nurun gətirdiyi həzzi deyil, həm də Əta edənin (Yaradanın) arzusunu hiss edir.

Yaradan elə bir qab yarada bilərdi ki, o, Yaradanı bir "Əta edən" kimi hiss etməsin, sadəcə qəbuldan həzz alsın. Dünyamızda inkişaf etməmiş alma arzusuna sahib olanlar, uşaqlar, habelə hissiz və psixi cəhətdən qeyri-sabit fərdlər məhz belə hiss edirlər.

Uşaqlıqdan yetkinliyə keçdikdə biz almaqdan utanmağa başlayırıq. Bu hiss bizdə o qədər inkişaf edib ki, dünyadakı hər hansı bir ağrını utanc ağrısından daha üstün tutarıq. Bu xüsusiyyət Yaradan tərəfindən ona görə yaradılıb ki, biz ondan istifadə edərək öz təbiətimizdən — yəni alma arzumuzdan yuxarıya yüksələ bilək.

Almaqdan utanmaq üçün biz aldığımızı hiss etməliyik. Bu isə yalnız bir Əta edən olduqda və biz Onun mövcudluğunu hiss etdikdə mümkündür. Əgər mən Ev Sahibini hiss etməsəm, utanmayacağam. Lakin O, düz qarşımda dayansa, mən utanacağam.

Mən birbaşa qəbul edə bilmərəm; çünki mən Ona münasibət bəsləməli, aldığımın əvəzində Ona nəsə verməliyəm ki, bu, sadə qəbuldan çox, bir mübadiləyə çevrilsin. O zaman mən də Əta edənə çevrilirəm, çünki O da məndən nəsə qəbul edir.

Yaradanın hiss edilməsi Malxutda elə şiddətli bir ağrı oyadır ki, o, bir daha heç vaxt özü üçün həzz almaq məqsədilə alma arzusundan istifadə etməmək qərarına gəlir. Bu qərar "İxtisar" (Tsimtsum) adlanır. "Birinci İxtisar" adı bunun ilk dəfə baş verdiyinə işarə edir.

İxtisara Aparan Nurun İnkişafı:

Nuru qəbul etməməklə Malxut alan tərəf olmağı dayandırır, lakin o, hələ də Yaradana heç nə vermir; o hələ Nur kimi "həzz verən" olmaq arzusuna çatmayıb. Yaradandan həzz almadığı üçün Malxut hələ "forma bərabərliyinə" (dveikuta) nail olmayıb. Beləliklə, görürük ki, Birinci İxtisar bir son deyil, əta etmək qabiliyyətini qazanmaq üçün bir vasitədir.

Yaradanın Yaradılmışdakı məqsədi Malxutun, yəni məxluqun həzz alması idi. Bu Yaradılış Düşüncəsi dəyişməzdir. Buna görə də Yaradan Malxuta o həzzi qəbul etməsi üçün təzyiq göstərməyə davam edir. Malxut hiss edir ki, İxtisar "Əta edən" statusuna çatmaq üçün kifayət deyil, lakin yeganə xüsusiyyəti almaqdan ibarət olan məxluq Yaradana nə isə necə verə bilər?

Bu mətn Kabala elminin ən məşhur bənzətməsi olan "Qonaq və Ev Sahibi" vasitəsilə islahın mexanizmini — yəni "alma" hərəkətinin necə "əta etməyə" çevrildiyini izah edir.

Yaradanın Malxuta olan münasibətini dərk etdikdə (Malxutun daxilində hiss etdiyi Yaradanın xüsusiyyətləri vasitəsilə), o, Yaradana necə qarşılıq verə biləcəyini anlamağa başlayır. Malxut qərara alır ki, əgər o, Nuru qəbul edərsə və bundan Yaradanın onun həzzindən zövq alması xatirinə həzz alarsa, bu zaman onun qəbulu əta etməyə bərabər olar.

