Hevruta - 17-ci Dərsin davamı - Kabala Hikmətinə görə TANAX-ın ruhani mənası
Hevruta -17-ci Dərsin davamı - Kabala Hikmətinə görə TANAX-ın ruhani mənası
Mənbələrdən
“…Kabala elminin daxili hissəsi Tövratın, Talmudun və əfsanələrin daxili hissəsindən fərqlənmir. Onların arasındakı yeganə fərq izahlarında olur.
Bu, dörd dilə tərcümə edilmiş bir elmə bənzəyir. Aydındır ki, dil dəyişsə də elmin mahiyyəti heç dəyişmir. Biz yalnız düşünməliyik ki, bu elmi oxucuya çatdırmaq üçün hansı tərcümə daha münasibdir.”
— Baal Sulam, “Kabalanın Tədrisi və Onun Mahiyyəti”
“Yeni başlayanlar üçün bu çətindir, çünki onlar məsələləri cismani zaman, məkan, dəyişmə və mübadilə sərhədləri vasitəsilə qavrayırlar. Lakin müəlliflər bunları yalnız yuxarı köklərə işarə edən əlamətlər kimi istifadə etmişlər.”
— Baal Sulam, “On Sfirotun Tədrisi ”, 1-ci hissə, 1-ci fəsil, Daxili Nur, s.1
“Bu elmlə məşğul olarkən çox ciddi bir şərt var: məsələləri xəyali və cismani anlayışlarla maddiləşdirməmək. Çünki belə etdikdə insan “Özün üçün büt və ya hər hansı bir surət yaratma” qadağasını pozur.
Belə olduqda insan fayda almaq əvəzinə zərər görür.”
— Baal Sulam, “On Sfirotun Tədrisinə Giriş”, məktub 156
Budaqların dili
Kabalistlər “budaqların dili” adlanan xüsusi bir dili seçmişlər. Bunun səbəbi budur ki, bizim dünyamızda mövcud olan hər şey — cansız, bitki, heyvan və insan səviyyələri — keçmişdə baş verən, indi baş verən və gələcəkdə baş verəcək bütün hadisələr, yəni bütün varlıqlar və onların idarəsi Yaradan tərəfindən emanasiya olunur və bizim dünyamızda görünməzdən əvvəl bütün ruhani aləmlərdən keçir. Bütün bu idarə yuxarıdan aşağıya doğru daim yenilənir və bizim dünyamıza enir.
Bizim dünyamızda mövcud olan hər şey Ali aləmdən gəlir və tədricən bizim dünyaya enir. Bizim dünyamızdakı hər şey Ali aləmdən gəldiyi üçün, bizim dünyamızdakı obyektlərlə onların nəticələri, səbəbləri və ruhani aləmdəki kökləri arasında çox dəqiq bir əlaqə mövcuddur.
Bu dəqiq əlaqəni müəyyən edən kabalistlər həm ali obyektləri (yəni hər şeyin qaynaqlandığı kökləri), həm də bizim dünyamızdakı aşağı obyektləri (yuxarıdan — səbəbindən və idarəedici qüvvəsindən — alan obyektləri) görürlər. Onlar bunu şüurlu şəkildə hiss etməsələr belə, hər bir əlaqəni dəqiq müəyyən edə bilirlər. Buna görə də onlar Ali aləmlərdəki kökləri onların maddi nəticələrinin adları ilə, yəni bizim dünyamızdakı budaqların adları ilə adlandırırlar. Buna görə bu dil “budaqların dili” adlanır, “köklərin dili” yox. Köklər budaqların adları ilə çağırılır, əksinə deyil. Beləliklə kabalistlər elə bir dil tapmışlar ki, gündəlik sözlərdən istifadə etməklə ruhani aləmi dəqiq təsvir edə bilirlər. Başqa dil ola bilməz, çünki hər iki aləmdə mövcud olan insanlar üçün başqa sözlər yoxdur. Buna görə də Ali aləmi təsvir etmək üçün kabalistlər bizim dünyamızın adlarını götürür və onları Ali aləmdəki obyektləri, yəni bizim dünyamızın köklərini təsvir etmək üçün istifadə edirlər.
Lakin bunu bilməyən bir insan üçün kabalistik kitab sanki bizim dünyamız haqqında bir hekayə danışır. Bu sözlər isə kabalisti çaşdırmır, çünki o kitabın əslində nədən danışdığını aydın görür. O dəqiq bilir ki, bizim dünyamızdakı hansı budaq (yəni nəticə) Yuxarı aləmdəki hansı kökə uyğun gəlir.
