Ang Apat na Salik na Humuhubog sa Kalikasan ng Tao: Saan Talaga Nakasalalay ang Ating Malayang Kalooban?

Kagabi, nagkaroon ang youth community ng isang napakalalim at makapangyarihang aral tungkol sa malayang pagpapasya (free will).

Narito ang mga mahahalagang punto:

Karamihan sa atin ay namumuhay na may malalim na paniniwalang tayo ang ganap na may kontrol sa ating sariling kapalaran. Natural nating ipinagmamalaki ang ating mga paniniwala, mga piniling landas sa karera, mga panlasa sa kagandahan at estilo, at mga pangunahing pagpapahalaga, dahil itinuturing natin ang mga ito bilang bunga ng sarili nating pag-iisip at malayang pagpapasya.

Gayunman, kapag sinuri natin ang kalikasan ng tao sa pamamagitan ng karunungan ng Kabbalah—partikular na sa mahalagang sanaysay ni Baal HaSulam na The Freedom—makikita natin na ang ganitong panloob na pananaw ay higit na isang ilusyon.

Hindi nagsisimula ang tao sa buhay bilang isang blangkong pahina, at hindi rin tayo umiiral nang hiwalay sa ating kapaligiran. Ang bawat kaisipan, gawi, at pagnanais na umuusbong sa loob natin ay hinuhubog ng apat na tiyak na salik na kumikilos nang higit sa ating direktang kontrol. Hinuhubog tayo ng mga ito na parang luwad sa kamay ng isang magpapalayok.

Ang unang pangunahing salik ay Ang Batayang Materyal (HaMatzeh)—ang ating minanang hilaw na materyal. Kung paanong ang butil ng trigo na itinanim sa lupa ay kailangang mabulok at mawala ang dati nitong anyo upang makapaglabas ng bagong tangkay, ang paunang genetic at espirituwal na binhi kung saan tayo nabuo ay iniiwan ang malay na pag-iisip ng ating mga ninuno at nagiging mga nakatagong puwersa sa loob natin.

Ang dating mga pinag-isipang konklusyon ng mga nakaraang salinlahi ay nagiging likas na mga hilig, mga katangiang hindi natin namamalayan, at mga emosyonal na pagkiling sa susunod na salinlahi. Ang pamana na ito ay hindi lamang pisikal; kasama rin dito ang ating espirituwal na blueprint—ang likas nating pagkahilig sa pagiging mapagbigay o maramot, mapagduda o may pananampalataya, mahinhin o matapang.

Dahil sa prosesong ito ng pagkawala ng dating anyo at muling paglitaw sa bagong anyo, ang isang katangian sa isang anak ay maaari pang lumitaw na eksaktong kabaligtaran ng katangian ng kanyang magulang.

Ang mapagpakumbabang katotohanan ay na ang karaniwan nating ipinagtatanggol bilang ating “tunay na sarili” ay higit sa lahat isang minanang panimulang kalagayan na tinanggap na natin nang buo, nang hindi natin ito pinili.

Ang ikalawa at ikatlong salik ay namamahala sa kung paano lumalago at nagbabago ang panimulang kalagayang ito sa pamamagitan ng Kapaligiran at Gawi (Environment and Habit).

Bilang isang hilaw na materyal, ang tao ay patuloy at aktibong nakikipag-ugnayan sa lipunan. Ang kapaligiran ay gumaganap na parang isang hurno, na unti-unting nagbibigay ng kongkretong nilalaman sa ating mga natutulog na hilig at katangian. Binibigyan tayo nito ng mga opinyon, pagpapahalaga, at mga paliwanag na nagbibigay-katwiran sa ating mga paniniwala, hanggang sa lubos tayong makumbinsi na tayo mismo ang nakarating sa mga konklusyong iyon nang malaya at walang impluwensiya.

Higit pa rito, ang lipunan ay nagsisilbing isang pansalang pumipili. Maaari nitong supilin ang mga nangingibabaw na minanang katangian hanggang sa halos tuluyang hindi na makita, habang maaari naman nitong palakasin ang maliliit na hilig hanggang sa maging pangunahing katangian ng ating personalidad.

Kasabay nito ay ang napakalaking kapangyarihan ng pag-uulit.

Hindi tulad ng mga halaman, ang tao ay may natatanging kakayahang bumuo ng isang “ikalawang kalikasan” (second nature). Sa pamamagitan ng palagian at sinasadyang paggawa ng ilang kilos—kahit ang mga ito ay salungat sa ating likas na hilig noong una—nakabubuo tayo ng ganap na bagong mga landas ng pag-uugali na kalaunan ay nagiging tila natural na sa atin.

Sa huli, ang ikaapat na salik ay ang mga Panlabas na Salik (External Factors) na ganap na hiwalay sa ating panloob na direksiyon—gaya ng mga pagbabago sa ekonomiya, mga pandaigdigang krisis, at mga banayad at hindi nakikitang puwersa ng mundong nakapaligid sa atin.

Nabubuhay tayo sa isang masalimuot na larangan ng mga impluwensiya na patuloy na nagbibigay ng presyon sa ating kamalayan at humuhubog sa ating mga pagpili sa mga paraang bihira nating mapansin.

Kung ang ating panimulang kalagayan ay itinakda ng ating pamana, ang ating mga kaisipan ay ginagabayan ng ating kapaligiran, at ang ating mga kilos ay naaapektuhan ng mga panlabas na puwersa, saan nga ba talaga umiiral ang kalayaan ng tao?

Ang sagot ni Baal HaSulam ay lubos na binabago ang ating pag-unawa sa awtonomiya o sariling pagpapasya.

Ang tunay na kalayaan ay hindi nakasalalay sa pagtatangkang baguhin ang ating pangunahing genetic na katangian, at hindi rin ito nangangahulugang basta na lamang natin susundin ang anumang pagnanais na biglang pumasok sa ating isipan.

Ang tanging tunay nating punto ng malayang pagpili ay nauuwi sa isang desisyon:

ang pagpili kung saang kapaligiran natin itatanim ang ating sarili.

Kung paanong hindi kayang baguhin ng isang magsasaka ang likas na katangian ng isang binhi, ngunit nasa kanyang kapangyarihan ang pagpili ng kalidad ng lupa, sikat ng araw, at pataba na matatanggap nito, ganoon din ang ating tunay na kalayaan: ang pagpapasya kung aling mga impluwensiya, komunidad, at pagpapahalaga ang pahihintulutan nating humubog sa ating magiging pagkatao.

Maaaring hindi natin mapili ang ating panimulang linya, ngunit nasa atin ang ganap na responsibilidad na piliin kung sino at ano ang pahihintulutan nating gumabay sa ating paglago.