Alan tərəfin verəni razı salmaq üçün həzz alması, alma aktını əta etmə aktına çevirir. Əgər Malxut Yaradanın onun üçün hazırladığı bütün Nuru (həzzi) qəbul edərsə, o zaman o, Yaradana Onun Malxuta verdiyi qədərini geri vermiş olar.

Məsələn: Bir qonaq və bir ev sahibi var. Ev sahibi qonağa onun çox sevdiyi ləzzətli yeməklər təklif edir. (Burada arzu həm kəmiyyət, həm də keyfiyyət baxımından Nurla tam uyğundur, çünki həzz-nuru qab-arzunu məhz bu şəkildə yaradıb). Lakin qonaq çox ac olsa da, ev sahibinin varlığı onu utanmağa məcbur edir və bu, onu yeməkdən saxlayır. Utanc onun özünü alan, ev sahibini isə verən kimi hiss etməsindən qaynaqlanır. Utanc o qədər güclüdür ki, o, artıq yeyə bilmir.

Lakin hər şeyi onun üçün hazırlayan ev sahibinin davamlı xahişləri nəticədə onu inandırır ki, əgər o yeyərsə, ev sahibi bundan zövq alacaq. O zaman qonaq düşünür ki, əgər indi, həzzi bir neçə dəfə rədd etdikdən sonra yeməyə razı olsa, bu, ev sahibinə edilmiş bir yaxşılıq hesab olunacaq. Beləliklə, qonaq verənə, ev sahibi isə alana çevriləcək.

Kabalada aclıq və həzz alma arzusu "qab" (Kli) adlanır. Yaradandan gələn həzz "Birbaşa Nur" (Or Yaşar), onu rədd etmək gücü isə "Ekran" (Masax) adlanır. Ekrandan geri qaytarılan Nur isə "Əks olunan Nur" (Or Xozer) adlanır. Ekranın gücü ilə, yəni özü üçün həzz almağı rədd etmək və yalnız Yaradan üçün həzz almaq qüvvəsi ilə qab öz alma arzusu ilə üz-üzə gələ bilər. Belə başa düşülə bilər ki, qab Nuru rədd edir, lakin daha dəqiq desək, qab öz arzusundan özünü razı salmaq üçün istifadə etməyi rədd edir.

Nuru rədd edən Ekran (Masax)

Qab Yaradana Nuru geri qaytara bilməz, o yalnız niyyəti dəyişə bilər. Yaradanı həzzləndirmək niyyəti — bizim "Əks olunan Nur " (Or Xozer) adlandırdığımız şey — sadəcə həzzin sinonimidir. Düz Nur (Or Yaşar) Yaradanın məxluqa əta etmək istədiyi həzzə bərabərdir. Əks olunan Nur isə məxluqun Yaradana əta etmək istədiyi həzzdir.

Qab (qonaq) özü üçün qəbul etməyəcəyinə əmin olduqdan sonra, geri qaytardığı Nurun kəmiyyətini (Yaradana nə qədər həzz vermək istədiyini) yoxlayır. Bundan sonra o, qarşısındakı bolluqdan, yəni Ev Sahibinin qonaq üçün hazırladığı təamları və həzzləri özündə saxlayan birbaşa Nurdan qəbul etmək qərarına gəlir. Lakin o, yalnız Yaradanı (Ev Sahibini) razı salmaq (həzzləndirmək) üçün yeyə biləcəyi qədərini qəbul edir.

Kabalistlər Yaradandan gələn Nuru və Onun həyata keçirdiyi hər bir hərəkəti hiss edən insanlardır, lakin onlar ruhaniyyət haqqında yazdıqda öz hisslərini texniki terminlərlə ötürürlər. Buna görə də, əgər oxucu kitablarda təsvir olunan ekrana (masax) və gücə sahibdirsə, o, kitablarda təsvir olunan eyni hərəkətləri təkrarlayaraq sözləri hisslərə çevirə bilər.