Məsələn, kabalistik ədəbiyyatda “Yeruşalayim” fiziki şəhəri ifadə etmir, müəyyən ruhani qüvvələri və ruhani enerjinin müəyyən bir mərkəzini bildirir ki, bu da ruhani aləmlər sistemində xüsusi bir yerə malikdir. Bundan başqa, Kabala kitablarında insan bədəninin hissələri — məsələn “Roş” (baş), “Quf” (bədən), “xaze” (sinə), “Pe” (ağız), “Eynaim” (gözlər) və s. — onların ruhani köklərinə işarə edir. “Roş” sözü ruhani obyektin qərar qəbul edən hissəsini bildirir, “Quf” isə icraedici funksiyaların cəmləşdiyi hissəni ifadə edir.
Başlanğıcda – Bereşit
Başlanğıcda Yaradan göyləri və yeri yaratdı. Yer isə formasız və boş idi, dərinliyin üzərində qaranlıq var idi və Yaradanın ruhu suların səthi üzərində hərəkət edirdi. Və Yaradan dedi: “Nur olsun”. Və nur oldu. Yaradan nuru gördü ki, yaxşıdır və Yaradan nuru qaranlıqdan ayırdı. Yaradan nuru Gün adlandırdı, qaranlığı isə Gecə adlandırdı. Axşam oldu və səhər oldu — bir gün.
Bereşit (Yaradılış), Tövratın (Beş Kitabın) birinci fəsli bu sözlərlə başlayır. Bu sözlər müəyyən bir təsəvvür oyadır. Biz bu sözlərin pşat səviyyəsində (sadə, literal mənada) müxtəlif şərhlərini eşitmişik. Lakin bu sadə şərhlər çoxlu suallar yaradır; onlarda məntiq və elmi yanaşma çatışmır. Kabalistlər bunu belə izah edirlər.
Bütün müqəddəs kitablar yalnız ruhani aləmdən, onun necə yaradılmasından və sonradan bizim dünyamızın ondan necə yarandığından danışır. Bundan əlavə, bu kitablar yalnız mövcud olanı təsvir etmir, həm də insana o aləmi görə bilməyi öyrədir.
Ali aləmin tədricən aşkarlanması insanın ruhani yüksəlişi, yaxud ruhani pillələr üzrə qalxması adlanır. Ruhani aləmi təsvir etmək üçün kitablarda bir neçə üsuldan istifadə olunur. Kabala Yuxarı aləmin quruluşu haqqında elmdir; onu təsvir etmək üçün sfirotların, partsufimlərin dilindən, qrafiklərdən və rəsmlərdən istifadə edir. Tövrat isə Yuxarı aləmi gündəlik dil vasitəsilə təsvir edir. Bundan başqa, məcazi dil və qanunların dili də vardır. İndi biz Tövratın dilini kabalistik dilə çevirməyə çalışacağıq.
Tövrat Ali aləmin meydana çıxmasını, onun quruluşunu və inkişafını təsvir edir, sonra isə bizim yaradılış prosesimizi göstərir. Lakin burada söhbət bizim dünyamızın insanından getmir. Tövrat almaq istəyinin (ruh və ya Adam adlanan) yaradılmasından danışır ki, bu yaradılmış arzu — ruh — əbədi və mütləq həzzlə doldurulsun. Həzz almaq arzusu yeganə yaradılışdır. Ondan başqa yalnız Yaradan var. Beləliklə, Yaradanın xaricində olan hər şey yalnız həzz almaq arzusunun müxtəlif ölçüləridir.
Bizim dünyamızda da eyni şey baş verir. Bütün obyektləri bir-birindən ayıran yeganə şey həzz almaq arzusunun müxtəlif miqdarıdır və bu, hər bir obyektin bütün xüsusiyyətlərini müəyyən edir. Həzz almaq istəyi beş səviyyədən ibarətdir və bu beş hissə — yaradılışın istəyi — sfirot adlanır: Keter, Xoxma, Bina, Tiferet və Malxut. Yaradan yaradılışı tam şəkildə həzzlə doldurmaq istəyir ki, yaradılış kamilliyi və əbədiliyi hiss etsin. Çünki Yaradanın özü də məhz bu vəziyyətdə mövcuddur və bunu bizə bəxş etmək istəyir.
Yaradan kamildir və təkdir. Kamilliyə malik olduğu üçün O, öz kamilliyini, öz vəziyyətini yaratdıqlarına bəxş etmək istəyir. Buna görə də yaradılışın məqsədi Yaradanın kamilliyinə çatmaq və Yaradanın vermək istədiyini qəbul edə bilməkdir.
