Lekcja 8

Temat: Wolność woli – część 2

Wybrane fragmenty z Baal HaSulam Artykół “Wolność"

Wpływ środowiska
Drugim powodem jest niezmienne, bezpośrednie działanie przyczyny i skutku, związane z właściwościami samego źródła. Oznacza to, że, jak wyjaśniliśmy na przykładzie pszenicy rozkładającej się w ziemi, środowisko, w którym znajduje się źródło, takie jak gleba, minerały, woda, powietrze i słońce, wpływa na zasiew poprzez długi łańcuch przyczynowo-skutkowy w długim i stopniowym procesie, etap po etapie, aż do momentu dojrzewania.

Źródło to odzyskuje swój poprzedni kształt, kształt pszenicy, ale różni się jakością i ilością. Pod względem ogólnym pozostaje całkowicie niezmienione, dlatego nie wyrośnie z niego żadne ziarno ani owies. Jednak pod względem szczegółowym zmienia się pod względem ilości, ponieważ z jednego łodygi wyrasta kilkanaście lub kilkadziesiąt roślin, oraz pod względem jakości, ponieważ są one lepsze lub gorsze od poprzedniego kształtu pszenicy.

Tak samo jest tutaj: człowiek, jako „źródło”, jest umieszczony w środowisku, czyli w społeczeństwie. Jest on nieuchronnie pod jego wpływem, tak jak pszenica pod wpływem swojego środowiska, ponieważ źródło jest tylko surową formą. Tak więc, poprzez ciągły kontakt ze środowiskiem i społeczeństwem, jest on stopniowo pod ich wpływem poprzez łańcuch kolejnych stanów, jeden po drugim, jako przyczyna i skutek.

W tym czasie tendencje zawarte w jego źródle ulegają zmianie i przybierają formę pojęć. Na przykład, jeśli ktoś dziedziczy po swoich przodkach skłonność do skąpstwa, w miarę dorastania buduje dla siebie pojęcia i idee, które zdecydowanie prowadzą do wniosku, że skąpstwo jest dobre dla człowieka. Tak więc, mimo że jego ojciec był hojny, może odziedziczyć po nim negatywną skłonność - skąpstwo - ponieważ brak jest tak samo dziedzictwem jak posiadanie.

Albo jeśli ktoś odziedziczy po swoich przodkach skłonność do otwartości umysłu, buduje dla siebie koncepcje i wyciąga z nich wnioski, że dobrze jest być otwartym umysłem. Ale gdzie można znaleźć te zdania i rozumowanie? Wszystko to czerpie nieświadomie z otoczenia, które przekazuje mu swoje poglądy i upodobania w formie stopniowej przyczyny i skutku.

Dlatego człowiek uważa je za swoją własność, którą nabył dzięki swobodzie myślenia. Ale i tutaj, podobnie jak w przypadku pszenicy, istnieje jedna niezmienna część źródła, a mianowicie to, że ostatecznie tendencje, które odziedziczył, pozostają takie same, jak u jego przodków. Nazywa się to „drugim faktorem”.

Nawyk staje się drugą naturą
Trzecim powodem jest zachowanie o bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym, które wpływa na źródło i zmienia je. Ponieważ odziedziczone skłonności człowieka stały się koncepcjami ze względu na środowisko, działają one w tym samym kierunku, jaki określają te koncepcje. Na przykład człowiek o oszczędnej naturze, u którego skłonność do skąpstwa została przekształcona w koncepcję poprzez środowisko, postrzega oszczędność poprzez jakąś rozsądną definicję.

Załóżmy, że dzięki takiemu postępowaniu chroni się przed potrzebą innych ludzi. W ten sposób nabył skalę skąpstwa i kiedy nie ma tego strachu, może z niej zrezygnować. Wynika z tego, że zmienił się znacznie na lepsze w stosunku do skłonności odziedziczonej po przodkach. Czasami udaje się całkowicie wykorzenić złą skłonność. Odbywa się to poprzez nawyk, który ma zdolność stania się drugą naturą.

W tym względzie siła człowieka jest większa niż siła rośliny, ponieważ pszenica może zmienić się tylko w swojej części, podczas gdy człowiek może zmienić się poprzez przyczynę i skutek środowiska, nawet w częściach ogólnych, co oznacza całkowite wykorzenienie tendencji i odwrócenie jej w przeciwieństwo.