Kabala bizim dünyamızdakı hadisələrlə məşğul olmur. O, Yuxarı aləmdə baş verən hadisələri araşdırır; bütün qüvvələr oradan bizim dünyamıza enmiş və burada baş verən hər şeyi doğurmuş və hərəkətə gətirmişdir. Kabalanı öyrənməklə insan Yuxarı aləmi görməyə başlayır. İnsan Yaradanı və Onun ruhani aləmi necə yaratdığını dərk edə bilir. Kabala dilində bu hərəkət “Yaradılışın birinci günü” adlanır. Sonrakı hərəkətlərində (yəni sonrakı günlərdə) Yaradan Ali aləmin idarəedici qüvvələrini yaratdı. Yaradanın sonuncu, altıncı əməli (yaradılışın altıncı günü) Adamın yaradılması oldu.
Adam Yaradanın sonuncu əməli olduğuna görə, o bütün yaradılışın məqsədidir. Ondan əvvəl yaradılan hər şey onun üçün yaradılmışdır. Bəs Adamın taleyi nədir? Adam Yaradanla bənzərliyə çatmalıdır, Ona tam bərabər olmalı və özü bütün mövcudluq və öz taleyi üzərində hökmranlıq etməlidir. Bundan əlavə, biz bu ən yüksək və kamil vəziyyətə öz gücümüzlə çatmağa borcluyuq. Öz gücümüzlə çatmaq o deməkdir ki, əvvəlcə biz ən pis vəziyyətə — Yaradanın vəziyyətinə tam zidd olan vəziyyətə — çatmalı və sonra ondan öz iradəmizlə yüksəlməliyik.
Kabalanın köməyi ilə insan iki aləmi — bizim dünyamızı və Yuxarı aləmi — həmçinin onların qarşılıqlı əlaqəsini görür. Məlumat Ali aləmdən emanasiya olunur və gözlərimizin önündə maddədə həyata keçir. Buna bizim reaksiyamız (yuxarıdan məlumat formasında enən şeyə) yenidən Ali aləmə qalxır və gələcəyimizin hansı şəkildə — yaxşı və ya pis — enib maddiləşəcəyini müəyyən edir. Beləliklə, Yaradan (ən yüksək səviyyədə mövcud olan) yaradılışı Özünə zidd olan xüsusiyyətdən yaratdı. O, onu nurla doldurdu və sonra onu nurdan boşaldaraq “bizim dünya” adlanan vəziyyətə endirdi.
Ruhani pillələr üzrə qalxaraq yaradılış bu dünyaya enməzdən əvvəl malik olduğundan dəfələrlə böyük həzzi qəbul etməyə layiq olur. Bundan əlavə, yaradılışın iki zidd qüvvəsi arasında — öz eqoizmi və Yaradan arasında — sərbəst fəaliyyət göstərmək gücü və imkanı olmalıdır və sonra o, öz yolunu müstəqil şəkildə seçməlidir.
Bu şərtləri yaradılışa vermək üçün Yaradan aşağıdakıları etməlidir:
- Varlığı Özündən tam uzaqlaşdırmaq,
- Ona inkişaf edib bu mövcudluğu dərk etmək imkanı vermək,
- Ona azad seçim imkanı vermək.
Yaradan bizə bu şərtləri tədricən verir. Əvvəlcə yaradılış, Yaradanı hiss edərək (nurla dolu halda), müstəqil deyil. O, tam şəkildə nur tərəfindən idarə olunur və nur yaradılışa öz qaydalarını diktə edir və öz xüsusiyyətlərini ona ötürür. Varlıqları Yaradan qarşısında müstəqil etmək üçün O, Özünü tam uzaqlaşdırmalıdır. Başqa sözlə, varlıq nurdan azad olduqda fəaliyyət azadlığı qazanır. Ruhani kli (qab) daxilindən nurun çıxarılması əməli “ixtisar” adlanır.
Tövrat “başlanğıcda” (Bereşit) sözləri ilə başlayır və bu Yaradanın varlıqdan uzaqlaşma prosesinin başlanğıcıdır. “Bereşit” sözü “bar” — “çöldə” sözündən yaranmışdır. Yəni bu, Yaradanın daxilindən çıxaraq ayrı bir vəziyyətə keçidi təsvir edir — göy ilə yer arasında. “Başlanğıcda Yaradan göyləri və yeri yaratdı.” Göy — altruistik xüsusiyyətlərə malik Bina sfirasıdır. Yer — yerə aid, eqoistik xüsusiyyətlərə malik Malxut sfirasıdır. Bütün mövcudluq sisteminin əsasını təşkil edən bu iki zidd xüsusiyyət arasında bizim ruhumuz asılı vəziyyətdə dayanır.
Tövrat varlığın doğulmasından, Ali aləmin yaranmasından və insanın yaradılmasından başlayır. O, yaradılışın sonundan başlamır. Tövratın funksiyası bu dünyanın insanlarına ən yaxşı və ən kamil vəziyyətə necə yüksəlməyi öyrətməkdir. İlkin vəziyyətində varlıq (ruh və ya Adam) islah olunmuş deyil. O, özünü islah etməli və “Son İslah” adlanan vəziyyətə çatmalıdır. Təsəvvür edin ki, iş üçün sizə lazım olan bir alət qırılıb. Deməli, əvvəlcə onu düzəltmək lazımdır və yalnız bundan sonra istifadə etmək olar. Eləcə də Tövrat bizə bu qırılmış aləti — yuxarıdan aldığımız ruhu — necə düzəltməyi öyrədir.
İslah zamanı insan iki aləm arasında mövcuddur: yuxarı və aşağı aləm. İslah prosesi zamanı ruh zəruri bacarıqlar, bilik və təcrübə əldə edir. Ən əsası isə insan yeni hisslər və yeni ruhani xüsusiyyətlər qazanır. İnsan ruhunu tam şəkildə islah etdikdə, o elə xüsusiyyətlər əldə edir ki, bu xüsusiyyətlər ona Yuxarı aləmdə tam şəkildə mövcud olmağa imkan verir — əbədilikdə, sülhdə və kamillikdə.
Nə kabalistik mənbələr, nə də Tövrat bu xüsusi vəziyyəti təsvir etmir. Onu təsvir etmək mümkün deyil, çünki dilimizdə ona uyğun heç bir analoq yoxdur. Yalnız bütün ilkin islah mərhələlərindən keçib Son İslaha çatanlar bu vəziyyətə nail olurlar. Son İslahdan sonra olan şeylər heç bir yerdə təsvir olunmur. Məhz burada “Tövratın sirləri” yerləşir.
Belə kitablarda — məsələn, “Zoar”da və Talmudda — yalnız bir neçə işarə vardır. Bu xüsusi, gizli vəziyyətlər “Maase Merkava” və “Maase Bereşit” adlanır. Lakin bunlar yalnız işarələrdir. Əslində isə bu vəziyyətləri, bu ruhani aləmləri sözlərlə təsvir etmək mümkün deyil, çünki bizim sözlərimiz, hərflərimiz və terminlərimiz islah sistemimizdən götürülmüşdür və yalnız həmin sistem daxilində keçərlidir. İslah sistemimizdən kənarda mövcud olan şeylər haqqında isə bizim heç bir anlayışımız yoxdur və onları insan dilinə çevirmək və anlayışlarımız və təriflər sisteminə sığdırmaq mümkün deyil.
“Başlanğıcda Yaradan göyləri və yeri yaratdı” ifadəsi iki xüsusiyyətin yaradılmasını bildirir: eqoizm və altruizm. “Yer” adlanan eqoistik xüsusiyyət “göy” adlanan altruistik xüsusiyyətin köməyi ilə islah olunur. İslah prosesi yeddi mərhələdən ibarətdir və “yaradılışın yeddi günü” adlanır. Əlbəttə, bu şərti addır. Bunun yer üzündəki yeddi günlə heç bir əlaqəsi yoxdur; bu nə yer üzündəki gündüz və gecə ilə, nə də işıq və qaranlıqla bağlıdır. Bu, bu islah mərhələlərindən keçən insanın ruhani vəziyyətlərini və ruhani hisslərini bildirir. Burada ruhun “yer” adlanan səviyyədə mövcud olduğu halda necə islah olunduğunu göstərən sistemdən danışılır.
Ruhu Sfira Malxut səviyyəsindən Sfira Bina səviyyəsinə qaldırmaq lazımdır. Bu o deməkdir ki, Malxutun eqoistik xüsusiyyəti Bina’nın altruistik xüsusiyyətinə çevrilməlidir. Buna “həftənin yeddi günü” adlanan ardıcıl yeddi islah vasitəsilə nail olunur. Tövrat hər “gün” insanın ruhu ilə nə etməli olduğunu izah edir.