Czynniki zewnętrzne
Czwartym powodem jest zachowanie przyczynowo-skutkowe, które wpływa na źródło poprzez czynniki całkowicie mu obce i oddziałujące na nie z zewnątrz. Oznacza to, że czynniki te nie są w żaden sposób związane z zachowaniem źródła, które wpływa na jego rozwój, aby oddziaływać na nie bezpośrednio. Działają one raczej pośrednio. Na przykład finanse, problemy, pogoda itp. mają swój własny, kompletny, powolny i stopniowy porządek stanów poprzez „przyczynę i skutek”, które zmieniają koncepcje człowieka na lepsze lub gorsze.

W ten sposób ustaliłem cztery naturalne cfaktory, których owocem jest każda myśl i idea, która pojawia się w nas. Nawet gdyby ktoś siedział i kontemplował coś przez cały dzień, nie byłby w stanie dodać ani zmienić tego, co dają mu te cztery czynniki. Jedyne, co może dodać, to ilość: czy to wielki intelekt, czy mały. Ale pod względem jakości nie może dodać ani odrobiny. Dzieje się tak, ponieważ to one w sposób nieodwołalny determinują naturę i kształt idei oraz wnioski wbrew naszej woli, nie pytając nas o zdanie. W ten sposób jesteśmy w rękach tych czterech czynników, jak glina w rękach garncarza.

Wolność wyboru
Jednakże, gdy przyjrzymy się tym czterem faktorom, stwierdzimy, że chociaż nie mamy wystarczającej siły, aby stawić czoła pierwszemu z nich, czyli źródłu, to nadal mamy zdolność i wolny wybór, aby chronić się przed pozostałymi trzema czynnikami, przez które źródło zmienia się w poszczególnych częściach, a czasem także w części ogólnej, poprzez nawyk, który nadaje mu drugą naturę, jak wyjaśniono powyżej.

Środowisko jako faktor
Ochrona ta oznacza, że zawsze możemy dodać kwestię wyboru naszego środowiska, czyli przyjaciół, książek, nauczycieli i tak dalej. To tak, jakby ktoś odziedziczył po ojcu kilka źdźbeł pszenicy. Z tej niewielkiej ilości może wyhodować wiele dziesiątek źdźbeł, wybierając odpowiednie środowisko, czyli żyzną glebę zawierającą wszystkie niezbędne minerały i surowce, które obficie odżywiają pszenicę.

Istotna jest również kwestia poprawy warunków środowiskowych, aby dostosować je do potrzeb rośliny i jej wzrostu, ponieważ mądry człowiek dobrze zrobi, wybierając najlepsze warunki i odniesie sukces. Głupiec natomiast skorzysta z tego, co mu się trafi, i w ten sposób zamieni zasiew w przekleństwo, a nie błogosławieństwo.

W ten sposób cała jego chwała i zysk zależą od wyboru środowiska, w którym zasieje pszenicę. Ale kiedy już zostanie zasiana w wybranym miejscu, ostateczny kształt pszenicy zależy od tego, co jest w stanie zapewnić środowisko.

Tak samo jest z naszym tematem, bo to prawda, że pragnienie nie ma wolności. Raczej działają na nie cztery powyższe czynniki. Człowiek jest zmuszony myśleć i badać tak, jak one sugerują, pozbawiony jakiejkolwiek siły, by krytykować lub zmieniać, jak pszenica zasiana w swoim środowisku.

Istnieje jednak wolność wyboru takiego środowiska, takich książek i takich przewodników, które przekazują mu dobre koncepcje. Jeśli ktoś tego nie robi, ale jest skłonny wejść w każde środowisko, które się przed nim pojawia, i czytać każdą książkę, która wpadnie mu w ręce, z pewnością wpadnie w złe środowisko lub zmarnuje swój czas na bezwartościowe książki, których jest pod dostatkiem i które wypełniają całe pułki. W konsekwencji zostanie zmuszony do przyjęcia złych koncepcji, które sprawią, że będzie grzeszył i potępiał. Z pewnością zostanie ukarany, nie z powodu swoich złych myśli lub czynów, na które nie ma wpływu, ale dlatego, że nie wybrał dobrego środowiska, ponieważ w tym przypadku zdecydowanie ma wybór.

Dlatego ten, kto nieustannie stara się wybierać lepsze środowisko, jest godny pochwały i nagrody. Ale i tutaj nie chodzi o jego dobre myśli lub czyny, które przychodzą mu bez jego wyboru, ale o jego wysiłki, aby zdobyć dobre środowisko, które przynosi mu te dobre myśli i działania. Jak powiedział rabin Yehoszua Ben Perachja: „Zdobądź sobie rava i kup sobie przyjaciela”.