Birinci Gün
Başlanğıcda Yaradan göyləri və yeri yaratdı. Yer isə formasız və boş idi, dərinliyin üzərində qaranlıq var idi və Yaradanın ruhu suların səthi üzərində hərəkət edirdi. Və Yaradan dedi: “Nur olsun”. Və nur oldu. Yaradan nuru gördü ki, yaxşıdır və Yaradan nuru qaranlıqdan ayırdı. Yaradan nuru Gün adlandırdı, qaranlığı isə Gecə adlandırdı. Axşam oldu və səhər oldu — bir gün.
“Yaradan nuru qaranlıqdan ayırdı” nə deməkdir? İslahlarımızda biz Yaradanın hərəkətlərini izləməliyik. Buna görə də yerinə yetirməli olduğumuz ilk əmr budur ki, öz içimizdəki düşüncə və arzuları ayıraq və görək onların hansı təmizdir — “göy”, hansı qaranlıqdır — “yer”adlanır. Bu proses “Akarat haRa” (şərin dərk edilməsi) adlanır. Bu, kabalistik kitabları öyrənərkən və kabalistik qrup daxilində münasibətlər zamanı baş verir; biz öz xüsusiyyətlərimizi təhlil etməyə başlayırıq. Ruhani xüsusiyyətləri heyvani xüsusiyyətlərlə qarşılaşdırmaq, onları bir-birindən ayırmaq və fərqləndirmək — islahın ilk addımını təşkil edir. Bu, insanın öz daxilində İnsanı yaratmasının birinci günüdür.
İkinci Gün
Və Yaradan dedi: “Suların ortasında bir səma qübbəsi olsun və suları sulardan ayırsın.” Yaradan səma qübbəsini yaratdı və qübbənin altındakı suları qübbənin üstündəki sulardan ayırdı; və belə oldu. Yaradan səma qübbəsini Göy adlandırdı. Axşam oldu və səhər oldu — ikinci gün.
Öz daxilimizdə eqoistik və altruistik xüsusiyyətləri ayırdıqdan sonra onları islah etməyə başlamalıyıq. Bu, Yaradanın xüsusi nuru vasitəsilə edilir. Yaradan iki növ nur yayır: Hochma nuru və Hasadim nuru. Hasadim nurunun (mərhəmət nurunun) xüsusiyyətindən istifadə edərək — bu “su” adlanır — biz bəxş etmə, altruizm xüsusiyyətini mənimsəyirik.
“Yer” — hər şeyi qəbul etmək və öz daxilində udmaq istəyən eqoistik xüsusiyyətdir və bu bizim ilkin təbiətimizdir. Su isə əta etmə xüsusiyyətidir; o, yeri isladır və həyatın yaranması üçün imkan yaradır. Əta etmə xüsusiyyəti eqoizmi islah edir və onu düzgün istifadə etməyə imkan verir — həm şəxsi fayda üçün, həm də başqalarının xeyri üçün. Əta etmə ilə islah olunmuş eqoizmdə insan Ali Aləmi (Yaradanı) hiss edir və öz əvvəlki həyatlarını, həmçinin yaradılış məqsədinə aparan yolu görür. Ruh əbədidir və bədəndən bədənə keçir. Beləliklə insan bütün əvvəlki gilgullarını məhz orada görür. Ruhunu islah etməmiş insan bu dünyanın üzərində heç nəyi görə bilməz.
Üçüncü Gün
Və Yaradan dedi: “Göyün altındakı sular bir yerə toplansın və quru torpaq görünsün.” Və belə oldu. Yaradan quru torpağı Yer adlandırdı, suların toplanmasını isə Dənizlər adlandırdı; və Yaradan gördü ki, yaxşıdır. Və Yaradan dedi: “Yer ot, toxum verən bitki və növünə görə meyvə verən ağac yetişdirsin; onun toxumu onun daxilində olsun.” Və belə oldu. Yer növünə görə toxum verən ot və növünə görə meyvə verən ağac yetişdirdi; və Yaradan gördü ki, yaxşıdır. Axşam oldu və səhər oldu — üçüncü gün.
Sular göyün altında bir yerə toplandı və quru torpaq göründü. İlkin Yerin bir hissəsi sulardan üzə çıxır. Su yeri islah etdikdən sonra o həyatın yaranması üçün uyğun olur, çünki indi yer həm suyun xüsusiyyətlərini, həm də yerin xüsusiyyətlərini özündə daşıyır. Su öz-özlüyündə həyat üçün quru torpaq qədər dağıdıcıdır. Xatırlayın ki, Nuh quru torpaq tapmaq üçün gəmidən göyərçin göndərmişdi. İnsanın ruhunun daxilində “göy” və “yer” adlanan altruistik və eqoistik xüsusiyyətlərin düzgün birləşməsi islahın və insanın daxilində Yaradanın xüsusiyyətlərinin tətbiqinin əsasını təşkil edir.
Bu islah “Kav Emtzai” (orta xətt) adlanır. Bizim təbii eqoistik təbiətimiz “yer” adlanır və sol xətti təmsil edir. Sağ xətt Yaradanın xüsusiyyətlərini, yəni suyun xüsusiyyətlərini — altruizmi və əta etməni — təmsil edir. Orta xətt isə məhz insanın nail olmalı olduğu şeydir, yəni “həyatı seçmək”. Başqa sözlə, insan “su”dan o qədər götürməlidir ki, onu “yer”lə birləşdirə bilsin və bu iki xətt bir-birini tamamlayaraq meyvə versin. Bu xüsusiyyətlərin birləşməsindən Yer “Həyat Ağacı”nı yetişdirir; bu isə bütün yaradılışı hiss edə bilən və bütün aləmlərdə xoşbəxt və əbədi mövcud olan ruhani insanı bildirir.
Biz əbədi mövcuduq, çünki özümüzü keçici bədənlə deyil, əbədi ruhla eyniləşdiririk. Biz özümüzü ruh kimi hiss etməyə başlayırıq və bədənimizi müvəqqəti bir qabıq kimi qəbul edirik. Bədəni deyil, ruhu öz kimliyi kimi qəbul etməyə doğru bu keçid tamamilə psixoloji xarakter daşıyır və insan Bina xüsusiyyətini əldə etdikcə baş verir.
Ümumi ruh həzz və zövq almaq istəyindən — sadəcə olaraq “almaq istəyi”ndən — yaradılmışdır. Bu istək ruhun əsasını təşkil edir və altı xüsusiyyət tərəfindən təsirlənir: Xesed, Qvura, Tifferet, Netsax, Xod və Yesod. Bu xüsusiyyətlər maddəyə — almaq istəyinə — daxil olaraq onu Yaradan olan yuxarı qüvvə ilə uyğun şəkildə formalaşdırmışdır. İnsanın “Adam” adlandırılmasının səbəbi də bundadır: bu söz Adamah sözündəndir və “Adameh la Elyon” — “Mən Ən Ucaya bənzər olacağam” (Yeşaya, 14:14) ifadəsindən gəlir. Bu, Adamın Yaradanla bənzərliyinə — ali əta etməyə, ali sevgiyə — onu yaradan ali qüvvəyə bənzəməsinə işarə edir.
Adam ruhun elə bir quruluşudur ki, forma etibarilə Yaradanla bərabərdir və Eden bağında Onunla dvekut (birləşmə) halındadır. Bağ “istək” deməkdir və bağ yaradılmış varlığın bir hissəsidir — Adamın mahiyyəti, yəni almaq istəyidir. Eden isə əta etmə dərəcəsini, Bina dərəcəsini bildirir. Bina dərəcəsində olan Adam Eden bağında yerləşir.
Bereşit (başlanğıcda) o deməkdir ki, Yaradan altı xüsusiyyət və insanı yaratdı. İnsan daxilində Yaradanla bənzər olmağa imkan verən bütün xüsusiyyətlər mövcuddur. Əslində yaradılışın işi də budur — mahiyyəti, yəni almaq istəyini qurmaq. Bu xüsusiyyətlər almaq istəyinə daxil olur ki, ruh kimi quruluş Yaradanın vəziyyətinə çata bilsin.
Dördüncü Gün
Və Yaradan dedi: “Göyün qübbəsində nur saçanlar olsun ki, gündüzü gecədən ayırsınlar; onlar əlamətlər, zamanlar, günlər və illər üçün olsunlar; göyün qübbəsində nur saçanlar olsunlar ki, yer üzünə işıq versinlər.” Və belə oldu. Yaradan iki böyük nur yaratdı: gündüzə hökm edən böyük nuru və gecəyə hökm edən kiçik nuru, həmçinin ulduzları. Yaradan onları göyün qübbəsində yerləşdirdi ki, yer üzünə işıq versinlər, gündüzə və gecəyə hökm etsinlər və nuru qaranlıqdan ayırsınlar; və Yaradan gördü ki, yaxşıdır. Axşam oldu və səhər oldu — dördüncü gün.
Dördüncü gün göy qübbəsindəki nur gündüz və gecənin, ayların və illərin dəyişməsini göstərmək üçün ortaya çıxdı. İslah kainatın ən kiçik hissəsində də, bütün kainatda da baş verir. Yaradılış bütövlükdə Adam və ya Ruh adlanır; onun hissələri isə fərdi ruhlar və ya “Bnei Adam” (Adamın oğulları) adlanır. Hər bir fərdi ruh ümumi ruh kimi eyni islah mərhələlərindən keçir.
Beşinci Gün
Və Yaradan dedi: “Sular canlı varlıqların çoxluğu ilə dolsun və quşlar göyün açıq qübbəsində yer üzünün üzərində uçsun.” Yaradan böyük dəniz canlılarını və suların növünə görə çoxaldığı bütün canlıları, həmçinin növünə görə hər qanadlı quşu yaratdı; və Yaradan gördü ki, yaxşıdır. Yaradan onları xeyir-dua ilə dedi: “Artın və çoxalın, dənizlərin sularını doldurun və quşlar yer üzündə çoxalsın.” Axşam oldu və səhər oldu — beşinci gün.
Zoar kitabı izah edir ki, hər gün “Eyxalot”un (səmavi məskənlərin) qurulmasıdır, yəni boşluğun (arzunun) qurulmasıdır. Ruhun eqoistik xüsusiyyətləri altruistik xüsusiyyətlərə çevrildikcə, onlar tədricən Ali nurla dolur. Klinik ölüm yaşamış insanlar müəyyən dərəcədə bu Ali nuru hiss etmiş və sonra sülh və sevinc dolu xüsusi, sanki səmavi bir hiss haqqında danışmışlar. Bu boşluqların tədricən dolması bütün ruhları son islah və kamillik vəziyyətinə doğru aparır. Yuxarı aləmdə zaman yoxdur, çünki bütün bu vəziyyətlər kamildir və zaman anlayışı orada yox olur. Tövratın hekayəsi üçün də eyni şey doğrudur: orada zaman ayrılığı yoxdur və bütün hadisələr yalnız səbəb-nəticə əlaqələri ilə bağlanır. Biz görəcəyik ki, insan altıncı gün yaradılmış və günah edib aşağı aləmə düşməzdən əvvəl cəmi bir neçə saat mövcud olmuşdur. Onunla birlikdə bütün dünya da düşmüşdür.
Altıncı Gün
Və Yaradan insanı Öz surətində yaratdı, Yaradanın surətində onu yaratdı; … və Yaradan onlara dedi: … dənizin balıqları üzərində, göyün quşları üzərində və yer üzündə hərəkət edən bütün canlılar üzərində hökmranlıq edin.
“Öz surətində” nə deməkdir? Tövratda “Öz surətində” belə yazılıb: “Be Tselem Elokim Bara…”. “Tselem” Bina’nın bir hissəsini bildirir; o, Bina’dan enərək ruhun daxilinə daxil olur və ruhda Yaradanın xüsusiyyətlərini yerləşdirir. Başqa sözlə, Partsuf Bina Ali idarənin alətini təmsil edir; o, bütün ruhları, onların yollarını və islah qaydasını idarə edir. Bizimlə baş verən hər şey Bina’dan gəlir. Malxut isə islah olunmalı olan bütün ruhların toplusudur. Malxutu islah etmək üçün Bina’dan xüsusi bir alət emanasiya olunur. O, Bina’dan enərək ona daxil olur və onun islah olunmasına imkan verir. Hər bir ruhun Malxutunun yuxarıdan aldığı bu özünü islah sistemi “Tselem” — “surət” adlanır. Bununla biz Yaradanın xüsusiyyətlərinin toplusunu, yəni Yaradanın surətini nəzərdə tuturuq.
Yaradılış proqramı haqqında məlumat olmadan və ruhani aləmləri hiss etmədən biz necə hərəkət etməli olduğumuzu, hansı addımları atmalı olduğumuzu bilmirik. Bizdən nə tələb olunduğunu başa düşə bilmirik. İrəliləmək üçün lazım olan bu vasitələrə malik olmaq üçün yuxarı dərəcə olan Bina bizə nə etməli olduğumuzu öyrətməlidir. Tselem (Bina’dan enən köməkçi alət) bizim daxilimizdə məhz bunu edir. O, ruhumuzun daxilinə yerləşir və müxtəlif zəruri islahları oyadır. Buna görə deyilir ki, Tselem bizi İnsan halına gətirməyə kömək edir.
Yeddinci gün insan getdikcə daha yüksək qalxdı. O, öz daxilində altı dəfə islah etdi: Xesed, Qvura, Tifferet, Netsax, Xod, Yesod. Bu altı ardıcıl islah altı gün və ya yaradılışın altı min ili adlanır. Son sfira (yəni Malxut) özünü islah etməyə qadir deyil. Lakin Malxut əvvəlki altı sfiranın xüsusiyyətlərini mənimsədikdən sonra onların xüsusiyyətlərini qəbul edə bilir. Buna görə yeddinci günün mahiyyəti ondan ibarətdir ki, altı gün ərzində toplanan və yaradılan hər şey Malxuta daxil olur. Şənbə xüsusi gün sayılır, çünki bu vəziyyətdə ruhlar Yuxarı nurla dolur. Yeganə şərt bu prosesi “maneə törətməməkdir” — buna görə də bu gün istirahət günü kimi simvolizə olunur.
Sual: Biz bu proseslərə təsir göstərə bilərikmi, zamanı “sıxaraq” yaradılış məqsədinə gedən yolumuzu qısalda bilərikmi?
Bizim edə biləcəyimiz yeganə şey yuxarıdan bizə təyin edilmiş yeddi min illik prosesi sürətləndirməkdir. Bu prosesə fərdi şəkildə yaxınlaşa bilənlər Ali aləmə daxil olur və kamil reallığa daha tez çatırlar. Həmçinin islah yolu (əgər o şüurlu şəkildə və şəxsi səylərlə həyata keçirilirsə) taleyin davamlı zərbələri kimi deyil, daxili ilham və romantik yüksəliş kimi hiss olunur.
Biz bütün mövcudluğun quruluşunu və fəaliyyətini öyrənirik ki, bu prosesə necə müdaxilə edib onu dəyişdirə biləcəyimizi aydın başa düşək. Ümumiyyətlə, insan öz kökünə birbaşa təsir göstərə bilməz. O, aşağı dərəcədə mövcuddur və yuxarı dərəcənin nəticəsidir. Lakin özümüzü islah edərək və kökümüzə bənzər hala gələrək, yuxarıdan aldığımızın daxili hissini dəyişə bilərik. Taleyin zərbələri, daimi problemlər və gündəlik çətinliklər əvəzinə biz səadət, sülh, kamillik və tam bilik hiss etməyə başlayırıq. Yaradan bizi bu dünyaya ona görə qoyub ki, Kabala vasitəsilə Ali aləmi mənimsəyək və öz taleyimiz üzərində hökmranlıq etməyə başlayaq.
Xoşbəxtlikdən zaman bizim xeyrimizə işləyir. “Zoar Kitabına Giriş”də deyildiyi kimi, bütün bəşəriyyətin daxili-ruhani və xarici-fiziki qurtuluş zamanı yaxınlaşır. İnsan bu dünyada onun haqqında heç bir biliyə malik olmadan yaşaya bilmədiyi kimi, ruh da bədən öldükdən sonra Ali aləmdə əvvəlcədən müəyyən bilik əldə etmədən mövcud ola bilməz. Buna görə də Kabala biliyi bu dünyada rahat mövcudluğu təmin edir və gələcək aləmdə əbədi və kamil mövcudluğu təsdiqləyir.
Lüğət
Bereşit
Bereşit (başlanğıcda) o deməkdir ki, Yaradan altı xüsusiyyət və insanı yaratdı. İnsan daxilində Yaradanla bənzər olmağa imkan verən bütün xüsusiyyətlər mövcuddur. Əslində yaradılışın işi də budur — mahiyyəti, almaq istəyini qurmaq. Bu xüsusiyyətlər almaq istəyinə daxil olur ki, ruh kimi quruluş Yaradanın vəziyyətinə çata bilsin.
Şabat
Bu insanın son islahıdır, o zaman insan Eden bağına qayıdır. Bu, hamımızın yenidən bir ruhda birləşdiyi vəziyyətdir.
Eden Bağı
Eden bağında hamımız qarşılıqlı əta etmə vəziyyətində, tam qarşılıqlı zəmanətdə oluruq. Atsilut aləmi.
Bilik Ağacı
“Bilik Ağacı” ən böyük nurdur. O əvvəlcə almaq niyyəti ilə qəbul edilmişdi və bu da ruhun qırılmasına səbəb olmuşdu. Gələcəkdə isə biz həmin nuru qəbul edəcəyik, lakin əta etmək niyyəti ilə.